Vasco da Gama

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Vasco da Gama
Admiraal van die seë van Arabië, Persië, Indië en die Oriënt
Lisboa-Museu Nacional de Arte Antiga-Retrato dito de Vasco da Gama-20140917.jpg
Titel Graaf van Vidigueira
Regeer 29 Desember 151923 Desember 1524
Voorganger Amp geskep
Opvolger Francisco da Gama
Gebore 1460 of 1469; Sines of Vidigueira, Alentejo, Koninkryk van Portugal
Oorlede 23 Desember 1524; Kochi, Portugees-Indië (tans Indië)
Begrawe Jerónimos-klooster, Lissabon, Koninkryk van Portugal
Eggenoot Catarina de Ataíde
Kinders D. Francisco da Gama, 2de Graaf van Vidigueira
D. Estêvão da Gama, Vise-Koning van Indië
D. Cristóvão da Gama, Kaptein van Malakka
Vader Estêvão da Gama
Moeder Isabel Sodré
Handtekening Vasco da Gama signature almirante.svg

Vasco da Gama (1460 of 1469–1524) was 'n Portugese ontdekkingsreisiger. Hy was die leier van die eerste ekspedisie wat van Portugal af om Afrika na Indië gevaar het. Op Kersdag 1497 het hy die kus van Pondoland, die huidige KwaZulu-Natal, bereik en dit Terre de Natal ("Land van die Geboorte") gedoop.[1]

Lewensloop[wysig | wysig bron]

Min is oor sy jeug en vroeë volwasse jare bekend, maar daar word aanvaar dat Vasco da Gama as jong man sterrekunde, wiskunde en navigasie geleer het. In 1492 is hy deur koning Johan II van Portugal as seeoffisier aangestel en gestuur om Franse skepe langs die kus gevange te neem: 'n taak wat hy vinnig en doeltreffend uitgevoer het. 'n Paar jaar later, in 1479, word Da Gama die eerste persoon wat 'n seevaart van Europa na Indië voltooi (hy het in 1499 in Indië voet aan wal gesit). In dié tyd was die grootste deel van die roete reeds bekend: Diogo Cão het in 1484 tot by Namibië gevaar en Bartolomeus Dias in 1488 tot by Suid-Afrika. Diego de Covilhão het die Indiese Oseaan bestudeer, 'n gebied wat ook aan die Arabiere bekend was. Da Gama was egter die eerste Europeër wat die tog suksesvol afgelê het.

Da Gama se eerste vaart na Indië word hier in swart uitgebeeld

Da Gama het met 'n vloot van vier skepe en 170 man die hawe van Lissabon verlaat en 'n gevestigde roete tot by Sierra Leone gevolg. Vanaf Sierra Leone moes Da Gama die Atlantiese Oseaan in 'n suidwaartse rigting oorsteek. Om windstilte en die gure weer langs die kus van Afrika te vermy, het hy hierdie suidwaartse tog met 'n wye draai aangedurf, soseer dat hy by tye waarskynlik nader aan Suid-Amerika as aan Afrika was. Langer as drie maande het die skepe meer as 9500 km geseil sonder dat hulle enige land gewaar het. Dit was eers weer op 4 November 1497 dat hulle die anker by die kus van Afrika uitgegooi het. Hulle het om die suidpunt van Afrika geseil en teen 16 Desember het hulle Groot-Visrivier bereik, die punt waar Bartolomeus Dias omgedraai het. Vanweë die naderende Kersfees het Da Gama en sy bemanning besluit om die kusgebied waar hulle was "Natal" te doop, 'n Portugese verwysing na die geboorte van Christus. Daarna het hy die ooskus van Afrika noordwaarts tot by Malindi in Kenia gevolg.

In Malindi het dit Da Gama geluk om 'n gesoute gids te vind, wat sy skepe na die stad Kalikoet in Indië geloods het. Daar het hy probeer om handel te dryf, maar 'n gebrek aan handelsgoedere en teëstand van Arabiese handelaars (wat voor die Europeërs daar begin handel dryf het) het dit moeilik gemaak. Desondanks het hy daarin geslaag om van die plaaslike heerser, die "samoryn", 'n uitnodiging tot handelsbetrekkinge te kry.

In 1502 het Da Gama 'n tweede reis na Indië onderneem (die derde Portugese reis na Indië; Pedro Álvares Cabral het intussen ook 'n ekspedisie daarheen gelei). Met sy aankoms in Indië het Da Gama verneem dat die Portugese vermoor is wat hy met sy eerste reis by die handelspos agtergelaat het. Ná nóg teëstand van die plaaslike bevolking, het Da Gama Kalikoet gebombardeer en na Cochin gevaar, 'n destydse koninkrykie wat met Kalikoet gewedywer het. Daar is Da Gama hartlik ontvang, en hy het met goud en sy na Europa teruggekeer. 'n Ontstoke Da Gama het al die Arabiese en Indiese skepe wat sy weg gekruis het gebombardeer en geplunder.

In 1524 is Da Gama 'n derde keer na Indië gestuur, waar 'n Portugese kolonie intussen gevestig is. Hy het die opdrag gehad om korrupsie daar te bestry, maar het 'n paar maande ná sy aankoms in Cochin aan 'n siekte gesterf. Hy is aanvanklik daar begrawe, maar sy stoflike oorskot is in 1539 na Portugal teruggeneem en in Vidigueira herbegrawe.

Gedenktekens[wysig | wysig bron]

Bibliografie[wysig | wysig bron]

  • Swart, Marius J.: Raar leiers. Stellenbosch: U.U.B., 1967.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]