Malva

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Malva
Pelargonium cucullatum Contour Path Rhodes Mem.JPG
Pelargonium cucullatum
Wetenskaplike klassifikasie
Koninkryk:
Divisie:
Klas:
Orde:
Familie:
Genus:
Pelargonium

L'Hér.
Subgenera
  • Magnipetala
  • Parvulipetala
  • Paucisignata
  • Pelargonium

Die malva is ’n groep plante van die familie Geraniaceae wat ook bekend is onder die genusnaam Pelargonium. Dit is ’n blomplant wat sowat 200 spesies[1] meerjarige plante, vetplante en struike insluit.

Ander families[wysig | wysig bron]

Van die kokafamilie (Erythroxylaceae) is veral die kokabome (genus Erythroxylon) van Suid-Amerika bekend vanweë die alkaloïed kokaïen wat daaruit verkry word. Die stof is 'n belangrike bestanddeel van baie geneesmiddels. Die bevolking van Peru en Bolivië kou die blare van die kokaboom (Erythroxylon coca) as ʼn stimulant. Die alkaloïedes in die blare verdoof die maagsenuwees sodat 'n persoon wat dit gebruik, nie honger word nie en langer sonder kos kan klaarkom.

Soos wat dikwels met stimulante die geval is, is depressie 'n nagevolg van die gebruik daarvan. Die meeste lede van die kokafamilie kom in Afrika voor, maar net twee genera en vyf spesies daarvan kom in Suid-Afrika voor. Een van die genera is Erythroxylum. Die familie Malpighiaceae is ʼn familie van struike, bome en liane (houtagtige rankplante). Kenmerkend vir die familie is die voorkoms van eensellige, vertakte hare, bekend as Malpighiese hare. Dit is 'n groot familie (800 tot 900 spesies), waarvan die verspreiding tot die trope beperk is.

Slegs een verteenwoordiger, die sogenaamde motvrugboom (Acridocarpus natalitius), word in Suider-Afrika aangetref, en wei in die woude langs die kus van Mosambiek en Natal. Die Zygophyllaceae is kenmerkend vir die droër wêrelddele, insluitende Suider-Afrika, en is meestal houtagtige meerjarige plante. Die berugte dubbeltjie (genus Tribulus), 'n onkruid in Suid-Afrika, behoort onder meer tot die familie. Die plant kry sy Latynse naam van 'n ou viervurkige Romeinse oorlogsinstrument wat gebruik is am perde mee kruppel te maak.

Die familie Balanitaceae het net een genus (Balanites), met 25 spesies wat in tropiese Afrika en Asië voorkom. Drie daarvan groei in Suider-Afrika, waarvan een, Balanites maughamii, 'n olie soortgelyk aan olyfolie lewer. Die balsemfamilie (Balsaminaceae) word gekenmerk deur 2 genera met meer as 450 spesies van sagte, dikwels deurskynende, kruidagtige plante. Die familie was oorspronklik inheems in Afrika en Asië, maar het ook in die gematigde dele van Europa gevestig geraak.

Die bekendste genus is Impatiens, met ongeveer 420 spesies, waarvan 'n paar as pot plante gekweek word. Tydens hul ontwikkeling draai die blomme in 'n halfsirkel, sodat hulle eintlik onderstebo aan die stingel vassit. Die 5 meeldrade is vergroei tot 'n kappie wat oor die vrugbeginsel le. Die vrug is 'n vlesige doosvrug wat uitdroog totdat dit oopbars en die saadjies uitskiet. Voorbeelde van die genus is die potplant Impatiens sultani, Impatiens duthieae, wat 'n algemene komponent van die kruidstratum van Suid-Afrikaanse bergwoude is, en Impatiens balsamina, wat in lande soos Indië en Nepal as naelkleursel gebruik word.

Die familie Tropaeolaceae bestaan hoofsaaklik uit kruidagtige klimplante. Die meeste van hulle het groot, skildvormige blare en blomme waarvan 3 kelkblare met mekaar vergroei is tot 'n spoor. Die bekende, maklik groeiende kappertjie (Tropaeolus majus), wat baie in tuine geplant word, is ʼn voorbeeld van 'n lid van die familie. Nog elf families word onder die Geraniales geklassifiseer, maar hulle het geen verteenwoordigers in Suider-Afrika nie, en hulle is ook nie om ander redes belangrik nie. Die meeste van hulle is klein families.

Eienskappe[wysig | wysig bron]

Die malva is ’n immergroen plant wat inheems is aan Suider-Afrika, en is bestand teen hitte en droogte, maar nie teen swaar ryp nie. Ongeveer 98 spesies in Suid-Afrika is geofiete, waarvan 87 endemies is. Sommige spesies is baie gewilde tuinplante, veral in gematigde streke. Die regop stam dra blomme met vyf kroonblare in trosse, wat soms vertak. Al die blomme kom nie gelyk uit nie, maar maak van die middel af buitentoe oop. Die blare is gewoonlik afwisselend en is gelob of geveer.

Die malva het vier subgenera:

  • Magnipetala: 24 spesies. Meerjarig tot kortstondig. Vyf kroonblare, maar kan ook vier hê; meestal wit. Kom veral in die winterreënvalstreek van Suid-Afrika voor. Een spesie in Noord-Namibië en Botswana. Twee spesies in Oos-Afrika en Ethiopië.
  • Parvulipetala: 39 tot 42 spesies. Meerjarig, sommige is eenjarig. Vyf kroonblare; wit tot pienk of pers-rooi. Hoofsaaklik Suid-Afrika, maar ook in ander streke van die Suidelike Halfrond, behalwe Suid-Amerika; ’n paar spesies in Oos-Afrika en Ethiopië.
  • Paucisignata: 25 tot 27 spesies. Regop struike; vyf kroonblare; pienk tot rooi en soms wit. Somerreënvalstreek van Suid-Afrika, tot in Noord-Namibië, met ’n paar spesies in tropiese Afrika, Ethiopië, Somalië, Madagaskar, die Arabiese Skiereiland en Klein-Asië.
  • Pelargonium: 167 spesies. Dikwels bladwisselende meerjarige plant, soms immergroen struike of eenjarige kruidplante. Vyf kroonblare; van pienk tot pers of geel. Winterreënvalstreek van Suid-Afrika en Namibië, met twee spesies in tropiese Afrika.

Daar is sowat 200 spesies. Aansienlike verwarring bestaan oor watter malvas ware spesies is en watter kultivars of hibriede is.

Malvas se belangrikste vereiste is ’n warm, sonnige en beskutte plek. Baie variëteite sal vir kort rukke droë toestande deurstaan. Hulle word meestal in parke en tuine gesien, maar kan ook as huisplante dien as hulle genoeg lig kry. Kruipende en meer kompakte soorte is ideaal vir vensterbakke en hangmandjies. Hulle plant maklik voort deur middel van steggies.[2][3]

Probleme[wysig | wysig bron]

Liggeel konsentriese kringe op die blare is ’n aanduiding van virussiekte; die plant moet vernietig word en geen steggies moet daarvan gemaak word nie. Misvormde lote kan dui op bakteriese siekte; die plant moet dan ook vernietig word. Swaksiekte kan voorkom as die grond te nat gehou word. Witvlieg kan ook ’n probleem wees.[4]

Galery[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Weng ML, Ruhlman TA, Gibby M, Jansen RK. Phylogeny, rate variation, and genome size evolution of Pelargonium (Geraniaceae)Mol Phylogenet Evol. 2012 Sep;64(3):654-70. doi: 10.1016/j.ympev.2012.05.026. Epub 2012 Jun 4.
  2. "Gardening – Gardening Guides – Techniques – Taking pelargonium cuttings" (in Engels). BBC. 1 Januarie 1970. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Oktober 2019. Besoek op 12 September 2013.
  3. Flower pigmentation in pelargonium hortorum. Patent CA 2704584 C. 29 Oktober 2013
  4. Longman, David. Gesonde Huisplante, Stap vir Stap Geïllustreer, J.L. van Schaik, Pretoria. 1992. ISBN 0 627 01827 0

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]