Irtisj

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Irtisj
Die Irtisj in Omsk, Rusland
Die Irtisj in Omsk, Rusland
Ob watershed.png
Die stroomgebied van die Irtisj
Oorsprong Chinees-Mongoolse grens
Altai-gebergte
Monding Chanti-Mansiisk, Chanto-Mansië, Rusland
Ob
Stroomgebied Mongolië, Volksrepubliek China, Kasakstan, Rusland
Lengte 4 248 km (2 640 myl)
Oorspronghoogte 2 930 m (9 613 voet)
Mondinghoogte 23 m (75 voet)
Gemiddelde afloop 2 150 m³/s (76 000 vt³/s)
Stroomgebiedopp. 1 643 000 km² (634 000 myl²)
Kaart van die Irtisj-bekken in Asië
Kaart van die Irtisj-bekken in Asië

Die Irtisj (Mongools: Эрчис мөрөн, Erchis mörön, "erchleh", "kronkel"; Russies: Иртыш; Kasaks: Ертіс, Ertis, ه‌رتىس‎; Chinees: 额尔齐斯河, pinyin: É'ěrqísī hé, Xiao'erjing: عَعَرٿِسِ حْ; Oeigoers: إيرتيش, Әртиш, Ertish; Tartaars: Cyrillies Иртеш, Latyns İrteş, Arabies ﻴﺋرتئش, Siberiese Tartaars: Эйәртеш, Eya’rtes’) is 'n rivier wat sy bron op die Mongools-Chinese grens het en deur Xinjiang, Kasakstan en Rusland na die Ob-rivier stroom.

Dit is die grootste linkersyrivier van die Ob. Met 'n lengte van 4 248 km is die Irtisj langer as die Ob self. Van die Irtisj se bron tot die Ob se monding is 5410 km, wat die langste rivier van Rusland en die tweede langste rivier van Asië is.

Geografie[wysig | wysig bron]

Die Irtisj se stroomgebied
Die Swart Irtisj (Эрцисыхэ) in die nedersetting Koktokay, Kasakstan

Die Irtisj is die langste syrivier van die wêreld. Sy bron lê op die grens van Mongolië en die Volksrepubliek China op die oostelike helling van die Mongoolse Altai-gebergte.

Die rivier bereik Kasakstan en word Эрцисыхэ, "Swart Irtisj", genoem. In Kasakstan is die enigste brug oor die Swart Irtisj in die rajon van Boran.[1]

Die Swart Irtisj mond vloei in die Zajsan-meer en vorm daar 'n groot delta. Talle ander riviere mond vanuit die Roedniese Altaj en die kranse van Tarbaghataj en Saoer hierin uit. Versterk deur hierdie waters vloei die Irtisj in die noordweste na die Boegtarminski-dam en die stad Serebrjansk. Verder vloei dit na die Sjoeljbinski-dam en die stad Semej.

Effens hoër as Pavlodar en ontvang die Irtisj-Karaganda-kanaal wat na die weste vloei water van die Irtisj. In die gebied van Chanto-Mansië bereik die Irtisj die Ob.

Hidrologie[wysig | wysig bron]

Die rivier word verskillend gevoed: sy bolope ontvang water van sneeu en ys; minder van reën, die benedeloop kry dit van sneeu, reën en van grondwater. Die vloed begin in sy bolope in April en bereik sy hoogtepunt van April-Junie en neem af tot Oktober. Die vloei is gereguleer. Die gemiddelde afloop In Oest-Kamenogorsk is 628 m³/s, in Semej meer as 960 m³/s, in Omsk 917 m³/s, in Tobolsk 2150 m³/s by die monding meer as 3000 m³/s. Die jaarlikse vloei is ongeveer 95 kubieke kilometer.

Verwysings[wysig | wysig bron]

Crystal txt.png Hierdie artikel is (gedeeltelik) vertaal uit die Russiese Wikipedia. Sien bron.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Koördinate: 47°24′52,30″N 90°12′55,96″O / 47.40000°N 90.20000°O / 47.40000; 90.20000