Vlerkprou

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
’n Moderne seilvlerkprou in Hawaii.
’n Dubbelvlerkprou in die Filippyne.

’n Vlerkprou (Engels: outrigger canoe, Taiwannees: monga; Filippyns: bangka; Indonesies: jukung; Maori: waka ama; Hawais: waʻa; Tahitiaans en Samoaans: vaʻa) is ’n soort kano met een of meer syvlerke wat aan een of albei kante van die romp vas is. Klein kano's het dikwels net een vlerk, terwyl groteres óf een of twee kan hê óf ’n dubbelromp, soos ’n katamaran. Die seilkano's is ’n belangrike deel van die Polinesiese erfenis. Vlerkprouvaart word beoefen in Hawaii, Tahiti en Samoa en deur die Maori's van Nieu-Seeland. Dit is ook baie gewild in Puerto Rico.

Anders as ’n kano met net ’n romp, word ’n vlerkprou of dubbelrompkano stabiel gehou deur die afstand tussen sy vlerke of rompe, eerder as die vorm van elke individuele romp. As sulks is vlerkproue of dubbelrompkano's se romp(e) gewoonlik langer, nouer en hidrodinamies doeltreffender as dié van enkelrompkano's. Hulle kan baie vinnig wees en kan in onstuimiger waters stabiel bly.

Die vlerkprou se vlerk word in baie Maleis-Polinesiese tale die ama genoem. Die sparre wat die vlerke aan die hoofromp verbind (of die twee rompe van ’n dubbelrompkano) word in Hawais die ʻiako en in Maori die kiato genoem, met soortgelyke woorde in ander Polinesiese tale.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Die tradisionele pōpao van Tonga.

Vlerkproue is aanvanklik deur die Austronesiessprekende volke van Suidoos-Asië gebou vir seevaart. Dit is gebruik om dié mense beide ooswaarts na Polinesië en Nieu-Seeland en weswaarts oor die Indiese Oseaan tot by Madagaskar te vervoer gedurende die Austronesiese volke se migrasietydperk. Hoewel hulle vandag in Oos-Afrika (byvoorbeeld Tanzanië) aangetref word, was die Austronesiese volke (van die Filippyne, Maleisië, Mikronesië en Polinesië) die belangrikste gebruikers van die vlerkproue.

Hengelvlerkproue is ook gebruik deur sekere nie-Austronesiese volke, soos dié van Sri Lanka, waar hulle as oruwa bekend is,[1] en die Andaman- en Nicobar-eilande.[2]

Die tegnologie bestaan steeds. Vlerkproue kan taamlike groot hengel- of vervoerbote wees. In die Filippyne het sekere vlerkproue petrolenjins.

Moderne sport[wysig | wysig bron]

Wedvaartvlerkproue. Die gele regs in die middel is vir een mens, terwyl die ander vir ses mense is.

Vlerkprouwedstryde is deesdae ’n gewilde sportsoort, met talle klubs oor die wêreld heen. Dit is ’n nasionale en interskolesport in Hawaii. Daar neem hele families deel aan regattas in ouderdomsgroepe wat wissel van 6 tot 60+. Groot wedstryde sluit in die Molokaʻi Hoe-manswedvaart (69 km) van die eiland Molokai na Oahu, Na Wahine O Ke Kai (dieselfde wedvaart vir vroue) en Koningin Liliʻuokalani-wedvaart op die Hawaise eiland Hawaii.

Vlerkproue vir ses mense (OC6) is van die mees algemene kano's wat vir wedvaarte gebruik word; dié vir een mens (OC1) is ook algemeen. Twee sespersoon-vlerkproue word soms aanmekaargeheg soos ’n katamaran sodat 12 mense dit kan gebruik.

Moderne OC6-rompe en -amas word dikwels van veselglas gemaak, hoewel sommige van tradisionele materiale is. In antieke Hawaii is kano's uit die stamme van baie ou akasiabome gekerf. Hoewel hulle skaars is, word hulle vandag nog gebruik.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Kapitän, Gerhard (May 1989). “Records of Native Craft in Sri Lanka—I: The single outrigger fishing canoe oruwa—Part 2.2: Rowed, paddled and poled oru”. International Journal of Nautical Archaeology 18 (2): 137–149. doi:10.1111/j.1095-9270.1989.tb00185.x.
  2. Irenäus Eibl-Eibesfeldt, Land of a Thousand Atolls: A Study of Marine Life in the Maldive and Nicobar Islands, World Publishing Co., Cleveland en New York, 1964.

Verdere leesstof[wysig | wysig bron]

  • (15 Augustus 2007) Building Outrigger Sailing Canoes: Modern Construction Methods for Three Fast, Beautiful Boats, 1st, Camden, Maine: International Marine/Ragged Mountain Press/McGraw Hill. p. 192. ISBN 978-0071487917. ISBN 0071487913. 
  • Steve West (2006) 'Outrigger Canoeing - A Paddler's Guide', Batini Books, Kanuculture. ISBN 978-0-9586554-2-2
  • Steve West (2006) 'Outrigger Canoeing - The Art and Skill of Steering', Batini Books, Kanuculture. ISBN 0-9586554-1-3

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]