Tonga

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Kingdom of Tonga (Engels)
Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga (Tongaans)
Koninkryk Tonga
Vlag van Tonga Wapen van Tonga
Vlag Wapen
Nasionale leuse: Ko e ʻOtua mo Tonga ko hoku tofiʻa
(Tongaans vir: "God en Tonga is my erfenis")
Volkslied: Ko e fasi 'o e tu'i 'o e 'Otu Tonga
(Tongaans vir: "Die lied van die koning van die Tonga-eilande")
Ligging van Tonga
Hoofstad Nukuʻalofa

21°8′S 175°12′W / 21.133°S 175.200°W / -21.133; -175.200

Grootste stad Nukuʻalofa
Amptelike tale Tongaans en Engels
Regering Unitêre parlementêre
grondwetlike monargie
Tupou VI
Pohiva Tuʻiʻonetoa
Onafhanklikheid
• Huidige grondwet
• van die Verenigde Koninkryk

4 November 1875
4 Junie 1970
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
748 km2  (175ste)
289 myl2
4,0
Bevolking
 - 2016-sensus
 - Digtheid
 
100 651[1]
139 / km2 (76ste)
360 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2020-skatting

$688 miljoen[2]
$6 867[2]

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2020-skatting

$509 miljoen[2]
$5 083[2]

MOI (2018) Green Arrow Up Darker.svg 0,717[3] (105de)  –  hoog
Gini (2015) 37,6[4] –  medium
Geldeenheid Paʻanga (TOP)
Tydsone
 - Somertyd
(UTC+13)
(UTC+14[5])
Internet-TLD .to
Skakelkode +676

Tonga (Engels: [ˈtɒŋə] of [ˈtɒŋɡə]; Tongaans: [ˈtoŋa][6]), amptelik die Koninkryk Tonga (Engels: Kingdom of Tonga; Tongaans: Puleʻanga Fakatuʻi ʻo Tonga), is 'n eilandnasie in die Stille Oseaan en Oseanië wat uit 169 eilande bestaan, waarvan 36 bewoon is. Tonga beslaan 'n oppervlakte van 748 km² en het 'n bevolking van 100 651 in 2016 gehad.

Ligging van Tonga
Kaart van Tonga

Tonga is in die ooste van Fidji, in die suidooste van Wallis en Futuna, in die suide van Samoa, in die suidooste van Amerikaans-Samoa, in die weste van Niue en die Cookeilande en in die noorde van Nieu-Seeland geleë. Die hoofstad en grootste stad is Nukuʻalofa.

Die Nederlandse ontdekkingsreisiger Willem Schouten het Tonga in 1616 as eerste Europeër bereik, gevolg deur Abel Tasman in 1643. In 1773, 1774 en 1777 het die Britse ontdekkingsreisiger James Cook Tonga besoek. In 1845 het die ambisieuse jong vegter, strateeg en woordvoerder Tāufa'āhau Tonga as 'n koninkryk verenig en in 1875 tot 'n grondwetlike monargie verklaar. Tonga het 'n beskermde staat geword, nadat die koninkryk op 18 Mei 1900 met die Verenigde Koninkryk 'n Verdrag van Vriendskap onderteken het. Onder die beskerming van Groot-Brittanje kon Tonga as enigste Pasifiese land sy soewereiniteit en monargiese regering behou (in teenstelling met Hawaii en Tahiti). Die Verdrag van Vriendskap en Tonga se beskermingsstatus het in 1970 volgens gevestigde reëlings, wat in 1965 deur Koningin Sālote Tupou III ingestel is, geëindig. Tonga is 'n unitêre parlementêre grondwetlike monargie binne die Britse Statebond met 'n eie monarg as staatshoof. Tonga is een van slegs vyf lande binne die Britse Statebond, waar 'n inheemse monarg op die troon sit (die ander vier is Broenei, Lesotho, Maleisië en Eswatini).

Rugby is verreweg die gewildste sportsoort in dié land en Tonga is een van die min lande waar rugby die hoofsport is. Slegs die Cookeilande, Fidji, Nieu-Seeland, Samoa en Wallis kan soortgelyke bewerings maak.[7] Die Tongaanse nasionale rugbyspan kon sedert 1987 vir byna elke rugbywêreldbekertoernooi (behalwe vir dié van 1991) kwalifiseer en behoort tot die 12 top-rugbyspanne wêreldwyd. Hulle is veral bekend vir die tradisionele Sipi Tau-oorlogsdans voor elke wedstryd.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Tonga 2016 Census Results" (PDF). 11 November 2016.
  2. 2,0 2,1 2,2 2,3 (en) "Tonga". Internasionale Monetêre Fonds. Oktober 2019. Besoek op 16 Maart 2020.
  3. (en) "2019 Human Development Index Ranking". United Nations Development Programme. 2019. Besoek op 16 Maart 2020.
  4. (en) "Gini Index". Wêreldbank. Besoek op 16 Maart 2020.
  5. (en) "Summer daylight saving moves Tonga 14 hours ahead of UTC". Matangi Tonga Online. 31 Oktober 2016. Besoek op 16 Maart 2020.
  6. (en) Churchward, C.M. (1985). Tongan grammar. Oxford University Press. ISBN 0-908717-05-9.
  7. (en) "Rugby History in Fiji". Teivovo. Besoek op 6 Oktober 2007. [dooie skakel]

Bronnelys[wysig | wysig bron]

Algemeen

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]