Nederlandse Kaapkolonie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Kaapkolonie
Nederlandse Kaapkolonie
1652–1795 Cape Colony flag.png
Vlag Wapenskild
Vlag Wapen
Ligging of Kaapkolonie
Evolusie van die Nederlandse Kaapkolonie
Hoofstad Eers die Kasteel die Goeie Hoop, later Kaapstad
33°55′S 18°27′O / 33.917°S 18.450°O / -33.917; 18.450Koördinate: 33°55′S 18°27′O / 33.917°S 18.450°O / -33.917; 18.450
Taal/Tale Nederlands (amptelik), Xiri, Korana, Khoekhoen, Xhosa, Engels
Godsdiens Nederduits Gereformeerde Kerkfamilie insluitende Nederduitse Gereformeerde Kerk, Nederduitsch Hervormde Kerk en Gereformeerde Kerke in Suid-Afrika, Anglikane, Tradisionele Afrika-godsdiens
Regering Republiek
Goewerneur
 - 1652–1662 Jan van Riebeeck
 - 1679–1699 Simon van der Stel
 - 1771–1785 Joachim van Plettenberg
 - 1803–1806 Jan Willem Janssens
Historiese tydperk Imperialisme
 - Stigting van Kaapstad 6 April 1652
 - Verhef tot gouvernement 1691
 - Eerste Britse besetting 7 Augustus 1795
 - Kaapkolonie herplaas onder Nederlandse bewind 1 Maart 1803
 - Slag van Blaauwberg 8 Januarie 1806
Bevolking
 - 1797[1] skatting 61 947 
Geldeenheid Ryksdaalder
Die Geskiedenis van die Kaapkolonie reeks
Kaapkolonie
Voor 1806

Vanaf 1806 tot 1870
Vanaf 1870 tot 1899
Vanaf 1899 tot 1910

Jan van Riebeeck land in Tafelbaai op 6 April 1652
Skets van 'n groep Khoi-vroue deur 'n Nederlandse kunstenaar in die vroeë 1700's
Die Slag van Blaauwberg op 8 Januarie 1806
Kaart van die Kaapkolonie in 1809

Die Nederlandse Kaapkolonie was tussen 1652 en 1795 'n kolonie van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie. Die kolonie is gestig deur Jan van Riebeeck as 'n herlaai- en tussenstop-hawe vir skepe van die Verenigde Oos-Indiese Kompanjie wat met Asië handel gedryf het.[2] Die kolonie het in die jare na sy stigting vinnig uitgebrei tot 'n vestigingskolonie, baie tot die ontsteltenis van die owerstes van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie wat hoofsaaklik geïnteresseerd was in winsbejag uit die Asiatiese handel.

Omdat die kolonie, as enigste permanente vestiging van die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie, nie as 'n handelspos gedien het nie, was dit 'n ideale plek vir afgetrede werknemers van die Kompanjie. Na 'n paar jaar van diens in die maatskappy kon werknemers as 'n "vryburgher" 'n stuk grond in dié kolonie huur waarop hulle gewasse kon kweek wat hulle aan die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie moes verkoop het 'n vaste prys. Omdat hierdie plase arbeidsintensief was, het die vryburghers slawe uit Madagaskar, Mosambiek en Asië ingevoer wat die bevolking vinnig laat vermeerder het.[2] Nadat Lodewyk XIV die Edik van Nantes, wat die reg van die Hugenote in Frankryk beskerm het om hul godsdiens sonder vervolging van die staat te beoefen, in Oktober 1685 herroep het, het die kolonie baie Hugenoot-setlaars gelok wat uiteindelik met die algemene Vryburgher-bevolking gemeng het.

As gevolg van die outoritêre gesag van die Kompanjie, wat boere aangesê het wat om te verbou en teen watter prys, en die monopolisering van die handel, het sommige boere probeer om die oppergesag van die maatskappy te ontsnap deur verder na die binneland te trek. Die maatskappy het probeer om hierdie migrante te beheer deur die oprigting van 'n landdroskantoor in Swellendam in 1745 en 'n verdere een by Graaff-Reinet in 1786. Die Kompanjie het die Gamtoosrivier tot die oosgrens van die kolonie verklaar, net om te sien hoe die trekboere dit kort daarna oorsteek. Om moontlike konflik met die Bantoevolke te vermy wat van Oos-Sentraal-Afrika na die suide en weste beweeg het, het die Nederlanders in 1780 besluit dat die Groot-Visrivier die kolonie se oosgrens sal vorm.

In 1795 is die Kaapkolonie ná die Slag van Muizenberg deur die Britte beset. Onder die voorwaardes van die Vrede van Amiens in 1802 was dat die kolonie op 1 Maart 1803 aan die Nederlanders teruggegee sou word, maar nadat die Nederlandse Oos-Indiese Kompanjie genasionaliseer is, is die kolonie direk deur die Bataafse Republiek geregeer. Die oordrag was egter nie lank van krag nie, omrede die uitbraak van die Napoleontiese Oorloë die Vrede van Amiens ongeldig gemaak het. In Januarie 1806 is die kolonie ná die Slag van Blaauwberg vir 'n tweede keer deur die Britte beset. Hierdie oordrag is bevestig in die Anglo-Nederlandse Verdrag van 1814. ö

Administratiewe afdelings[wysig | wysig bron]

Administratiewe afdelings van die Kaapkolonie aan die vooraand van die Britse besetting in 1795

Die Nederlandse Kaapkolonie was verdeel in vier distrikte:[3]

Distrik 1797-bevolking
Distrik van die Kaap 18 152
Distrik van Stellenbosch en Drakenstein 22 959
Distrik van Swellendam 6 663
Distrik van Graaff-Reinet 14 173

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) Robert Montgomery Martin (1836). The British Colonial Library: In 12 volumes. Mortimer. p. 112. 
  2. 2,0 2,1 (nl) Kaap de Goede Hoop”. De VOC site. URL besoek op 8 Februarie 2013.
  3. (en) Sir John Barrow (1806). Travels Into the Interior of Southern Africa. T. Cadell and W. Davies. p. 25. 

Verdere leesstof[wysig | wysig bron]

  • (en) The Migrant Farmer in the History of the Cape Colony. P.J. Van Der Merwe, Roger B. Beck. Ohio University Press. 1 Januarie 1995. 333 bladsye. ISBN 0-8214-1090-3.
  • (en) History of the Boers in South Africa; Or, the Wanderings and Wars of the Emigrant Farmers from Their Leaving the Cape Colony to the Acknowledgment of Their Independence by Great Britain. George McCall Theal. Greenwood Press. 28 Februarie 1970. 392 bladsye. ISBN 0-8371-1661-9.
  • (en) Status and Respectability in the Cape Colony, 1750–1870 : A Tragedy of Manners. Robert Ross, David Anderson. Cambridge University Press. 1 Julie 1999. 220 bladsye. ISBN 0-521-62122-4.
  • de Wet, Con en Leon Hattingh en Jan Visagie (reds.): Die VOC aan die Kaap, 1652-1795. Pretoria: Protea Boekhuis, 2016. ISBN 978-1-4853-0019-9