Gideon Scheepers

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Gideon Scheepers
4 April 1878 – 18 Januarie 1902 (in die ouderdom van 23)
Gideon Scheepers

Gideon Scheepers

Geboortenaam Gideon Jacobus Scheepers
Geboorteplek Middelburg
Plek van afsterwe Graaff-Reinet
Plek van graf Onbekend
Lojaliteit Vlag van Oranje-Vrystaat Vlag van Zuid-Afrikaansche Republiek Boere
Diens/Tak Heliografie
Jare in diens 1899-1902
Rang Kommandant
Eenheid Verkenningskommando
Veldslae/oorloë Tweede Vryheidsoorlog
--Slag van Magersfontein
--Slag van Paardeberg

Kommandant Gideon Scheepers (1878 - 1902) was ʼn Boere militêre leier en heliografis tydens die Tweede Vryheidsoorlog.

Vroeë lewe[wysig]

Gideon Jacobus Scheepers is gebore op 4 April 1878 te Middelburg in die Zuid-Afrikaanse Republiek as die seun van Jacobus Johannes Scheepers en Sophia Charlotte (née van der Merwe). Op die ouderdom van 16 jaar word hy heliografis by die ZAR-staatsartillerie, maar in 1898 gaan hy na die Oranje-Vrystaat Republiek om ʼn veldtelegrafiediens te help vestig.

Tweede Vryheidsoorlog[wysig]

Met die uitbreek van die Anglo-Boereoorlog word hy as heliografis vir die ZAR na Natal gestuur. Later is Scheepers betrokke by die Slag van Magersfontein. Met genl. Piet Cronjé se oorgawe by Paardeberg, ontsnap Scheepers.

Bedrywighede in die Kaapkolonie[wysig]

Op 16 Desember 1900 steek Scheepers die Oranjerivier oor na die Kaapkolonie as ’n kaptein in ’n groot kommando.[1] Ná hy Kaapse Rebelle gewerf het is hy op 22-jarige leeftyd bevorder tot kommandant van ʼn 150-maneenheid, die Witkoppenkommando (na aanleiding van die wit band op hul hoedens),[1] wat die Britse troepe die stryd in die Kaapkolonie moet aansê. Die klein kommando het veral sukses om Britse spoor- en telegraafverbindings in die Oos-Kaap te saboteer, terwyl hinderlae die Britse troepe verliese toedien. Tydens die Oos-Kaapse operasies het hy uitvoering gegee aan die republikeinse opperbevel se opdrag om die plaaswonings van mense wat die Boeremagte vyandiggesind was, af te brand. Hy het ook nie-blankes tereggestel wat hulle aan spioenasie vir die Engelse skuldig gemaak het. In hierdie skermutselinge word Scheepers se heldhaftigheid ten toon gestel. Dit lei daartoe dat Scheepers se teenwoordigheid in die Kaapkolonie meebring dat baie Kapenaars by die Boeremagte aansluit teen Brittanje. Gedurende 1901 is sy kommando hoofsaaklik in die Kaapkolonie in distrikte soos Graaff-Reinet, Cradock, Murraysburg en Montagu bedrywig.

Gedurende die eerste helfte van 1901 was Murraysburg ʼn veilige hawe vir die Boerekrygers omdat daar nie genoeg mense uit die dorp bereid was om te help met die beskerming van die dorp nie.[2] Op 27 Junie 1901 het Scheepers vir die burgemeester van Murraysburg gesê dat indien die Britte die dorp nie binne agt dae beleër nie, hy alle openbare kantore sou afbrand. Die Britte wou nie reageer op die dreigement nie en op 6 Julie is die openbare kantoor, poskantoor, hoofkonstabel se kantoor, die winkel van Herbert Sharwood en die Rose-Innesse se huis aan die brand gesteek.[2]

Siekte en fussilasie[wysig]

Scheepers het amper 'n maand teen die einde van 1901 in 'n tenthospitaal op Beaufort-Wes deurgebring waar hy behandel is vir die simptome van koorssiekte. By hom staan sr. Johnson. Net twee maande nadat hy op Beaufort-Wes op die trein gehelp is, is hy op Graaff-Reinet deur die Britte gefusilleer.

Op 10 Oktober 1901 word Scheepers ernstig siek aan blindedermontsteking[1] naby Prins Albert en vra om agtergelaat te word. Op 12 Oktober word hy deur die Britte gevang op die plaas Kopjeskraal [3] en na ʼn week in Matjiesfontein se hospitaal, word hy eers in Beaufort-Wes aangehou voordat hy na die tronk op Graaff-Reinet oorgeplaas is. ’n Krygsraad misken sy aanspraak as offisier van die Boere republieke se magte en aanvaar onbetroubare getuienis dat hy oorlogsmisdade gepleeg het (dit sluit in sewe aanklagte van moord, sewe aanklagte van brandstigting en die mishandeling van gevangenes en swartes).[4] Scheepers was veral verontwaardig oor die laaste aanklag aangesien swartes berekend deur die Boere nie by die oorlog betrek is nie. Hy is skuldig bevind aan oorlogsmisdade.

Op 18 Januarie 1902 is Scheepers geblinddoek en aan ’n stoel vasgebind in die veld in die Karoo. Hy is gefusilleer en het agteroor te lande gekom langs die graf wat reeds gegrawe was.[1] Die Britte het geweier om sy stoflike oorskot te oorhandig omdat hulle wou voorkom dat ’n held van hom gemaak word; daarom is hy ’n onbekende graf begrawe.

Scheepers verwerf martelaarstatus deur die Britse krygshof se optrede en hy word as een van die helde van die Boeremagte gereken.

Sy teregstelling het groot verontwaardiging in Suid-Afrika en oorsee ontlok. Selfs in die VSA het die Huis van Verteenwoordigers en die Senaat besluite ondersteun dat hy volgens die Geneefse Konvensie behandel moet word, maar hierdie pogings was te laat om sy teregstelling te voorkom. Alhoewel Scheepers op sommige van die aanklagte skuld erken het, het hy deurgaans aangevoer dat hy die bevele van hoër offisiere uitgevoer het. Dit is ook bekend dat selfs Britse offisiere hulle aan dieselfde dade skuldig gemaak het. Dit word ook betwyfel of ’n Britse militêre hof kragtens die internasionale reg bevoeg was om, terwyl die oorlog nog aan die gang was, die doodvonnis uit te spreek oor ’n krygsgevangene wat nie ’n Britse onderdaan was nie. Gideon Scheepers was ’n gebore Transvaler.

Scheepers se ouers het tot met hulle dood (Jacobus in 1934 en Sophia in 1956) na Gideon se oorskot gesoek.

Nalatenskap[wysig]

  • Straatname in verskeie dorpe in Suid-Afrika
  • Plaasname in die Karoo soos Scheeperskraal, Scheepersdrift en Scheepersrus[1]
  • Die toonsetting deur Hendrik Hofmeyr van die gedig Gebed om die gebeente[5]
  • Regiment Gideon Scheepers van die Suid-Afrikaanse Nasionale Weermag
  • Die Gideon Scheepers-voetslaanpad in die Camdeboo Nasionale Park[6]
As ons gevra word waarom ʼn gedenksteen in 1978 opgerig moet word vir ʼn man wat in 1902 gesterf het is die antwoord eenvoudig. Die lewe en wese van hierdie man was van so ’n aard dat die geskiedenis hom in die heldesaal geplaas het en niks en niemand kan hom dit ontneem nie.

—Eerste Minister John Vorster

  • Gedenksteen opgerig deur die Afrikaanse Kultuurgenootskap van Graaff-Reinet sowat 2 km buite Graaff-Reinet op die pad na Murraysburg in die Nasionale Camdeboopark. Die gedenksteen gestaan uit drie rotse wat in die omgewing gevind is en wat ʼn vlekvrye staalnaald regop hou. Die grootste rots verteenwoordig die standvastigheid van die jong Afrikanervolk en die twee gekantelde rotse simboliseer die volk wat onderdruk is maar nie geval het nie. ’n Vierde rots bevat die bewoording.[7]

Boeke[wysig]

  • Meintjes, Johannes. 1969. Sand in the sword: the life and death of Gideon Scheepers. 242 p.
  • Shearing, Taffy & David. 1999. Commandant Gideon Scheepers & the search for his grave. Privaat uitgegee. 240 p.
  • Preller, G.S. 1916. Scheepers se dagboek en stryd in die Kaapland (1 Oktober 1901 - 18 Januarie 1902). Kaapstad.
  • Constantine, R.J. 1998. The poisoning of Gideon Scheepers: the Anglo-Boer War 1899-1902: a true incident from the guerrilla war in the Cape Colony. Africa Institute. 28 p.

Gedigte[wysig]

Sien ook[wysig]

Bronne[wysig]

  1. 1,0 1,1 1,2 1,3 1,4 (en) Die Karoo se ewige kommandant”. (html) TravelKaroo.co.za. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  2. 2,0 2,1 (en) Murraysburg: rustigheid vir omgewingsbewustes en eko-bewakers”. (html) Kaapstadse Erfenistrust. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  3. (en) Prins Albert: geskiedenis van die omgewing”. (html) Prins Albert Toerisme. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  4. (en) 1902: Gideon Scheepers, Boereguerrilla”. (html) ExecutedToday.com. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  5. Hendrik Hofmeyr se toonsetting van "Gebed om die gebeente" deur D.J. Opperman”. (html) LitNet. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  6. (en) Voetslaan in die Camdeboo Nasionale Park”. (html) Karoopark Gastehuis. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  7. (en) Gideon Scheepers Gedenksteen”. (html) Graaff-Reinet Toerisme. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  8. 8,0 8,1 8,2 8,3 Boere-held Gideon Scheepers herdenk”. (html) Nuwe Geskiedenis. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  9. Gideon Scheepers”. (html) Woes. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  10. Kommandant Gideon Scheepers”. (html) Woes. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  11. Kommandant Gideon Scheepers (2)”. (html) Woes. URL besoek op 18 Januarie 2012.
  12. (nl) Boutens, P.C. (2005). “Manibus Gideon Jacobus Scheepers”. (html) URL besoek op 15 Junie 2012.
  • Peter Joice (ed): The South African Family Encyclopaedia. Struik, 1989

Eksterne skakels[wysig]