Sciëntologie

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Scientologie-sentrum in Los Angeles (VSA)

Sciëntologie is 'n soort filosofies-religieuse beweging wat beweer dat hy die geestelike en fisiese gesondheid van sy aanhangers heelwat kan verbeter. Die kern van sy leerstellinge is dat 'n mens, deur deelname in Sciëntologie, as geestelike wese bevry kan word van die liggaam en die aardsgebonde lewe en daarna in staat sal wees om 'n helende invloed te bewerk oor sy lewe en die lewens van andere. Die Kerk van Sciëntologie (Church of Scientology) is gestig deur die Amerikaanse filosoof, ontdekkingsreisiger en skrywer van wetenskapsfiksie L. Ron Hubbard (1911-1986).

Die leerstellings van Sciëntologie baseer op die werke van Hubbard en toon sterk sciëntistiese en psigoterapeutiese invloede wat later met transendente elemente aangevul is. As 'n religie en toegepaste filosofie dek Sciëntologie 'n wye verskeidenheid onderwerpe, waaronder geestelike gesondheid, moraal, etiek, ontgiftiging van toksiese stowwe en radioaktiwiteit, opvoeding en bestuur.

Sciëntologie het vervolgens tot een van die bekendste sogenaamde Nuwe Religieuse Bewegings ontwikkel, maar is vanweë sy besluit om filosofiese en religieuse kursusse en ander materiaal op 'n kommersiële basis aan lede en die publiek beskikbaar te stel, sy agressiewe bemarkingsveldtogte en optrede teenoor kritici ook 'n gunstelingonderwerp vir 'n aantal omstrede joernaliste, skrywers en politici. In Duitsland word daar selfs beweer dat die beweging 'n bedreiging vir die demokratiese stelsel sou inhou. Daar is egter min wetenskaplike of neutrale verslae en werke oor Sciëntologie beskikbaar.[1]

Sciëntologie beywer hom na eie bewering vir "a civilization without insanity, without criminals and without war, where the able can prosper and honest beings can have rights, and where man is free to rise to greater heights".

Sciëntologie se praktiese elemente konsentreer blykbaar op die verbetering van aanhangers se vermoë om ander mense en bepaalde situasies te kan "handhaaf". Dit is dan ook nie verbasend nie dat die filosofie al as 'n opleidingsprogram geïdentifiseer is wat moontlik mees geskik vir bemarkingspesialiste en ander beroepsmense in 'n sterk mededingende werksomgewing sou kan wees. Die transendente komponente bevat wetenskaplike en pseudowetenskaplike of selfs baie spekulatiewe elemente. Die Kerk se korporatiewe identiteit is deur die militêre loopbaan van sy stigter geïnspireer en maak gebruik van 'n futuristiese estetiek.

Onderwerpe, wat in Sciëntologie behandel word, sluit onder meer 'n skoonmaakprogram waardeur die liggaam na bewering van skadelike stowwe ontslae kan raak, beskerming teen radio-aktiewe straling, sukses in die beroepslewe, die oplossing van finansiële en werkprobleme, "oorlewing" in 'n moeilike of selfs vyandige omgewing en ondersoek aangaande vroeëre lewens in.

Terwyl die kerk se amptelike publikasies Sciëntologie dikwels as die "snelste groeiende religie ter wêreld" beskryf, het sy aktiewe ledetal (dit wil sê aanhangers wat nog steeds kursusse volg om op die sogenaamde "Brug" of studieplan voort te beweeg en dus op pad na hoër grade is) waarskynlik tot tussen enkele tienduisend en 'n half miljoen mense beperk gebly.

Eerder nog as die Kerk self het die anti-Sciëntologiese mediaveldtogte tot 'n georganiseerde bedryf met 'n omset van miljoene rand ontwikkel: Anti-Sciëntologiese pamflette in Beiere (Duitsland) probeer Sciëntologie gelyk te stel aan Islamitiese ekstremisme en georganiseerde misdaad

Die beweging het in 1950 in die Verenigde State met die publikasie van L. Ron Hubbard se boek Dianetics: The Modern Science of Mental Health ontstaan, waarin Hubbard Dianetiek as 'n alternatief tot tradisionele terapieë voorgestel het. Dianetiek het op nuwe meganismes vir die oorlewing van die individu en nuwe vorme van selfuitdrukking gekonsentreer. Baie van die leerstellings is uit die moderne psigologie oorgeneem. Hubbard het onder meer beweer dat traumatiese ervarings uit die verlede as sogenaamde engramme gestoor word en die oorsaak van irrasionele en afwykende gedrag kan wees. Deur die sogenaamde proses van auditing het aanhangers die moontlikheid gekry om hulle engramme onder die toesig van 'n praktisyn en met behulp van die sogenaamde e-meter op te spoor en uit te wis.

Hubbard het meer navorsing oor die wese en die sin van die menslike lewe gedoen, en Dianetiek is geleidelik uitgebrei totdat dit 'n religieuse dimensie gekry het - Scientology. Hubbard het beweer dat elke mens naas sy liggaam en gees ook uit 'n onsterflike spirituele wese, die sogenaamde Thetan, bestaan, wat oor talle menslike lewens strek en die mag het om die basiese elemente van die bestaan soos materie, energie, ruimte en tyd self te skep.

Sciëntologie stel kerklede in staat om langs die sogenaamde Brug na Totale Vryheid te beweeg en sodoende geestelike verligting en die status van 'n sogenaamde Operating Thetan met hoër vlakke van bewussyn te bereik.

Die Kerk van Sciëntologie het sedert sy stigting in Los Angeles in 1954 vinnig na ander lande uitgebrei en deur sy invloed op welbekende persoonlikhede uit die vermaaklikheidsbedryf baie aandag in die media gekry. Die kerk beywer hom met sy verskillende instellings in meer as eenhonderd lande vir religieuse vryheid, die opleiding van praktisyns en maatskaplike en politieke hervorming. Die boek Dianetics en 'n VHS-video oor die gebruik van Dianetiek het reeds in Afrikaans verskyn.

Geskiedenis[wysig]

Die e-meter

In 1950 het L. Ron Hubbard in sy werk Dianetics (Afrikaans: "Dianetiek") 'n stelsel van psigoterapeutiese selfhulp-tegnieke ontwikkel wat hy twee jaar later in Scientology 8-80 tot 'n algemene lewens- en wêreldbeskouing uitgebou het. Sciëntologie het nou ook aanspraak daarop gemaak om 'n religieuse beweging te wees[2]. In die periode tussen 1950 en 1954 was daar 'n aantal verskillende groepe - waarvan sommige ook as formele organisasies bestaan het - wat pogings onderneem het om Hubbard se leerstellings in die praktyk toe te pas.[3]

Hubbard het die Kerk van Sciëntologie (Church of Scientology) as 'n handelsmerk laat registreer en in Februarie 1954 die eerste filiaal in Kalifornië gestig (Church of Scientology of California).[4] Hubbard het die sciëntologiese geloofstelsel vervolgens verder uitgebou met kosmologiese en metafisiese elemente, die religieuse ideologie stelselmatig ontwikkel en 'n hiërargiese organisasiestruktuur aan die beweging gegee.[5]

In die periode tot 1967 het Hubbard van sy Kerk van Sciëntology die eksklusiewe verteenwoordiger van Sciëntologie as 'n religieuse filosofie gemaak en naas die VSA ook in oorsese lande soos die Verenigde Koninkryk, Australië, Nieu-Seeland, Suid-Afrika en die destydse Rhodesië gevestig.[6] In die laat 1960's het die uitbreiding van Sciëentologie sy voorlopige hoogtepunt bereik.[7]

In die volgende dekade het dié groei begin verstadig; in die Deense hoofstad Kopenhagen is 'n filiaal vir kontinentale Europa gestig, terwyl die Kerk van Sciëntologie ook probeer het om meer aanhangers in Skandinawië, Duitsland en die Benelux-lande te wen.[8] Terwyl die aantal filiale 'n stewige groei getoon het (in die Verenigde State en in die Verenigde Koninkryk is in die periode tussen 1971 en 1977 honderd sendingstasies geopen, en 'n verdere dertig het in kontinentale Europa ontstaan)[9], het Hubbard se Sea Organization, wat in 1967 gestig is en tot die magsentrum van Sciëntologie ontwikkel het, steeds verder wegbeweeg van die basis van ander sciëntologiese organisasies.[10] Die Sea Organization was tot in die jaar 1975 op 'n skip in die Stille Oseaan gesetel. Tegelykertyd het Hubbard se leierstyl steeds meer outokraties geword.[11] 'n Aantal leidende lede van die Kerk van Sciëntologie het die organisasie en Hubbard se leierstyl uiteindelik as té outoritêr beskou en van die kerk weggebreek om vanaf 1982 onafhanklike groepe, waaronder die "Vrye Sone" (Free Zone), te stig.[12] Tussen 1982 en 1984 het 'n groter aantal lede die kerk verlaat.[13]

Ná Hubbard se afsterwe in 1986 het die organisasie onder die leiding van die Religious Technology Center, wat deur David Miscavige in die lewe geroep en bestuur is, begin stabiliseer.[14] Onder die leierskap van Miscavige het Sciëntologie sy produkte en dienste gedifferensieer en 'n aantal nuwe suborganisasies gestig.[15] Die beweging het ook pogings onderneem om in geografiese opsig uit te brei. Met die val van die Ystergordyn het Sciëntologie die postkommunistiese Oos-Europa by sy sendinggebied ingesluit, tog het hierdie pogings gemengde resultate opgelewer.[16]

In Rusland het Sciëntologie wél daarin geslaag om 'n groter aantal aanhangers te wen, tog het die plaaslike owerhede ferm opgetree teen die kerk.[17] In die nuwe Oos-Duitse deelstate was Sciëntologie se sukses minder as wat verwag is.[18]

Sciëntologie in Suid-Afrika[wysig]

Die religieuse status van Sciëntologie is tydens die Apartheidbewind in Suid-Afrika in 1972 deur 'n amptelike kommissie ondersoek. Alhoewel die kommissie ook deur inligting beïnvloed was wat deur internasionale teenstanders van die Sciëntolgiese beweging versprei is, het hulle aanvanklik geweier om Sciëntologie as 'n godsdiens te erken. Hul redenering was sterk deur Christelike opvattings oor die wese van 'n amptelike godsdiens in Suid-Afrika beïnvloed.[19]

Die kommissie het die volgende rede vir sy weiering gegee:

Cquote1.svg Alhoewel Sciëntologie voorgee dat dit 'n Opperwese erken, verwys dit nooit daarna as 'n kontrolerende mag of 'n persoonlike God wat aanspraak maak op gehoorsaamheid en verering nie.[20]
Cquote2.svg

Die bekende Suid-Afrikaanse professor vir godsdienswetenskap G. C. Oosthuizen het in 1975 in sy gedetailleerde teenargument die ironiese opmerking gemaak dat dit vir die Sciëntoloë makliker sou gewees het om deur die kommissie amptelik as godsdiens erken te word indien hulle "voor 'n heilige koei of 'n apegod of 'n olifantegod of 'n slang of 'n padda sou neerbuig."[21][22]

Volgens die president van die Kerk van Sciëntologie in Suid-Afrika, Ryan Hogarth, het die Suid-Afrikaanse Inkomstediens die kerk in Desember 2007 as 'n Public Benefit Organization (organisasie sonder 'n winsoogmerk wat 'n voordeel verskaf aan die lede van die breër publiek) erken en belastingvry gestel.[23][24]

Verwysings[wysig]

  1. www.beliefnet.com: Mind over Matter
  2. Beckford, James A.: Cult Controversies: The Societal Response to New Religious Movements. Tavistock, Londen/Engeland 1985, bl. 51
  3. Willms, Gerald: Scientology. Kulturbeobachtungen jenseits der Devianz. Bielefeld: transcript 2005, bl. 74
  4. Willms (2005), bl. 74
  5. Gusfield, Joseph R.: Review of "The Road To Total Freedom" by Roy Wallis. In: Sociology (1979) 13 (1): 157-159, bl. 158. Aanlyn beskikbaar: soc.sagepub.com
  6. Willms (2005), bl. 75
  7. Willms (2005), bl. 76
  8. Willms 2005), bl. 77
  9. Townsend, Eric: The Sad Tale of Scientology: A Short History 1950-1985. Stockport: Anima Publishing 1985, bl. 49)
  10. Willms (2005), bl. 79
  11. Willms (2005), bl. 79
  12. Chagnon, Robert: Religion et santé: le cas de l'Église de Scientologie. In: Social Compass (1987) 34 (4): 495-507, bl. 504 Aanlyn beskikbaar: scp.sagepub.com
  13. Willms (2005), bl. 80
  14. Willms (2005), bl. 81
  15. Willms (2005), bl. 81
  16. Barker, Eileen: But Who's Going to Win? National and Minority Religions in Post-communist Society. In: Facta Universitas 2 (4): 49-74, bl. 50, 60. Aanlyn beskikbar: facta.junis.ni.ac.yu
  17. Reeves, Phil: PM linked to Scientology. In: The Independent, 22 April 1998, bl. 13
  18. Davidson-Schmich, L.K.; K. Hartmann en U. Mummert: You Can Lead a Horse to Water, But you Can't Always Make it Drink: Positive Freedom in the Aftermath of German Unification. In: Communist and Post-Communist Studies 35 (3): 325-352, bl. 342. Aanlyn beskikbaar: www.ingentaconnect.com
  19. Sciëntologie as 'n religie in Suid-Afrika
  20. G. P. C. Kotzé, et. al.: Report of the Commission of Inquiry into Scientology for 1972. Pretoria: Government Printer 1973, bl. 208
  21. Sciëntologie as 'n religie in Suid-Afrika
  22. Oosthuizen, G. C: The Church of Scientology: Religious Philosophy, Religion and Church. Johannesburg: Church of Scientology, bl. 11
  23. www.scientology.de: Scientology Kirche Südafrika von der Steuer befreit
  24. IOL: SA Church of Scientology gets tax exemption, 4 Desember 2007

Verdere leesstof[wysig]

  • Chidester, David: Scientology - 'n religie in Suid-Afrika. Aanlyn beskikbaar: www.neuereligion.de: Sciëntologie in Suid-Afrika (Duits)
  • The Church of Scientology International. Scientology: Theology and Practice of a Contemporary Religion. Los Angeles: Bridge Publications 1998
  • Jenkins, Philip. Mystics and Messiahs: Cults and New Religions in American History. New York: Oxford University Press 2000
  • Miller, Russell. Bare-Faced Messiah: A Biography of L. Ron Hubbard. Londen: Michael Joseph 1987

Eksterne skakels[wysig]