James Randi

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
James Randi
Beeld van James Randi
Gebore
Randall James Hamilton Zwinge

07 Augustus 1928 ( 1928-08-07) (92 jaar oud)
NasionaliteitKanadese
Amerikaans (genaturaliseerd)
Beroep
  • Towenaar
  • Illusie-maker
  • Skrywer
  • Skepticus
EggenootJosé Alvarez (gebore Deyvi Orangel Peña Arteaga) (2013)[1]
Webwerfwww.randi.org
Handtekening
JamesRandiSignature.png

James Randi (gebore Randall James Hamilton Zwinge ; 7 Augustus 1928) is 'n Kanadese-Amerikaanse afgetrede kulkunstenaar en wetenskaplike skeptikus[2][3][4] wat paranormale en pseudowetenskaplike eise betwis het.[5] Randi is die medestigter van die Komitee vir Skeptiese Ondersoek (CSI), oorspronklik bekend as die Komitee vir Wetenskaplike Ondersoek na Eise van die Paranormale (CSICOP). Hy is ook die stigter van die James Randi Education Foundation (JREF). Hy het sy loopbaan as kulkunstenaar begin onder die verhoognaam The Amazing Randi en later het hy verkies om die grootste deel van sy tyd te bestee om paranormale, okkulte en bonatuurlike eise te ondersoek, wat hy gesamentlik "woo-woo" noem.[6] Randi het op 60-jarige ouderdom afgetree uit towerkuns en op 87 van die JREF afgetree.

Alhoewel hy dikwels na verwys word as 'n "mens wat goed diskredieteer", het Randi gesê dat hy nie van die terme se konnotasies hou nie en verkies om homself as 'n "ondersoeker" te beskryf.[7][8] Hy het geskryf oor paranormale verskynsels, skeptisisme en die geskiedenis van toorkuns. Hy was 'n gereelde gas op The Tonight Show met Johnny Carson, en het roem verdien deur die bedrieglike geloofsgeneser Peter Popoff te onthul. Hy was soms te sien op die televisieprogram Penn & Teller: Bullshit!

Voor Randi se aftrede het JREF die Miljoen-Dollar Paranormale Uitdaging geborg, wat 'n prys van een miljoen dollar in Amerika aangebied het vir aansoekers wat bewyse kon lewer van enige paranormale, bonatuurlike, of okkultiese mag of gebeurtenis onder toetsvoorwaardes waarop voor die tyd ooreengekom is deur beide partye.[9] Die paranormale uitdaging is amptelik deur die JREF in 2015 beëindig.[10] Die JREF gee steeds subsidies aan nie-winsgewende groepe wat kritiese denke en 'n feitegebaseerde wêreldbeskouing aanmoedig.

Vroeë lewe[wysig | wysig bron]

Randi is gebore op 7 Augustus 1928 in Toronto, Ontario, Kanada,[11] die seun van Marie Alice (née Paradis) en George Randall Zwinge.[11] Hy het 'n jonger broer en suster.[12] Hy het towerkuns opgeneem nadat hy Harry Blackstone Sr. gesien het[13] en het towerkunsboeke gelees terwyl hy 13 maande in 'n ortopediese liggaamskas was na 'n fietsongeluk. Hy het dokters verwar wat verwag het dat hy nooit weer sou loop nie.[14] Randi het gereeld klasse oorgeslaan en op 17-jaar oud het hy hoërskool verlaat om as 'n goochelaar in 'n reisende karnaval op te tree.[15] Hy het in plaaslike nagklubs en op Toronto se Kanadese nasionale tentoonstelling as 'n mentalis opgetree en het vir Montreal se poniekoerantpers geskryf. [16]

In sy twintigerjare het Randi hom as astroloog voorgedoen en, om vas te stel dat hulle eintlik eenvoudige toertjies doen, het hy 'n astrologiese kolom in die Kanadese poniekoerant Midnight onder die naam "Zo-run" geskryf deur items uit die astrologie-kolomme van ander koerante te vat en lukraak in 'n kolom te plak.[17][18] In sy dertigerjare het Randi in die nagklubs van die Verenigde Koninkryk, Europa, en die Filippyne en oral in Japan gewerk.[19] Hy het gesien dat baie toertjies as bonatuurlik aangebied word. Een van sy vroegste gerapporteerde ervarings is toe hy 'n evangeliese prediker 'n weergawe van die "een-voor"-tegniek of koevert-tegniek sien gebruik het[20] om kerkgangers te oortuig van sy goddelike magte.[21]

Loopbaan[wysig | wysig bron]

Towenaar[wysig | wysig bron]

Vurk gebuig deur Randi

Alhoewel hy homself as 'n kulkunstenaar definieer, het hy sy loopbaan begin as 'n professionele "verhoogtowenaar"[22] en "ontsnappingspesialis" in 1946. Aanvanklik het hy hom voorgestel onder sy regte naam, Randall Zwinge, wat hy later laat vaar het ten gunste van "The Amazing Randi". Vroeg in sy loopbaan het hy talle ontsnapings uit gevangenisselle en kluise regoor die wêreld uitgevoer. Op 7 Februarie 1956 het hy regstreeks op NBC se Today-program verskyn, waar hy vir 104 minute in 'n verseëlde metaal kis gebly het wat onder water was in 'n swembad van die hotel, wat Harry Houdini se rekord van 93 minute gebreek het, hoewel Randi aandag gee aan die feit dat hy in 1926 baie jonger was as Houdini toe die oorspronklike rekord opgestel is.[23][24]

Randi was gereeld 'n gas op die "Long John Nebel"-program op New York se radiostasie WOR en het karakterstemme gelewer vir advertensies.[25]:31:00 Nadat Nebel in 1962 na WNBC geskuif het, het Randi die tydgleuf gekry en van 1967 tot '68 The Amazing Randi Show aangebied.[26][25]:35:00 Hierdie vertoning het gereeld gaste gehad wat paranormale eise verdedig het, waaronder Randi se destydse vriend James W. Moseley. Randi sê hy het opgehou met WOR oor klagtes (wat Randi betwis) van die aartsbiskop van New York dat Randi op die lug gesê het: "Jesus Christus was 'n godsdienstige malmens."[25]:35:00

Randi was ook aanbieder vir talle televisie-aanbiedings en het op verskillende wêreldtoere gegaan. Hy het gereeld as "The Amazing Randi" verskyn in die New York-gebaseerde kinder-televisiereeks Wonderama tussen 1959 en 1967.[27] Hy het ook in 1970 'n oudisie afgelê vir 'n herlewing van die kinderprogram The Magic Clown wat kortliks in Detroit en in Kenia verskyn het, maar dit het nooit voortgegaan nie.[28] In die 2 Februarie 1974-uitgawe van die Britse tydskrif vir towenaars Abracadabra, het Randi die gemeenskap van towenaars so beskryf: "Ek weet van geen roeping wat soveel afhang van wedersydse vertroue en geloof soos ons s'n nie." In die Desember 2003-uitgawe van The Linking Ring, die maandelikse publikasie van die Internasionale Broederskap van Towenaars, word dit so gestel: "Miskien is Randi se etiek dit wat hom verbasend maak" en "The Amazing Randi praat nie net die praatjie nie, hy doen wat hy sê."[29]

Tydens Alice Cooper se 1973–1974 "Billion Dollar Babies"-toer, het Randi op die verhoog opgetree as 'n waansinnige tandarts en as Alice se laksman.[30] Hy het ook verskeie toneelrekwisiete gebou, waaronder die towery-guillotine.[31] Kort daarna, in 1976 in 'n uitvoering vir die Kanadese TV-spesialereeks World of Wizards, ontsnap Randi uit 'n liggaamsbeheersbaadjie terwyl hy onderstebo hang oor die Niagara-waterval.[32]

Randi is daarvan beskuldig dat hy "ware psigiese magte" gebruik het om dade soos lepelbuiging uit te voer. Volgens James Alcock (Professor in Sielkunde in Kanada), tydens 'n vergadering waar Randi besig was om die optredes van Uri Geller ('n berugte towenaar en selfverklaarde psigiese verhoogkunstenaar) te dupliseer, het 'n professor van die Universiteit van Buffalo geskree dat Randi 'n bedrieër was. Randi het gesê: "Ja, inderdaad, ek is 'n verneuker, ek is 'n bedrieër, dit is wat ek doen vir 'n bestaan. Alles wat ek hier gedoen het, was deur misleiding." Die professor het teruggeskreeu: "Dit is nie wat ek bedoel nie. Jy is 'n verneuker omdat jy voorgee dat jy hierdie dinge deur middel van misleiding doen, maar jy gebruik eintlik psigiesge kragte en mislei ons deur dit nie te erken nie."[33] 'n Soortgelyke gebeurtenis het Senator Claiborne Pell, 'n bevestigde gelowige in psigiese verskynsels, betrek. Toe Randi persoonlik aan Pell gedemonstreer het dat hy - deur eenvoudige bedrieëry - 'n versteekte tekening wat deur die senator gemaak is, kon openbaar, het Pell geweier om te glo dat dit 'n toertjie is, en gesê: "Ek dink Randi is miskien 'n psigiese persoon en doen dit sonder dat hy dit besef." Randi het deurentyd ontken dat hy enige paranormale magte of vermoëns het.[34]

Randi is lid van die Vereniging van Amerikaanse Towenaars (SAM), die Internasionale Broederskap van towenaars (IBM), en Die Towerkring in die Verenigde Koninkryk, met die rang van "Lid van die Binne Towersirkel met Goue Ster."[35]

Randi het gesê dat die mense wie die moeilikste is om te verneuk nie hoogs opgeleide mense is nie maar kinders omdat hulle nie so gesofistikeerd genoeg is om geflous te word nie, aangesien hulle nie die liggaamswyses geleer het wat volwassenes geleer het en waarvan towenaars gebruik maak nie.[36]

Skrywer[wysig | wysig bron]

Randi het tien boeke geskryf, onder wie Conjuring (1992), 'n biografiese geskiedenis van bekende towenaars. Die boek is ondertitled Om 'n definitiewe geskiedenis te wees van die Eerbiedwaardige Kunsies van Towery, Prestidigitasie, Misleiding en Kullery en van die Bedrieërs en Skurke wat hierdie onderonsie op 'n verwarde publiek gedoen het, kortom, Towerkuns! In die boek se omslag word gesê dat dit geskryf is deur "James Randi, Esq., 'n betowerende skelm wat eens aan hierdie slegte praktyke toegewy is, maar nou byna heeltemal gereformeerd is". Die boek selekteer die invloedrykste towenaars en vertel 'n paar stories uit hul geskiedenis, dikwels in die konteks van vreemde sterftes en loopbane wat meestal op die pad deurgebring is. Hierdie werk het uitgebrei op Randi se tweede boek met die title Houdini, His Life and Art.[37] Hierdie geïllustreerde werk is in 1976 gepubliseer en Bert Sugar ('n sporthistorikus) is mede-outeur daarvan. Dit fokus op die beroeps- en privaatlewe van Houdini.[38]

Randi het ook in 1989 'n kinderboek geskryf met die titel The Magic World of the Amazing Randi, wat kinders aan toorkuns bekendgestel het. Benewens sy towerkuns het hy verskeie opvoedkundige werke oor paranormale en pseudowetenskaplike bewerings geskryf. Dit sluit in biografieë van Uri Geller en Nostradamus asook verwysingsmateriaal oor ander belangrike paranormale figure. In 2019 was hy besig om te werk op 'n nuwe boek getitld A Magician in the Laboratory , wat sy toepassing van skeptisisme op die wetenskap vertel.[39][40] Hy was lid van die alle manlike literêre banketklub, die "Valdeurspinnekoppe" (Engels: Trap Door Spiders), wat gedien het as die basis van sy goeie vriend Isaac Asimov se fiktiewe groep raaiseloplossers, die "Black Widowers".[41]

Ander boeke is Flim-Flam! Psychics, ESP, Unicorns, and Other Delusions (1982), The Faith Healers (1987), James Randi, Psychic Investigator (1991), Test Your ESP Potential (1982) en An Encyclopedia of Claims, Frauds and Hoaxes of the Occult and Supernatural (1995).

Randi was 'n gereelde bydraer tot die skeptiese Amerikaanse tydskrif, "Skeptic" en het die kolom "'Twas Brillig..." geskryf, en het ook op sy redaksie gedien. Hy dra ook gereeld by aan die Skeptical Inquirer-tydskrif, wat uitgegee word deur die Komitee vir Skeptiese Ondersoek (CSI), waarvan hy ook 'n genoot is.

Skeptikus[wysig | wysig bron]

Randi gebruik bedrieëry van die hand om die "psigiese chirurgie" te dupliseer in sy TV-reeks "Open Media" TV-netwerk ITV in 1991

Randi het in 1972 in die internasionale kollig beland toe hy die eise van Uri Geller in die openbaar betwis het. Hy het Geller daarvan beskuldig dat hy niks meer as 'n bedrogspulkunstenaar en 'n bedrieër is wat standaard towertoertjies gebruik om sy beweerde paranormale toertjies te bewerkstellig, en hy het sy aansprake uitgelê in die boek The Truth About Uri Geller (1982).[21][42][43]

Die oortuiging dat dit belangrik was om rubriekskrywers en TV-persoonlikhede te kry om Geller en ander soos hom uit te daag, het Randi en die Komitee vir Skeptiese Ondersoek (CSICOP) laat uitreik in 'n poging om hulle op te voed. Randi het gesê dat CSICOP in daardie dae 'n "baie groot invloed op die gedrukte media gehad het."[25]:20:05 Tydens hierdie poging het Randi kontak gemaak met Johnny Carson (Amerikaanse TV-aanbieder en komediant) en ontdek dat hy "heeltemal aan ons kant was. Hy was nie net 'n komediant nie ... hy was 'n groot denker."[25]:21:15 Volgens Randi, toe hy op The Tonight Show met Johnny Carson verskyn het, het Carson sy gewone protokol om nie met gaste te gesels voor hul ingang op die verhoog nie gebreek, en het Randi gevra wat hy wou beklemtoon tydens die onderhoud. "Hy wou bewus wees van hoe hy my kon help."[25]:21:30

In 1973 het Geller verskyn op The Tonight Show, en hierdie verskyning is in die TV-program Nova se dokumentêr Secrets of the Psychics oorvertel.[44]

In die dokumentêr sê Randi dat Carson "self 'n towenaar was en ook skepties was" oor die beweerde paranormale magte van Geller, daarom is Randi voor die aanvangsdatum gevra om "te help om misleidings te voorkom". Volgens die advies van Randi het die program hul eie rekwisiete voorberei sonder om Geller daarvan in kennis te stel, en het Geller of sy personeel nie "nêrens naby hulle" toegelaat nie. Toe Geller op die verhoog by Carson aangesluit het, was hy verbaas dat hy nie ondervra sou word nie, maar in plaas daarvan dat hy verwag sou word om sy vaardighede met behulp van die artikels wat aangebied word, te vertoon. Geller het gesê: "Dit maak my bang" en "ek is verbaas, want voor hierdie program het jou produsent gekom en hy het vir my minstens 40 vrae gelees wat jy my gaan vra." Geller kon nie paranormale vermoëns toon nie, en het gesê: "Ek voel nie sterk nie" en het sy misnoeë uitgespreek oor die gevoel dat hy deur Carson "gedruk" word om op te voer.[44][45] Volgens Adam Higginbotham se artikel van 7 November 2014 in die New York Times:

Die resultaat was 'n legendariese verwoesting, waarin Geller gesellige verskonings aan sy gasheer aangebied het, omdat sy vermoëns hom keer op keer misluk. "Ek het 22 minute daar gesit, verneder," het Geller gesê toe ek in September met hom praat. "Ek was verwoes terug na my hotel. Ek was op die punt om die volgende dag in te pak en terug te gaan na Tel Aviv. Ek het gedink, dit is dit - ek is vernietig."[2]

Hierdie verskyning op "The Tonight Show", wat Carson en Randi georkestreer het om Geller se beweerde vermoëns te ontwrig, het egter teen hulle gewerk. Volgens Higginbotham,

Tot verbasing van Geller, is hy onmiddellik bespreek op The Merv Griffin Show. Hy was op pad om 'n paranormale superster te word. "Daai Johnny Carson-show het Uri Geller gemaak," het Geller gesê. Vir 'n publiek wat hom vertrou het het sy mislukking slegs sy "paranormale vermoëns" meer waar laat lyk: as hy towerkuns doen, sou hulle sekerlik elke keer werk.[2]

Volgens Higginbotham na hierdie resultaat het Randi besef dat daar baie meer gedoen moet word om Geller en diegene soos hy te keer. Dus, in 1976, het Randi vir Ray Hyman gekontak. Hyman is 'n sielkundige wat die toetse van Geller se vaardigheid by Stanford Universiteit waargeneem het en gedink het dat die toetse nie van 'n hoë standaard was nie. Randi het aan Hyman voorgestel dat hulle 'n organisasie oprig wat hom beywer vir die bestryding van pseudowetenskap. Later dieselfde jaar, saam met Martin Gardner, 'n rubriekskrywer vir Scientific American wie se skrywe die skeptisisme van Hyman en Randi gehelp het, het hulle die Komitee vir Wetenskaplike Ondersoek na Bewerings van die Paranormaal (CSICOP) gestig.[2]

Met behulp van donasies en verkope van hul tydskrif Skeptical Inquirer, het hulle en die sekulêre humanistiese filosoof Paul Kurtz setels in die uitvoerende raad geneem, saam met Isaac Asimov en Carl Sagan wie as stigterslede aangesluit het. Randi reis die wêreld namens CSICOP en word erken as die se openbare gesig en, volgens Hyman, die gesig van die skeptiese beweging.[2]

András G. Pintér, vervaardiger en mede-gasheer van The European Skeptics Podcast noem Randi die grootvader van Europese skeptisisme op grond van Randi "'n rol gespeel het in die begin van verskeie Europese organisasies."[36]

Geller het Randi en CSICOP in 1991 vir $15 miljoen gedagvaar en verloor.[2][46] Geller se saak teen CSICOP is in 1995 uitgegooi, en hy is beveel om $120 000 te betaal vir die indiening van 'n ligsinnige saak.[47] Die regskoste wat Randi aangegaan het, het byna die hele $272 000 toelaag gebruik wat deur die MacArthur-stigting in 1986 aan Randi toegeken is vir sy werk.[2] Randi het ook die bewerings van Geller van die hand gewys dat Geller "psigiese fotografie" kon vervaardig (wat beroemd gemaak is deur die geval van Ted Serios in die 1960's). Dit is 'n kwessie, volgens Randi, van bedrieglike fotografie met behulp van 'n eenvoudige optiese apparaat in die hand.[48] Gedurende die tydperk van Geller se regsgeskil het die leiers van CSICOP, wie nie 'n teiken vir Geller se geding wou word nie, geëis dat Randi nie kommentaar lewer op Geller nie. Randi het geweier en bedank, hoewel hy 'n eerbiedige verhouding met die groep gehandhaaf het, wat in 2006 die naam verander het na die Komitee vir Skeptiese Ondersoek (CSI). In 2010 was Randi aangestel as een van die 16 nuwe CSI-genote wat deur die direksie verkies is.[2][49]

Randi het baie artikels geskryf waarin hy geloof in en eise oor die paranormale kritiseer.[50] Hy het ook tekortkominge in studies getoon wat daarop dui dat daar paranormale verskynsels bestaan. In sy "Projek-alpha"-misleiding het Randi twee skyn "psigiese persone" suksesvol in 'n privaatgefinansierde "psigiese navorsingseksperiment" geplant.[51] Die misleiding het 'n skandaal geword en die tekortkominge van baie paranormale navorsingsprojekte op universiteitsvlak getoon.

Randi het al op talle TV-reekse verskyn, soms om die beweerde vermoëns van medegaste te weerlê. In 'n 1981-verskyning op That's My Line, (op CBS-TV), het Randi teenoor James Hydrick, wie beweer het dat hy "psigiese magte" het, verskyn. Hydrick het gesê dat hy voorwerpe met sy verstand kan beweeg en die eis op lewendige televisie kon demonstreer deur 'n bladsy in 'n telefoonboek te draai sonder om daaraan te raak.[52] Nadat Randi vasgestel het dat Hydrick op die boek geblaas het, het hy skuimverpakkingsgrondboontjies op die tafel voor die telefoonboek gerangskik vir die demonstrasie. Dit het verhoed dat Hydrick sy vermoëns kon demonstreer want dit sou blootgestel het dat hy op die bladsye geblaas het.[53] Randi skryf dat, uiteindelik het Hydrick "aan alles bely".[52]

Randi praat tydens die 1983 CSICOP-konferensie in Buffalo, New York

Randi het in 1986 'n MacArthur-stigtinggenootskap ontvang. Die genootskap se subsidie oor vyf jaar van $272 000 het Randi se ondersoek na geloofgenesers ondersteun, insluitend W.V. Grant, Ernest Angley, en Peter Popoff, aan wie Randi die eerste keer op "The Tonight Show met Johnny Carson" in Februarie 1986 blootgestel het. Toe Carson gehoor het oor Randi se ondersoek na Popoff het hy Randi uitgenooi na sy televisie program sonder om die bewyse te sien oor wat hy sou openbaar. Carson was stomgeslaan nadat Randi 'n kort videosegment uit een van die uitsendings van Popoff wys waarin hy 'n vrou in die gehoor uitsonder, persoonlike inligting oor haar openbaar wat hy beweer van God afkomstig was en daarna 'n "psigiese genesing" uitgevoer het waar tydens hy die duiwel uit haar liggaam verdryf het. Randi het die video daarna weer gespeel, maar met die klankopname wat hy en sy ondersoekspan tydens die geleentheid met behulp van 'n radioskandeerder en -opnemer vasgelê is. Hul skandeerder het die radiofrekwensie waargeneem wat Popoff se vrou Elizabeth agter die verhoog gebruik het om aanwysings en inligting uit te saai na 'n miniatuurradioontvanger wat in Popoff se linkeroor versteek is. Hierdie inligting is deur Popoff se assistente versamel uit "gebedskaarte" wat voor die vertoning aan die gehoor uitgedeel was. Die mense wat die kaarte ingevul het is opdrag gegee om al die inligting waaroor Popoff vir hulle sou moes bid, neer te skryf.[54][55][56]

Die nuusdekking wat deur Randi se uiteensetting op The Tonight Show gegenereer is, het daartoe gelei dat baie TV-stasies die Popoff se program laat vaar het, en hom uiteindelik in September 1987 in bankrotskap gedwing het.[57][58] Die TV-evangelis het egter kort daarna teruggekeer met geloofsgenesende TV-advertensies wat volgens berigte in 2005 meer as $23 miljoen gelok het deur kykers wat geld vir genesing en voorspoed beloof het. Die Kanadese sentrum vir ondersoeke Think Again! TV het een van Popoff se meer onlangse optredes gedokumenteer voor 'n groot gehoor wat op 26 Mei 2011 in Toronto byeengekom het, in die hoop om gered te word van siekte en armoede.[59]

In Februarie 1988 het Randi die liggelowigheid van die media getoets deur sy eie misleiding te begin. Deur saam te werk met Australië se 60 Minutes TV-program en deur 'n vals persnuuspakket vry te stel, het hy publisiteit opgebou vir 'n "geestekanaliseerder" genaamd Carlos,[2] wat eintlik kunstenaar José Alvarez, Randi se lewensmaat was. Terwyl hy as Carlos optree, is Alvarez informasie gevoer deur Randi deur middel van gesofistikeerde radiotoerusting. Volgens die 60 minute-program op die Carlos-misleiding, word daar beweer dat Alvarez nie die gehoor wat hy in die Operahuis gehad het (en die moontlike verkope daarvan) sou gehad het nie, as die mediadekking meer aggressief en feitelik was. Hoewel 'n ontleding deur die Australiese skeptiese organisasie, The Skeptic se Tim Mendham tot die gevolgtrekking gekom dat, "alhoewel die mediadekking van Alvarez se verskyning nie liggelowig was nie, die misleiding ten minste getoon het dat hulle daarby kan baat vind om 'n tikkie meer skepties te wees".[60] Die misleiding is blootgelê deur 60 minute Australia en "Carlos" en Randi het verduidelik hoe hulle dit gepleeg het.[61][62]

In sy boek The Faith Healers skryf Randi dat sy woede en meedoënloosheid spruit uit deernis vir die slagoffers van bedrog. Randi was ook krities oor João de Deus (ook bekend as "John of God"), 'n selfverklaarde "psigiese chirurg" wat internasionale aandag geniet het.[63] Randi het gesê, met verwysing na 'psigiese chirurgie', "Vir enige ervare kulkunstenaar is die metodes waarmee hierdie oënskynlike wonderwerke geproduseer word baie voor die hand liggend."[64]

Randi met (van links) Pip Smith, Philip J. Klass (staande), Dick Smith, Robert Sheaffer en John Merrell, op die 1983 CSICOP-konferensie in Buffalo, NY

In 1982 het Randi die vermoëns van Arthur Lintgen, 'n dokter in Philadelphia, geverifieer dat hy die klassieke musiek wat op 'n viniel plaat LP opgeneem is, kon identifiseer deur slegs die groewe op die plaat te ondersoek. Lintgen het egter nie beweer dat hy enige paranormale vermoë het nie, bloot kennis van die manier waarop die groef patrone op bepaalde opnames vorm.[65]

In 1988 vra John Maddox, outeur van die prominente wetenskaplike tydskrif Nature, vir Randi om deel te neem aan die toesig en waarneming van die homeopatie-eksperimente wat deur Jacques Benveniste se span uitgevoer is. Nadat Randi se strenger protokol vir die eksperiment in plek was, kon die positiewe resultate nie herhaal word nie.

Die James Randi-baardfoto, geneem tuidens The JREF se The Amaz!Ng Meeting 9 ("TAM 9 uit die buitenste ruimte") 16 Julie 2011

Randi het gesê dat Daniel Dunglas Home, wat na bewering 'n trekklavier kon speel wat in 'n hok toegesluit was sonder om daaraan te raak, op 'n paar geleenthede gevang is met kullery, maar die voorvalle is nooit openbaar gemaak nie. Hy het ook gesê dat die werklike instrument wat gebruik is, 'n mondfluitjie was wat onder die groot snor van Home weggesteek is, en dat ander mondfluitjies ná sy dood in die besittings van Home gevind is.[66] Volgens Randi, het skrywer William Lindsay Gresham vir Randi "rondom 1960" vertel dat hy hierdie mondfluitjie in die Home-versameling by die Society for Psychical Research (SPR) gesien het. Eric J. Dingwall, wat Home se versameling gekatalogiseer het met sy aankoms by die SPR, teken nie die teenwoordigheid van die mondfluitjie aan nie. Volgens Peter Lamont, die skrywer van 'n uitgebreide biografie oor Home, "is dit onwaarskynlik dat Dingwall dit sou misgeloop het of dit nie openbaar gemaak het nie."[67] Die bedrieglike "psigiese medium" Henry Slade het ook 'n trekklavier gespeel terwyl hy dit met een hand onder 'n tafel gehou het.[68] Slade en Home het dieselfde stukke gespeel. Hulle het op 'n tyd naby mekaar in die VSA gewoon. Die kulkunstenaar Chung Ling Soo het onthul hoe Slade die toertjie uitgevoer het.[68]

Randi onderskei tussen pseudowetenskap en "malkop"-wetenskap. Hy beskou die meeste van parasielkunde as pseudowetenskap vanweë die manier waarop dit benader en uitgevoer word, maar sien dit nietemin as 'n legitieme onderwerp dat "nagestreef moet word", en waaruit werklike wetenskaplike ontdekkings kan ontwikkel.[69] Randi beskou "malkop"-wetenskap as 'ewe verkeerd' as pseudowetenskap, maar sonder wetenskaplike voorgeewens.[70]

Ondanks veelvuldige diskreditering, wou Randi nie 'n 'diskrediteerder' genoem word nie, en verkies om homself 'n 'skeptikus' of 'n 'ondersoeker' te noem:

(...) as u in 'n situasie verkeer wat jy 'n diskrediteerder genoem word, dan is dit asof jy die onderwerp vooraf besluit het. Dit is nie neutraal of wetenskaplik nie, en dit kan mense teen jou laat draai.[7]

Skeptici en towenaars Penn Jillette en Teller beskou Randi en sy loopbaan as "skeptiese inspirasie" vir hul eie loopbane. In 'n onderhoud tydens The Amazing Meeting 2012 het Penn verklaar dat Flim-Flam! 'n vroeë invloed op hom gehad het, en het gesê: "As dit nie vir Randi was nie, sou daar nie Penn & Teller wees soos ons vandag is nie."[71]:1:40 En hy het gesê: "Buiten my familie ... niemand is belangriker in my lewe nie. Randi is alles vir my."[71]:5:34

Tydens die Noordoostekonferensie oor wetenskap en skeptisisme (NECSS) in 2017, is Randi deur die skeptiese musikant George Hrab gevra hoe 'n "skeptiese mondigwordingsplegtigheid sou lyk" en Randi het gesels oor hoe dit as kind was om te leer oor die spoed van lig en hoe dit gevoel het asof hy die verlede bekyk het. Randi het gesê: "Meer kinders moet stomgeslaan word."[72]

Gedurende die 2011 se The Amaz!ng Meeting (TAM 9) het die Onafhanklike Ondersoekgroep (IIG) 'n huldeblyk aan James Randi gereël. Die groep het saam met ander deelnemers vergader, vals wit baarde aangetrek, en saam met Randi geposeer vir 'n groot groepfoto. By die CSICon in 2017, in die afwesigheid van Randi, het die IIG 'n ander groepfoto met oorblywende baarde vanaf die 2011-foto gereël. Nadat Randi die foto gestuur is, het hy geantwoord: "Ek is altyd baie aangeraak deur so 'n uitdrukking. Dit is beslis geen uitsondering nie. Julle het my opregte dankbaarheid. Ek vermoed egter dat 'n paar baarde vals was. Maar ek's op die oomblik in 'n vergewende bui. Ek is openlik baie aangeraak. Ek sien julle by die volgende CSICon. Baie dankie."[73]

Die televisieprogram Exploring Psychic Powers ... Live[wysig | wysig bron]

Exploring Psychic Powers ... Live was 'n twee-uur-lange "televisie-spesiaal" wat op 7 Junie 1989 regstreeks uitgesaai is, waarin Randi verskeie mense ondersoek het wat beweer dat hulle psigiese magte het. Die program word aangebied deur akteur Bill Bixby en bied $100 000 aan as prysgeld (Randi se prys van $10 000 plus $90 000 opgestel deur die televisiesindikaat Lexington Broadcast Services Company, Inc.[74]) aan elkeen wat ware psigiese magte kan demonstreer.

  • 'n astroloog, Joseph Meriwether, het beweer dat hy 'n persoon se astrologiese teken kon vasstel nadat hy 'n paar minute met hulle gesels het. Daar is twaalf mense aangebied, een vir een, elk met 'n ander astrologiese teken. Hulle kon nie hul astrologiese teken of geboortedatum aan Meriwether vertel nie, en kon ook nie iets dra wat daarop dui nie. Nadat Meriwether met hulle gepraat het, het hy hulle laat gaan sit voor die astrologiese teken dat hy gedink het hulle s'n is. Op ooreenkoms moes Meriwether tien van die 12 korrek uitwys om te wen. Hy kon niks korrek kry nie.
  • Die volgende was 'n "psigiese persoon", Barbara Martin, wie beweer het dat sy "auras" rondom mense kon lees en beweer dat auras minstens vyf duim bokant elke persoon sigbaar was. Sy het tien mense gekies uit 'n groep vrywilligers wat volgens haar auras duidelik sigbaar was. Op die verhoog is tien skerms opgerig, genommer 1 tot 10. Die skerms was net lank genoeg om die vrywilliger weg te steek terwyl dit nie hul aura sou wegsteek nie. Sommige van die vrywilligers, ongesiens deur Martin, het agter verskillende skerms geskuil, en sy is uitgenooi om te wys agter watter skerms vrywilligers weggeskuil het deur hul aura bo die skerms te sien. Aangesien daar na verwagting ongeveer vyf korrekte raaiskote sou wees, moes Martin agt van die tien reg kry. Sy het gesê dat sy 'n aura oor al tien skerms gesien het, maar daar was mense net agter vier van die skerms.
  • 'n Waterwiggelaar, Forrest Bayes, het beweer dat hy water kan opspoor, selfs in 'n bottel binne 'n verseëlde kartondoos. Daar is twintig bokse aan hom gewys en hy is gevra om aan te dui watter bokse 'n waterbottel bevat. Hy het agt van die bokse gekies wat volgens hom water bevat, maar dit blyk dat slegs vyf van die twintig water bevat het. Van die agt geselekteerde bokse was daar slegs een wat water bevat het en een wat sand bevat het. Daar is nie aan die lig gebring of een van die oorblywende ses bokse water bevat het nie.
  • 'n "psigiese psigometris", Sharon McLaren-Straz, het beweer dat sy persoonlike inligting oor die eienaar van 'n voorwerp kon ontvang deur die voorwerp self te hanteer. Om dubbelsinnige uitsprake te vermy, het sy ingestem om 'n horlosie en 'n sleutel van elk van twaalf verskillende persone te ondersoek. Sy moes sleutels en horlosies by elke eienaar pas. Volgens die voorafgaande ooreenkoms moes sy minstens nege uit die twaalf stelle met korrekte ooreenstemming identifiseer, maar het daarin geslaag om slegs twee te identifiseer.
  • Die professionele kristalgeneser Valerie Swan het probeer om ekstrasensoriese persepsie (ESP) te gebruik om 250 Zener-kaarte te identifiseer, deur te raai watter van die vyf simbole op elkeen was. Ewekansige raaiskoot moes ongeveer vyftig korrekte gissings tot gevolg gehad het, en daar is vooraf ooreengekom dat Swan op minstens 82 kaarte korrek moes identifiseer om 'n vermoë groter as 'n kans te toon. Sy kon egter net vyftig voorspellings korrek kry, wat nie beter is as willekeurige raai nie.[75]

James Randi Education Foundation (JREF)[wysig | wysig bron]

In 1996 het Randi die James Randi Education Foundation gestig. Randi en sy kollegas publiseer in JREF se blog Swift. Onderwerpe in die blog sluit in die interessante wiskunde van die "een-sewende gebiedsdriehoek" wat 'n klassieke meetkundige legkaart is. In sy weeklikse kommentaar lewer Randi dikwels voorbeelde van wat hy beskou as die onsin waarmee hy elke dag te make het.[76]

Vanaf 2003 het die JREF jaarliks The Amaz!ng Meeting aangebied, 'n byeenkoms van wetenskaplikes, skeptici en ateïste. Die laaste vergadering was in 2015, wat saamval met Randi se uittrede uit die JREF.[77][78] [9]

Die 2010's[wysig | wysig bron]

James Randi met skedelwandelstok, 2014

Randi het begin met 'n reeks konferensies bekend as 'The Amazing Meeting' (TAM), wat vinnig die grootste byeenkoms van skeptici in die wêreld geword het, en gehore uit Asië, Europa, Suid-Amerika en die Verenigde Koninkryk getrek het. Dit het ook 'n groot persentasie jonger mense aangetrek.[79][80] Randi is gereeld op vele podsendings te sien, waaronder The Skeptics Society se amptelike podcast Skepticality[81][82] en die Sentrum vir Ondersoek (CFI) se amptelike podsending Point of Enquiry.[83] Vanaf September 2006 het hy by geleentheid bygedra tot The Skeptics' Guide to the Universe-podsending met 'n kolom getitled "Randi praat."[84] Boonop is The Amazing Show 'n podsending waarin Randi verskillende anekdote in 'n onderhoudformaat deel.[85]

In 2014 het Part2Filmworks die dokumentêr An Honest Liar vrygestel. Dit was geskryf deur Tyler Measom en Greg O'Toole, en geregisseer en vervaardig deur Measom en Justin Weinstein.[86] Die film, wat deur Kickstarter[87] befonds is, fokus op Randi se lewe, sy ondersoeke en sy verhouding met jarelange lewensmaat José Alvarez (gebore Deyvi Orangel Peña Arteaga), met wie hy in 2013 getroud is.[86] Die film is geduurend die Filmfees van Tribeca,[88] op Toronto se "Hot Docs"-filmfees,[89] en op die AFI Docs Festival van Junie 2014 in Silver Spring, Maryland en Washington, DC vertoon. Dit het ook positiewe resensies van kritici ontvang.[90][91] Die film is op 28 Maart 2016 in PBS se Independent Lens-reeks te sien, wat in die VSA en Kanada vertoon is.[92]

In 2017 het hy in geanimeerde vorm verskyn op die opvoedkundige organisasie Holy Koolaid se webwerf, waarin hy gepraat het oor die uitdaging om die balans te vind tussen opregte verbinding met sy gehoor en hulle terselfdertyd met 'n kunsagtige toertjie te bedrieg / kul en aangedui dat dit ‘n balans is waarmee baie towenaars sukkel.[93]

Sedert 2013 is Randi aangestel tot die Adviesraad van die Nasionale Sentrum vir Wetenskaponderwys.[94]

Sienings oor godsdiens[wysig | wysig bron]

Randi se ouers was lede van die Anglikaanse Kerk, maar het selde dienste bygewoon.[95] Hy het 'n paar keer as kind sondagskool aan die Kerk van St. Cuthbert in Toronto bygewoon, maar hy het onafhanklik besluit om op te hou gaan aangesien hy nie beantwoord is nie toe hy bewyse gevra het oor die leringe van die Kerk.[25]:24:40 Wat sy skeiding van godsdienstige opleiding betref, sê Randi dat sy uitsprake in die Sondagskool soos "Dit het baie onwaarskynlik geklink" ten opsigte van teenstrydige en twyfelagtige Bybelse bewerings, is met onbevredigende antwoorde beantwoord, soos "Dit staan in die Bybel. Dit is in die heilige boek van God." Hy het 'n nota vir sy ouers gegee waarin hulle gesê het: "U seuntjie Randi ... is nie welkom by St. Cuthberts nie, want hy vra te veel vrae en hy onderbreek die onderwysers se lesse."[25]:24:40[96]

Randi, wat homself identifiseer as 'n ateïs, verwys in sy opstel "Waarom ek godsdiens ontken, hoe dom en fantasties dit is, en waarom ek 'n toegewyde en vokale Bright is"[97] na die feit dat baie verhale in godsdienstige tekste, waaronder die maagdelike geboorte, die wonderwerke van Jesus Christus en die opening van die Rooisee deur Moses nie geloofwaardig is nie. Randi verwys na die Maagd Maria as "geïmpregneer deur 'n soort spook, en het gevolglik 'n seun voortgebring wat kon loop op die water, die dode opwek, water omskep in wyn, en brode en visse vermenigvuldig" en bevraagteken hoe Adam en Eva "twee seuns kon hê, waarvan die een die ander doodgemaak het, en tog daarin geslaag het om die aarde te bevolk sonder om bloedskande te pleeg." Hy het geskryf dat, "in vergelyking met die Bybel, is die Wizard of Oz meer geloofwaardig. En baie lekkerder."[98]

Randi het sy siening van ateïsme verhelder en geskryf: "Ek het dit al voorheen gesê: daar is twee soorte ateïste. Een soort beweer dat daar geen god is nie; die ander beweer dat daar geen bewyse is wat die bestaan van 'n god bewys nie. Ek behoort aan die laasgenoemde groep, want as ek sou beweer dat daar geen god bestaan nie, sou ek bewyse moes lewer om daardie eis te bevestig, en ek kan dit nie doen nie. Godsdienstige persone het verreweg die makliker posisie; hulle sê dat hulle in 'n god glo, want dit is hul voorkeur en hulle het dit in 'n boek gelees. Dit is hul reg."[97]

In Ensiklopedie van Eise, Bedrog en Bedrieërs in die Okkulte en Bonatuurlike (1995), het Randi verskeie geestelike praktyke skepties ondersoek. Van die meditasietegnieke van Guru Maharaj Ji, skryf hy: "Net die baie naïewe was daarvan oortuig dat die een of ander hemelse geheim aan hulle onthul is."[99] In 2003 was hy een van die ondertekenaars aan die Humanistiese manifes.[100]

In 'n bespreking met Kendrick Frazier ('n skrywer oor wetenskap) tydens CSICon 2016 het Randi gesê: "Ek dink dat 'n geloof in 'n god ... 'n onaanvegbare aanspraak is ... en ook 'n taamlik belaglike eis is. Dit is 'n maklike uitweg om dinge te verduidelik waarop ons geen antwoord het nie."[25]:7:05 Daarna het hy sy huidige kommer oor godsdienstige geloof soos volg opgesom:

'n Geloof in 'n god is een van die skadelikste dinge wat die mensdom op hierdie spesifieke oomblik in die geskiedenis besmet.[25]:7:40

Paranormale uitdaging van een miljoen dollar[wysig | wysig bron]

Die James Randi Education Foundation (JREF) het 'n prys van $1 000 000 aangebied aan enigiemand wat 'n bonatuurlike vermoë kan demonstreer volgens wetenskaplike toetskriteria waarop beide partye ooreengekom het. Gebaseer op die paranormale uitdagings van John Nevil Maskelyne ('n Britse towenaar uit die Victoriaanse era) en Harry Houdini, het die JREF-stigting in 1996 begin, toe Randi $1 000 van sy eie geld aangebied het wat betaalbaar was aan enigiemand wat objektiewe bewys van 'n paranormale eis kon lewer.[101] Die prysgeld het gegroei tot $1 000 000 en het formele, gepubliseerde reëls gehad. Niemand het deur die voorlopige toets gevorder, wat opgestel is met parameters wat deur Randi en die applikant ooreengekom is, nie. Hy het geweier om enige uitdagers te aanvaar wat ernstige beserings kon opdoen of kon sterf as gevolg van die toetsing nie.[102]

Op 1 April 2007 is beslis dat slegs persone met 'n gevestigde, nasionaal erkende mediaprofiel en die steun van 'n betroubare akademikus mag aansoek doen, sodeonde om nie die JREF-hulpbronne op ligsinnige eisers te vermors nie.[101]

Op die CNN-program Larry King Live, op 6 Maart 2001, het Larry King vir Sylvia Browne ('n vrou wat beweer het dat sy met dooie mense kon praat) gevra of sy die uitdaging sou ondergaan en sy het daartoe ingestem.[103] Randi het ses maande later saam met Browne op Larry King Live verskyn, en dit het weer gelyk of Browne die uitdaging aanvaar.[104] Volgens Randi het Browne egter uiteindelik geweier om getoets te word, en die Randi-stigting het 'n horlosie op sy webwerf gehou waarin die getal weke verloop het sedert Browne na bewering die uitdaging aanvaar het en nog nie getoets is nie. Dit het geëindig met Browne se dood in November 2013.[105]

Tydens 'n daaropvolgende verskyning op Larry King Live (5 Junie 2001), het Randi vir Rosemary Altea ('n Britse vrou wat ook beweer dat sy met dooie mense kan praat) uitgedaag om toetsing vir die miljoen dollar te ondergaan, maar Altea het geweier om die vraag aan te spreek.[106] In plaas daarvan het Altea slegs geantwoord: "Ek stem saam met wat hy sê, dat daar baie, baie mense is wat beweer dat hulle geestelike mediums is, en hulle beweer dat hulle met dooie mense praat. Daar is baie mense, ons weet dit almal. Daar is oral verneukers en bedrieërs."[106] Op 26 Januarie 2007 het Altea en Randi weer op die program verskyn, en Altea het weer geweier om te antwoord of sy die een miljoen dollar paranormale uitdaging gaan neem al dan nie.[107]

In Oktober 2007 verskyn beweerde psigiese verhoogkunstenaar John Edward op Headline Prime (op HLN, 'n divisie van CNN), aangebied deur Glenn Beck ('n politieke kommentator). Toe hy gevra is of hy The Amazing Randi se uitdaging sou aanpak, antwoord Edward: "Dit is snaaks. Ek was een keer op Larry King Live en hulle het my dieselfde vraag gevra. En ek het [toe] 'n grap daarvan gemaak, en ek sal dieselfde ding hier sê: Waarom sou ek toelaat dat ek getoets word deur iemand wat 'n bynaam as voornaam het?"[108] Beck het Edward eenvoudig toegelaat om voort te gaan en die uitdaging te ignoreer.

Randi het die Britse sakeman Jim McCormick (die uitvinder van die valse "ADE 651"-bomverklikker) gevra om die uitdaging in Oktober 2008 aan te pak.[109] Randi noem die ADE 651 "'n nuttelose kwak-apparaat wat geen ander funksie kan verrig as om naïewe persone van hul geld te skei nie. Dit is vals, 'n bedriegspul, 'n swendel en 'n blatante bedrog. Bewys my verkeerd en neem die miljoen dollar."[110] Daar was geen antwoord van McCormick nie.[111] Volgens Irakse ondersoekers is die ADE 651, wat korrup verkoop is aan die polisie se bomspanne in Bagdad, verantwoordelik vir die dood van honderde burgerlikes wat gesterf het as gevolg van terreurbomme wat nie opgemerk is by kontrolepunte nie. Op 23 April 2013 is McCormick skuldig bevind aan drie aanklagte van bedrog by die "Old Bailey"-hof in Londen; [112] hy is daarna tot tien jaar gevangenisstraf gevonnis vir sy deel in die ADE 651-skandaal, wat Randi die eerste een was om bloot te lê.[113][114]

Daar bestaan 'n openbare lys van van vorige deelnemers aan die paranormale uitdaging van een miljoen dollar.[115]

In 2015 is die paranormale uitdaging van James Randi amptelik beëindig.[10]

Regsgeskille[wysig | wysig bron]

Randi was betrokke by 'n verskeidenheid regsgeskille, maar sê dat hy "nog nooit een dollar of selfs een sent betaal het vir iemand wat my ooit gedagvaar het nie."[6] Hy het egter gesê dat hy groot bedrae uit betaal het om homself in hierdie regsgeskille te verdedig.

Uri Geller[wysig | wysig bron]

Randi het die towenaar Uri Geller in die vroeë 1970's ontmoet en het gevind dat Geller "Baie bekoorlik is. Aangenaam, mooi, liefdevol, opreg, vorentoe, knap - alles!"[2] Maar Randi het Geller as 'n man gesien en 'n lang poging begin om hom as 'n swendelaar te ontmasker.[2] Volgens Randi het Geller hom verskeie kere probeer dagvaar en hom van laster beskuldig. Geller het nooit gewen nie, behalwe vir 'n uitspraak in 'n Japanese hof wat Randi gelas het om Geller een derde van een persent van wat Geller gevra het, te betaal. Hierdie beslissing is gekanselleer, en die saak is van die hand gewys. Geller het besluit om op 'n ander saak te konsentreer.[6][116]

In Mei 1991 het Geller 'n klag van laster teen Randi en CSICOP gelê en aanspraak gemaak op $15 miljoen teen Randi en CSICOP. Dit was nadat Randi aan die International Herald Tribune gesê het dat Geller "selfs betroubare wetenskaplikes" mislei het toertjies wat "soort van agter op graankosbokse was", met verwysing na die ou lepelbuigtoertjie. Die hof het die saak van die hand gewys en Geller moes na 'n skikking kom teen 'n koste van $120 000, nadat Randi 'n graankosboks gewys het waarop die instruksies gegee is om die lepelbuigtoertjie te doen. Don Katz, Geller se prokureur, is tydens hierdie aksie as prokureur onthef en Geller het hom uiteindelik gedagvaar. Nadat Geller versuim het om die skikkingsgetal te betaal voor die sperdatum, is 'n addisionele $20 000 goedgekeur.[117][118][119][120][121]

Geller het Randi sowel as die Komitee vir Skeptiese Ondersoek (CSICOP) gedagvaar. CSICOP het aangevoer dat die organisasie nie verantwoordelik was vir Randi se uitlatings nie. Die hof het ooreengekom dat die insluiting van CSICOP ligsinnig is en hulle van die aksie laat vaar, wat Randi alleen laat staan het, sowel as met die regskoste. Geller is beveel om aansienlike skadevergoeding te betaal, maar slegs aan CSICOP. Die saak is later buite die hof geskik, en die besonderhede van die skikking is vertroulik gehou. Die skikking sluit ook 'n ooreenkoms in dat Geller nie Randi sou nastreef vir die toekenning in die Japanese saak of in ander uitstaande gevalle nie.

Ander gevalle[wysig | wysig bron]

In 1993 het 'n jurie in die Amerikaanse distrikshof in Baltimore Randi in 'n saak van 1988 aanspreeklik gehou vir laster teen Eldon Byrd omdat hy hom 'n kindermolesteerder genoem het. Die jurie het egter bevind dat Byrd nie geregtig was op geldelike skadevergoeding nie, nadat hy getuienis aangebied het dat hy seksueel gemolesteer is en later met sy skoonsuster getroud is. Die jurie het ook die ander verweerder in die saak, CSICOP, vrygespreek.[122]

Laat in 1996 het Randi 'n laster saak teen Earl Gordon Curley, 'n 'psigiese verhoogkunstenaar' in Toronto, ingestel.[123] Curley het meerdere aanstootlike opmerkings oor Randi op Usenet gemaak. Ondanks die feit dat Curley vir Randi op Usenet voorgestel het dat Randi hom moet dagvaar - volgens Curley se opmerkings dat indien Randi nie gedagvaar het nie, moet sy aantygings waar wees - het Curley heeltemal verbaas gelyk toe Randi die grootste prokureursfirma van Toronto aangestel het en regstappe begin het. Die saak is uiteindelik in 1998 laat vaar toe Earl Curley op 51-jarige ouderdom aan 'alkoholtoksisiteit' gesterf het.[124]

Allison DuBois, op wie se lewe die televisiereeks Medium gebaseer is, het Randi gedreig met regstappe vir die gebruik van 'n foto van haar op haar webwerf op 17 Desember, 2004, sonder haar toestemming.[125] Randi het die foto verwyder en daarna 'n karikatuur van DuBois gebruik toe hy haar op sy webwerf genoem het vanaf sy 23 Desember 2005 kommentaar.[126]

Sniffex, vervaardiger van 'n dowwerende bomopsporingstoestel, het Randi en die JREF in 2007 gedagvaar en verloor.[127] Sniffex het Randi gedagvaar vir sy kommentaar rakende ‘n regeringstoets waarin die Sniffex-toestel misluk het. Die maatskappy is later ondersoek en aangekla van bedrog.[127]

Persoonlike lewe[wysig | wysig bron]

Toe hy in die 1960's sy eie radioprogram aanbied, het Randi in 'n klein huis in Rumson, New Jersey gewoon, met 'n tekenbord op die perseel: "Randi - Charlatan". In 'n openbare biblioteek in Fort Lauderdale in 1986 het Randi, wie onlangs na Florida verhuis het, die kunstenaar uit Venezuela José Alvarez (gebore Deyvi Orangel Peña Arteaga) ontmoet. Hulle het uiteindelik saam verhuis,[2] en is op 2 Julie 2013 in Washington getroud, met Randi die volgende maand 85 jaar oud.[2][128][129][130] Hulle woon in Plantation, Florida.[2][131]

In 1987 het Randi 'n genaturaliseerde burger van die Verenigde State geword.[132] Randi het gesê die een rede waarom hy 'n Amerikaanse burger geword het, was 'n voorval terwyl hy op toer was met Alice Cooper waar die "Royal Canadian Mounted Police" die groep se goed deurgesoek het tydens 'n optrede. Niks onwettig is gevind nie, en tog het die RCMP die kamer verwoes.[133]

In Februarie 2006 het Randi koronêre omleidingschirurgie ondergaan.[134] Begin Februarie 2006 was hy in 'n stabiele toestand verklaar en het 'uitstekende sorg ontvang' met sy herstel. Die weeklikse kommentaaropdaterings op sy webwerf is deur gaste gemaak terwyl hy in die hospitaal was.[135] Randi het herstel na sy operasie en kon help met die 2007 Amaz!ng Meeting (TAM) in Las Vegas, Nevada, sy jaarlikse byeenkoms van wetenskaplikes, towenaars, skeptici, ateïste en vryedenkers.[136]

Randi is in Junie 2009 met kolorektale kanker gediagnoseer.[137] Hulle het 'n reeks klein gewasse uit sy ingewande verwyder tydens laparoskopiese chirurgie. Hy het die diagnose 'n week later op The Amaz!ng Meeting 7 aangekondig, asook die feit dat hy in die daaropvolgende weke chemoterapie sou begin.[138] Hy het ook op die konferensie gesê: "Eendag gaan ek sterf. Dit is alles wat daar is. Haai, dit is te sleg, maar ek moet plek maak. Ek gebruik baie suurstof en so; ek dink dit is goed om suurstof te gebruik, maar ek is natuurlik 'n bietjie bevooroordeeld oor die saak."[138]

Randi het sy finale chemoterapiesessie op 31 Desember 2009 ondergaan en later gesê dat sy chemoterapie-ervaring nie so onaangenaam was as wat hy gedink het dit kan wees nie.[137] In 'n video gepos op 12 April 2010, het Randi gesê dat daar vir hom gesê is dat hy gesond is.[139]

In 'n bloginskrywing op 21 Maart 2010, het Randi erken dat hy gay is. Hy het gesê dat sy verklaring geïnspireer is deur die biografiese dramafilm van 2008 Milk te sien.[140][141]

In die 1993 dokumentêr Secrets of the Psychics, verklaar Randi, "het ek my nog nooit by enige vorm van verdowingsmiddels betrek nie; ek rook nie; ek drink nie, want dit kan maklik net die kante van my rasionaliteit, die rande van my redeneringskragte verswelg, en ek wil so bewus wees as wat ek kan. Dit beteken dat ek baie fantasieë moet opgee wat op sommige maniere vertroostend kan wees, maar ek is bereid om dit op te gee om in 'n werklike werklike wêreld te leef, so naby as wat ek daaraan kan kom."[142]

In 'n video wat op 16 Oktober 2017 vrygestel is, het Randi onthul dat hy onlangs 'n klein beroerte gehad het, en dat hy onder mediese advies was om nie tydens sy herstel te reis nie, en dus nie CSICon 2017 in Las Vegas later daardie maand kon bywoon nie.[143]

Toekennings en eerbewyse[wysig | wysig bron]

Jaar Toekenning of eer
1977 Besoekende towenaar van die jaar, Akademie vir Towenaar Kunste en Wetenskappe in Die Towerkasteel in Hollywood.[144]
1978 Garden State Magician-toekenning.[144]
1981 Asteroïde 3163 Randi is vernoem na James Randi, wat nog altyd 'n aktiewe amateur-waarnemer is. Sy vriend Carl Sagan het sy belangstelling aangemoedig.[14]
Sertifikaat van waardering by die MIT-klub van Boston.[144]
Aangewese Grand Master of Magic deur Hocus Pocus-tydskrif.[144]
1983 Blackstone-beker, Internasionale platformvereniging as Uitstaande spreker (het weer gewen in 1987).[144]
1984 Erelidmaatskap, Baai-gebied Chirurgiese Vereniging van Los Angeles.[144]
1986 ‘n $273 000 MacArthur Foundation-genootskap is aan James Randi toegeken vir sy ondersoeke na die eise van Uri Geller en "geloofgenesers" op TV[145]
Erelidmaatskap, Israeliese vereniging vir die bevordering van die kuns van toor.[144]
1987 Spesiale genootskap, Akademie vir Towerkunste en Wetenskappe in Los Angeles.[144]
Waardesertifikaat, Ring 254 van die Internasionale Broederskap van Towenaars. [144]
Toekenning van verdienste, Vergadering 22 van die Vereniging van Amerikaanse Towenaars.[144]
1988 Nasionale Verbruikersdiens-toekenning, Nasionale Raad teen Gesondheidsbedrog.[144]
Internasionale ambassadeur vir toorkuns, Vereniging van Amerikaanse Towenaars.[144]
1989 Joseph A. Burton Forum-toekenning, Amerikaanse Fisiese Vereniging.[146]
Goue medalje, Universiteit van Gent.[144]
1990 Humanistiese Toekenning vir Diens, Amerikaanse Humanistiese Vereniging. [144]
Thomas Paine-toekenning, Baton Rouge-voorstanders van Rasionele ondersoek en wetenskaplike metodes.[144]
1992 Herdenkingsmedalje met goue krans, Hongaarse vereniging vir die verspreiding van wetenskaplike kennis.[144]
1996 Uitstaande Skeptiese Toekenning, Komitee vir Skeptiese Ondersoek (CSICOP).[144][147]
1997 Lewenslange Prestasietoekenning, Internasionale Broederskap van Towenaars.[144]
"Een van die 100 beste mense in die wêreld, mense wat ons lewens ryker of groter of gelukkiger maak," in Esquire-tydskrif.[144]
Toekenning, Wetenskap en Ingenieursvereniging van die Nasionale Veiligheidsagentskap.[144]
1999 Spesiale Toekenning vir Lewenslange Prestasies ter "Verdediging van die Rede", Comitato Italiano per il Controllo dell Affermazioni sui Paranormale.[144]
2000 Toekenning vir uitgelese dosent, Nova Southeastern-universiteit.[144]
2002 Presidensiële aanhaling, Internasionale Broederskap van Towenaars.[144]
2003 Eerste Richard Dawkins-toekenning.[26]
2007 Philip J. Klass-toekenning[148]
2008 Lewenslange Prestasietoekenning, Onafhanklike Ondersoekgroep (Vorige ontvangers Carl Sagan en Harry Houdini.)[144][149]
2009 "In Prys van die Rede"-toekenning, Komitee vir Skeptiese Ondersoek.[144]
2010 Verkies as 'n Komitee vir Skeptiese Ondersoek-genoot.[150]
2012 Lewenslange Prestasiegenootskap, Akademie vir Towerunste.[151]
Lewenslange Prestasietoekenning, Amerikaanse Humanistiese Vereniging.[152]
2016 Heinz Oberhummer-toekenning, 2016[153]
Lewenslange Prestasietoekenning, Humanistiese vereniging van Kanada.[154]
James Randi is een van baie min lede van die "Verenigde Koninkryk se Towerkunssirkel" wat die hoogste orde ontvang het: "Lid van die Binne Towersirkel met Goue Ster" [155]

Wêreldrekords[wysig | wysig bron]

Lang weergawe van Audio opgeneem op CSICon Oktober 2016

Die volgende is Guinness World Records:

  • Randi was 'n uur en 44 minute in 'n verseëlde kis onder die water, wat Harry Houdini se rekord van een uur en 33 minute op 5 Augustus 1926 gebreek het. [2][14]
  • Randi was vir 55 minute in 'n ysblok omring.[2][14]

Bronnelys[wysig | wysig bron]

  • Randi, James; Sugar, Bert Randolph (1976). Houdini, His Life and Art. New York: Grosset & Dunlap. ISBN 978-0-448-12552-7. OCLC 3017457.
  • —— (1982). Flim-Flam!: Psychics, ESP, Unicorns, and Other Delusions. Introduction by Isaac Asimov. Buffalo, NY: Prometheus Books. ISBN 978-0-87975-198-2. LCCN 82060953. OCLC 9066769.
  • —— (1982). Test Your ESP Potential: A Complete Kit With Instructions, Scorecards, and Apparatus. New York: Dover Publications. ISBN 978-0-486-24269-9. OCLC 7924713.
  • —— (1982) [Originally published 1975 as The Magic of Uri Geller; New York: Ballantine Books]. The Truth About Uri Geller. New York: Prometheus Books. ISBN 978-0-87975-199-9. OCLC 9164994.
  • —— (1987). The Faith Healers. Foreword by Carl Sagan. Buffalo, NY: Prometheus Books. ISBN 978-0-87975-369-6. OCLC 16353426.
  • —— (1989). The Magic World of the Amazing Randi. Holbrook, MA: Adams Media Corporation. ISBN 978-1-55850-982-5. OCLC 21303371.
  • —— (1990). The Mask of Nostradamus: The Prophecies of the World's Most Famous Seer. Charles Scribner's Sons. ISBN 978-0-684-19056-3. OCLC 824193656.
  • —— (1991). James Randi: Psychic Investigator. London: Macmillan Publishers. ISBN 978-1-85283-144-8. OCLC 26359284.
  • —— (1992). Conjuring: Being a Definitive History of the Venerable Arts of Sorcery, Prestidigitation, Wizardry, Deception, & Chicanery and of the Mountebanks & Scoundrels Who have Perpetrated these Subterfuges on a Bewildered Public, in short, MAGIC! (1st uitg.). New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-09771-4. OCLC 640909937.
  • —— (1995). An Encyclopedia of Claims, Frauds, and Hoaxes of the Occult and Supernatural. Introduction by Arthur C. Clarke (1st uitg.). New York: St. Martin's Press. ISBN 978-0-312-15119-5. OCLC 35978760. (Aanlyn weergawe)
  • A Magician in the Laboratory (Forthcoming)[39]
  • Wrong! (komende)[39]

Televisie en film[wysig | wysig bron]

Publisiteitsmateriaal vir ITV-reeks "James Randi: Psychic Investigator" vervaardig deur Open Media in 1991
Met gaste op ITV-reeks "James Randi: Psychic Investigator" vervaardig deur Open Media in 1991

Die akteur[wysig | wysig bron]

  • Good to See You Again, Alice Cooper (1974) as die Tandarts / Laksman
  • Ragtime (1981) (stuntkoördineerder: Houdini)
  • Penn & Teller se Invisible Thread (1987) (op TV)
  • Penn & Teller Get Killed (1989) as die 3de Touhouer
  • Beyond Desire (1994) as die Lykskouer

Homself[wysig | wysig bron]

  • Wonderama (1959–1967) (TV) as The Amazing Randi
  • I've Got a Secret (1965) (TV) as The Amazing Randi
  • Happy Days (TV-reeks) – "The Magic Show" (1978) as The Amazing Randi[156]
  • Zembla (TV-reeks), 'De trucs van Char' (Maart 2008)[157]
  • ZDF German TV (2007)
  • Wild Wild Web (1999)
  • West 57th (TV-reeks) (1980's)
  • Welt der Wunder – Kraft der Gedanken (Januarie 2008)
  • Today (VSA TV-program) (veelvuldige verskynings)
  • The Don Lane Show (Australië)
  • That's My Line (1981) (met James Hydrick)
  • The View (VSA TV-reeks) (ABC) veelvuldige verskynings 1997–nou)
  • The Tonight Show Starring Johnny Carson (32 verskynings tussen 1973 en 1993 plus herhalings)
  • The Secret Cabaret (vervaardig deur Open Media vir Channel 4 in the Verenigde Koninkryk)
  • The Power of Belief (6 Oktober 1998) (ABC-nuus)
  • People are Talking (1980's)
  • The Patterson Show (1970's)
  • Superpowers? ('n Equinox (TV-reeks) dokumenter vervaardig deur Open Media vir Channel 4 in 1990)[158]
  • After Dark (TV-reeks) (3 September1988, 9 September 1989)
  • Weird Thoughts, Open Media bespreking aangebied deur Tony Wilson vir BBC TV, met Mary Beard en ander, 1994[159]
  • The Art of Magic (1998) (TV)
  • The Ultimate Psychic Challenge (Discovery-kanaal) (2003)
  • Spotlight on James Randi (2002) (TV)
  • Secrets of the Super Psychics (Die Leerkanaal), vervaardig deur Open Media, 1997/8
  • Scams, Schemes, and Scoundrels (A&E Spesiaal) (30 Maart 1997)
  • RAI TV Italië (1991)
  • Politically Incorrect met Bill Maher
  • Penn & Teller: Bullshit! veelvuldige verskynings
    • "End of the World" (2003) TV-episode
    • "ESP" (2003) TV-episode
    • "Signs from Heaven" (2005) TV-episode
  • The Oprah Winfrey Show 2 episode
  • Lawrence Leung's Unbelievable (Australië) TV-episode
  • Nova (Amerikaanse TV-reeks): "Secrets of the Psychics" (1993)
  • Mitä ihmettä? (Finland) (2003) TV-reeks
  • Midday (Australiese TV-program) (Australië) (1990's)
  • Magic or Miracle? (1983) (TV)
  • Magic (2004) TV-reeks
  • Larry King Live (CNN) (5 Junie 2001, 3September 2001, 26 Januarie 2007, en nog meer)
  • James Randi: Psychic Investigator (1991) (vervaardig deur Open Media vir ITV (TV-netwerk))
  • James Randi Budapesten – Hongaarse dokumentêr
  • Inside Edition – (1991, 2006, and 2007) TV
  • Horizon (BBC TV-reeks)"Homeopathy: The Test" (2002) BBC/UK TV-episode
  • Dead Men Talking (Die biografiekanaal) (2007)
  • Fornemmelse for snyd (2003) TV-reeks in Denemarke
  • Extraordinary People (2003 TV-reeks) – "The Million Dollar Mind Reader" (September 2008).[160]
  • Exploring Psychic Powers ... Live (7 Junie 1989; aangebied deur Bill Bixby)
  • CBS This Morning (1990s)
  • Anderson Cooper 360°, CNN (19 Januarie 2007 en 30 Januarie 2007)[161][162]
  • A Question of Miracles (HBO) (1999)
  • 20/20 (VSA TV-reeks) (ABC) (11 Mei 2007)[163]
  • An Honest Liar (2014, uitgesaai as Exposed: Magicians, Psychics and Frauds op BBC Storyville)

Ander media[wysig | wysig bron]

  • Een van Martin Gardner se artikels oor Dr. Irving Joshua Matrix het opgemerk dat een van die dokters se bedrogspelle, 'n skool wat sogenaamde "heldersiendheid" onderrig, blootgestel is danksy Randi wat onder 'n vals naam by die skool ingeskryf het. 'n Ander artikel eindig met die vermelding van Randi wat twee ondersoekende verslaggewers help om 'n ander bedrogspul, wat 'n sogenaamde selfstandige— (maar eintlik afstandbeheerde) robot behels, bloot te lê.
  • In 2007 lewer Randi 'n toespraak op 'n TED-konferensie waarin hy psigiese bedrog, homeopatie en sy stigting se paranormale uitdaging van een miljoen dollar bespreek het.[22]
  • Randi kan gehoor word in 'n inleiding oor Tommy Finke se liedjie "Poet der Affen / Poet of the Apes" wat in 2010 op die album met dieselfde naam vrygestel is. Die boodskap is deur Randi opgeneem en aan Finke gestuur deur e-pos.[164]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Phillip Valys (26 Maart 2015). "Nou sien jy hulle: Die lastige wêreld van die Amazing Randi en Jose Alvarez" (in Engels). Southflorida.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 September 2018. Besoek op 30 Maart 2016.
  2. 2,00 2,01 2,02 2,03 2,04 2,05 2,06 2,07 2,08 2,09 2,10 2,11 2,12 2,13 2,14 2,15 Higginbotham, Adam (November 7, 2014). "Die Ongelooflike Skeptisisme van die Amazing Randi". The New York Times Magazine (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op November 8, 2014. Besoek op Januarie 16, 2020.
  3. Sullivan, Walter (27 Julie 1988). "Water wat 'n geheue het? Skeptici wen tweede ronde". The New York Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 16 Januarie 2020.
  4. Cohen, Patricia (17 Februarie 2001). "Poof! You're a Skeptic: The Amazing Randi's Vanishing Humbug". The New York Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Maart 2016. Besoek op 16 Januarie 2020.
  5. Rodrigues, L.F. (2010). Oop vrae: verskillende denkers bespreek God, godsdiens en geloof (in Engels). Praeger. p. 271. ISBN 978-0-313-38644-2. Besoek op 16 Januarie 2020.
  6. 6,0 6,1 6,2 Randi, James (9 Februarie 2007). "Meer Geller Woo-Woo". Swift (Nuusbrief) (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Januarie 2017. Besoek op 16 Januarie 2020.
  7. 7,0 7,1 West, Mick (13 Junie 2018). Ter verdediging van diskrediteerders (Engels). CSI. URL besoek op 12 Maart 2019.
  8. "Een-miljoen dollar-uitdaging". MIT Media Lab: Affective Computing Group (in Engels). Massachusetts Institute of Technology. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 16 Januarie 2020.
  9. 9,0 9,1 "JREF-status" (in Engels). JREF. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 April 2020. Besoek op 12 November 2015.
  10. 10,0 10,1 "Die Miljoen-Dollar Paranormale Uitdaging" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Mei 2020. Besoek op 5 Januarie 2015.
  11. 11,0 11,1 Moritz 1987, bl. 455
  12. Randi, James (9 Mei 2008). Hoe verkeerd kan u wees? (Engels) (Blog). Swift. JREF. Argief geskep van die oorspronklike op 21 september 2016. URL besoek op 10 Junie 2016.
  13. James Randi in die Towerkasteel: in gesprek met Max Maven op YouTube
  14. 14,0 14,1 14,2 14,3 Orwen, Patricia (23 Augustus 1986). "The Amazing Randi". Toronto Star (in Engels). Torstar Corporation. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 9 Oktober 2013.
  15. Malmgren, Jeanne (14 April 1998). "Die 'kwak'-jagter". St. Petersburg Times (in Engels). St. Petersburg, FL. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Oktober 2017. Besoek op 19 Augustus 2012.
  16. Colombo 2004, bl.182
  17. Randi 1982c, bl. 230–231.
  18. Randi 1982a, bl. 61– 62
  19. Randi, James (19 Mei 2006). “Filipino Justice”. Besoek op 15 Junie 2009.
  20. Jaroff, Leon (24 Junie 2001). "Fighting Against Flimflam". Time (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 September 2007. Besoek op 18 Junie 2007.
  21. 21,0 21,1 Taft, Philip B., jr. (5 Julie 1981). "'n Bedrieër op soek na die waarheid". The New York Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020.
  22. 22,0 22,1 "James Randi: Homeopatie, kwakery en bedrog". TED (in Engels). New York: Sapling Foundation. Februarie 2007. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 September 2016. Besoek op 24 April 2010.
  23. Sinclair, Gordon (7 Februarie 1956). "Televisie en radiokolom". Toronto Daily Star (in Engels).
  24. Bryant, George (21 Junie 1956). "Handboeie geen probleem nie. Toronto-gebore towenaar lag vir slotmakers". Toronto Daily Star (in Engels).
  25. 25,0 25,1 25,2 25,3 25,4 25,5 25,6 25,7 25,8 25,9 "'n Gesprek met James Randi". YouTube (in Engels). Center for Enquiry. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Februarie 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  26. 26,0 26,1 Oor James Randi Volle Biografie (Engels). JREF (2007). URL besoek op 9 Oktober 2013.
  27. Butler, Kevin S. "Wonderama!". TV-party! (in Engels). William Ingram. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 Desember 2006. Besoek op 5 April 2007.
  28. Butler, Kevin S. "Bonamo, The Magic Clown". TVparty! (in Engels). William Ingram. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 13 Mei 2008.
  29. Barber, Peter W. (Desember 2003). “Wys na nadenke: Nog 'n saak van etiek” (in Engels) 83 (12).
  30. Gannon, Joe (Regisseur) (1974). Goed om jou weer te sien, Alice Cooper. General Media International, Inc. (Rolprent) (in Engels). OCLC 62534800.
  31. "The Amazing Randi". SickthingsUK (in Engels). Simon Halley. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Desember 2014. Besoek op 18 Mei 2007.
  32. Randi, James (3 Mei 2002). “Gevaarlike Toertjies” (in Engels). Swift. Besoek op 18 Mei 2007.
  33. Alcock 2001, bl. 42
  34. Gardner 2000, bl. 178
  35. "TMC Promosies" (in Engels). 11 Januarie 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 17 Januarie 2020.
  36. 36,0 36,1 "Episode 016, met James "The Amaz!ng" Randi - The European Skeptics Podcast" (in Engels). 30 Maart 2016. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Julie 2018. Besoek op 20 Januarie 2020.
  37. Bartlett, Kay (13 Julie 1981). "Truthful trickster". The Milwaukee Journal (in Engels). Associated Press. Besoek op 13 Julie 2012.
  38. Burt 2001, bl. 192
  39. 39,0 39,1 39,2 "JAMES RANDI – Bio Information" (PDF) (in Engels). JREF. Geargiveer (PDF) vanaf die oorspronklike op 24 Oktober 2012. Besoek op 20 Desember 2010.
  40. Randi, James. Teleportasie-towerkrag bevestig deur wetenskap, uiteindelik!. Swift. JREF. URL besoek op 17 Januarie 2020.
  41. Asimov 1994
  42. Rensberger, Boyce (13 Desember 1975). "Towenaars noem die Israeliese "psigiese verhoogkunstenaar" 'n bedrieër". The New York Times (in Engels). p. 29.
  43. Kernan, Michael (11 Junie 1978). "God se Strydwa! Wetenskap Kyk na die Nuwe Okkulte Praktyke". The Washington Post (in Engels).
  44. 44,0 44,1 "Secrets of the Psychics" (in Engels). NOVA (PBS). 1993. 
  45. Frum, David (2000). Hoe ons hier gekom het: Die '70s (in Engels). New York, New York: Basiese boeke. p. 132. ISBN 978-0-465-04195-4.
  46. Petit, Charles (23 Mei 1991). "Towenaars van die Baai Ondersteun kritiek teen Uri Geller". San Francisco Chronicle (in Engels). p. A27.
  47. Levy, Michael (13 Maart 1995). "Groep kry $40 000 van 'psigiese vertoonkunstenaar'. Geller begin $120 000 betaal". The Buffalo News (in Engels). Besoek op 29 Desember 2007.
  48. Carroll 2003, bl. 313
  49. "CSI genote en personeel - CSI". Committee for Skeptical Enquiry (in Engels). Center for Enquiry. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 April 2019. Besoek op 20 Januarie 2020.
  50. "Oor James Randi". JREF. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 April 2020. Besoek op 20 Januarie 2020.
  51. Hilts, Philip J. (1 Maart 1983). "Towenaars behaal 'n treffer teen wetenskaplike navorsers". The Washington Post (in Engels). p. First Section; A1.
  52. 52,0 52,1 Randi, James (22 September 2006). "Kyk na die verlede" (Nuusbrief). Swift (in Engels). JREF. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 April 2020. Besoek op 20 Januarie 2020.
  53. "James Randi ontbloot Hydrick". YouTube (in Engels). 9 Augustus 2008. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 April 2020. Besoek op 23 Januarie 2020.
  54. Randi 1987, bl. 139–181
  55. Dart, John (11 Mei 1986). "Skeptici se openbarings: Geloofsgeneser ontvang 'hemelse' boodskappe via elektroniese ontvanger". Los Angeles Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Oktober 2012. Besoek op 21 Januarie 2020.
  56. "James Randi Debunks Peter Popoff Faith Healer" (Video). YouTube.com (in Engels). 19 Mei 2006. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 22 April 2020. Besoek op 21 Januarie 2020.
  57. Dart, John (September 26, 1987). "Evangelis Popoff van die lug af geneem, lêers teen bankrotskap ingedien". Los Angeles Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Maart 2016. Besoek op 18 Augustus 2012.
  58. Crease, Robert P. (2019). Die Werkswinkel en die Wêreld: Wat tien denkers ons kan leer oor Wetenskap en Gesag (in Engels). WW Norton & Company. ISBN 9780393292442. Die kulkunstenaar James Randi het eens 'n gewilde TV-evangelis blootgestel deur opnames van geheime uitsendings tussen 'n gehooraanleg en die TV-evangelis te speel. Die TV-evangelis het die volgende jaar bankrotskap verklaar.
  59. "Geheime beeldmateriaal van 'geloofsgeneser' Peter Popoff in Toronto Mei 2011" (YouTube). Think Again! TV (in Engels). Center for Enquiry Canada. 7 Junie 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020.
  60. Mendham, Tim (1988). “Die Carlos-misleiding” (in Engels). The Skeptic 8 (1). Besoek op 21 Januarie 2020.
  61. ""Carlos"-misleiding". The Skeptic's Dictionary (in Engels). Robert Todd Carroll. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 Oktober 2019. Besoek op 21 Januarie 2020.
  62. Randi, James (7 Mei 1998). James Randi en die Groot Carlos. The Correx Archives (in Engels). Onderhoud met Paul Willis. Australian Broadcasting Corporation. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Julie 2009. Besoek op 21 Januarie 2020.
  63. Randi, James (18 Februarie 2005). “Die ABC-TV-inligting vir John of God” (in Engels). Swift. Besoek op 18 November 2006.
  64. Randi 1995, "psigiese chirurgie"
  65. Randi, James (1 November 2002). “Rekords lees” (in Engels).
  66. Randi 1995, "Home, Daniel Dunglas"
  67. Lamont 2005, bl. 302
  68. 68,0 68,1 Chung Ling Soo. (1898) Leisteen skryf en soortgelyke verskynsels. Munn & Company. Scientific American, New York. bl.105-106
  69. Randi 1997, bl. 170
  70. (Junie 1995) “Trio mik teen die verspreiding van pseudowetenskap” (in Engels). APS Nuus 4 (6). Besoek op 21 Januarie 2020.
  71. 71,0 71,1 ""38 jaar van towerkuns en twak: 'n gesprek met Penn & Teller" - TAM 2012". Youtube. com (in Engels). James Randi Foundation. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 21 Januarie 2020.
  72. (2017) “NECSS 2017: Skeptisisme maak verbande in Manhattan” (in Engels). Skeptiese ondersoeker 41 (6): 8-9.
  73. Gerbic, Susan. CSICon Foto-huldeblyk aan James Randi (Engels). www.csicop.org. URL besoek op 6 Maart 2019.
  74. Randi, James (31 Julie 2003). "Randi_2003-Jul-31.wav". JREF Internet Broadcast Archive (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike (WAV) op 30 Junie 2016. Besoek op 21 Januarie 2020.
  75. Polidoro 2003, bl. 19–24
  76. Randi, James (July 2005). “Vervalsers en Onskuldiges” (in Engels). Skeptical Inquirer 29 (4). Besoek op 29 Oktober 2006.
  77. Dunning, Brian (19 Maart 2016). "Is u gefrustreerd dat TAM en die JREF nie meer is nie, en die skeptiese gemeenskap gedisintegreer het?". Skeptoid blog (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 April 2020. Besoek op 25 Oktober 2016.
  78. Gerbic, Susan (22 September 2016). "Van TAM tot CSICon: 'n onderhoud met Ray Hall en Katie Dyer". CSI webwerf (in Engels). CSI. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Augustus 2017. Besoek op 21 Januarie 2020.
  79. "The Amaz!ng Meeting 2012" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 29 September 2017.
  80. Frazier, Kendrick (Maart 2015). “Georganiseerde skeptisisme: Vier dekades ... en vandag” (in Engels). Skeptical Inquirer 39 (2). Besoek op 25 Oktober 2016.
  81. Colanduno, Derek (28 Junie 2005). "# 10 The James Randi Education Foundation" (Podsending). Skepticality (in Engels). The Skeptics Society, Altadena, CA. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Januarie 2020. Besoek op 21 Januarie 2020.
  82. Colanduno, Derek (22 Desember 2007). "#67a Xmas 2007" (Podsending). Skepticality (in Engels). The Skeptics Society, Altadena, CA. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Januarie 2020. Besoek op 21 Januarie 2020.
  83. "Point of Enquiry" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020. Besoek op 30 Junie 2006.
  84. The Skeptics' Guide to the Universe (Engels). Argief geskep van die oorspronklike op 7 November 2006. URL besoek op 29 Oktober 2006.
  85. "The Amazing Show met James Randi" (in Engels). itricks.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 November 2019. Besoek op 22 Januarie 2014.
  86. 86,0 86,1 "An Honest Liar". Yahoo Movies (in Engels). 6 September 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Maart 2016. Besoek op 22 Januarie 2020.
  87. "Kickstarter >> An Honest Liar: The Amazing Randi Story by Flim Flam Films". Kickstarter (in Engels). 26 Julie 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  88. Barsanti, Chris. "Tribeca Film Festival 2014: 'An Honest Liar' + 'In order of disappearance'" (in Engels). PopMatters. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Junie 2017. Besoek op 22 Januarie 2020.
  89. Teplistsky, Ariel (29 September 2017). "Worth a look: An Honest Liar - Toronto Star". thestar.com (in Engels). Toronto Star. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  90. Rooney, David (30 Junie 2014). "'An Honest Liar': Provincetown Review". The Hollywood Reporter (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  91. "An Honest Liar". rottentomatoes.com (in Engels). 6 September 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  92. Brioux, Bill. "Toronto's James (The Amazing) Randi geprofileer in An Honest Liar" (in Engels). Toronto Star. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Julie 2018. Besoek op 22 Januarie 2020.
  93. "Towenaar James Randi oor die belangrikheid van skeptisisme". Holy Koolaid (in Engels). 2 September 2017. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 17 November 2018. Besoek op 22 Januarie 2020.
  94. "Adviesraad". ncse.com (in Engels). Nasionale sentrum vir wetenskaponderwys. 15 Julie 2008. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 15 Mei 2019. Besoek op 22 Januarie 2020.
  95. Brown, Christopher (13 September 2010). "MTS: Ontmoet James Randi". Ontmoet die Skeptici! (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 3 April 2017. Besoek op 22 Januarie 2020.
  96. Die towenaar James Randi oor die belang van skeptisisme (Engels). Holy Koolaid (31 Augustus 2017). Argief geskep van die oorspronklike op 5 Julie 2018. URL besoek op 2 September 2017.
  97. 97,0 97,1 Randi, James (5 Augustus 2005). “Ons standpunt oor ateïsme” (in Engels). Swift. Besoek op 22 January 2020.
  98. Randi, James (25 Julie 2003). “Waarom ek godsdiens weier, hoe dom en fantasties dit is, en hoekom ek 'n toegewyde en vokale Bright is” (in Engels). Swift.
  99. Randi 1995, "Maharaj Ji"
  100. Merkwaardige ondertekenaars (Engels). Humanism and its Aspirations. American Humanist Association, Washington, DC. Argief geskep van die oorspronklike op 5 Oktober 2012. URL besoek op 22 Januarie 2020.
  101. 101,0 101,1 Poulsen, Kevin (12 Januarie 2007). "'Skeptici' knap die $1M 'psigiese prys' op". Wired (in Engels). San Francisco. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Maart 2014. Besoek op 11 April 2008.
  102. Reëls en riglyne (Engels). JREF. URL besoek op 22 Januarie 2020.
  103. Edward, John (6 Maart 2001). "Is "Psigiese magte" eg?". Larry King Live (in Engels). CNN. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  104. Randi, James (3 September 2001). "Is "Psigiese magte" eg?". Larry King Live (in Engels). CNN. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  105. "Die Sylvia Browne-klok" (in Engels). JREF. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Augustus 2014. Besoek op 9 Oktober 2013.
  106. 106,0 106,1 Altea, Rosemary (5 Junie 2001). "Geestelike "Medium" teen Paranormale Skeptikus". Larry King Live (in Engels). CNN. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  107. Altea, Rosemary (26 Januarie 2007). "Die kontroversie wat rondom 'psigiese kunstenaar' Sylvia Brown en haar onakkurate leesings oor 'n nou beroemde slagoffer van ontvoering". Larry King Live (in Engels). CNN. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Oktober 2019. Besoek op 22 Januarie 2020.
  108. Beck, Glenn (27 Oktober 2006). "John Edward deel insigte in sy loopbaan" (in Engels). CNN. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020.
  109. Randi, James (2008). 'n Direkte, spesifieke, uitdaging aan James Randi en die JREF (Engels) (Blog). Swift. JREF. Argief geskep van die oorspronklike op 23 Januarie 2010. URL besoek op 22 Januarie 2020.
  110. de Bruxelles, Simon; Augustus, Oliver (28 November 2009). "Irak spandeer $80 miljoen aan ADE651-bomverklikkers wat as nutteloos beskryf word". The Times (in Engels). London. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 April 2020. Besoek op 22 Januarie 2010.
  111. Nordland, Rod (3 November 2009). "Irak sweer dat die bomverklikker werk maar Amerikaaners beskou dit as nutteloos". The New York Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 8 Mei 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  112. "James McCormick skuldig aan die verkoop van valse bomverklikkers". BBC News (in Engels). Londen. 23 April 2013. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 April 2020. Besoek op 9 Oktober 2013.
  113. Pasternack, Alex (21 Maart 2013). "Motherboard" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Februarie 2019. Besoek op 29 September 2017.
  114. Booth, Robert (2 Mei 2013). ""Valse bomdetektor"-swendelaar is 10 jaar tronk toe". The Guardian (in Engels). Londen. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 April 2020. Besoek op 22 Januarie 2020.
  115. "Uitdaging Aansoeke" (in Engels). International Skeptics Forum. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 November 2019. Besoek op 22 Januarie 2020.
  116. Truzzi, Marcello. "'n Einde aan die Uri Geller teen Randi & CSICOP-litigasies?" (in Engels). UriGeller.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 November 2015. Besoek op 22 Januarie 2020.
  117. Margolis, Jonathan (1999). Uri Geller: Tower of Mistikus? (in Engels). Orion Books. ISBN 978-1566490252.
  118. Thompson, Tracy (29 Augustus 1991). "'n Saak van Gedagte oor Materiaal". The Washington Post (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 Oktober 2017. Besoek op 22 Januarie 2020.
  119. Cacho, Flavio (1 Augustus 2008). "Hoe doen Uri Geller dit?". Blogger (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 September 2017.
  120. "Uri Geller Laster-hofsaak Ontslaan". Komitee vir skeptiese ondersoek (in Engels). Center for Enquiry, Amherst, NY. Augustus 1994. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 Februarie 2003. Besoek op 22 Januarie 2020.
  121. "Regsgeding teen CSICOP ontslaan". The Skeptic Tank (in Engels). Fredric L. Rice, San Clementa, CA. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Maart 2016. Besoek op 22 Januarie 2020.
  122. West, Norris P. (5 Junie 1993). "Towenaar het wetenskaplike gelaster, jurie besluit". baltimoresun.com (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Maart 2020. Besoek op 23 Januarie 2020.
  123. Randi, James (4 Desember 1996). "Aksie begin ..." James Randi Education Foundation (Inligtingslys) (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 23 Januarie 2020.
  124. Randi, James (8 Julie 1998). "Curley-bevestiging + Sony Corp. en ESP, Meer oor Theremin". James Randi Education Foundation (Inligtingslys) (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Februarie 2019. Besoek op 23 Januarie 2020.
  125. Randi, James (17 Desember 2004). “Another Medium Well Done” (in Engels). Swift.
  126. Randi, James (23 Desember 2005). “Medium well done” (in Engels). Besoek op 23 Januarie 2020.
  127. 127,0 127,1 Randi, James (25 Julie 2008). "'n bemoedigende ontwikkeling" (Blog). Swift (in Engels). JREF. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Augustus 2008. Besoek op 23 Januarie 2020.
  128. Coyne, Jerry A. (12 Julie 2013). "Randi is getroud" (Blog). Why Evolution is True (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 9 Oktober 2013.
  129. Regstreekse blog oor TAM se tweede dag (Vrydag) (Engels) (Blog). The Skeptical Abyss (12 Julie 2013). Argief geskep van die oorspronklike op 3 November 2013. URL besoek op 23 Januarie 2020.
  130. "Getuienisbriewe aan regter Hurley". Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020.
  131. Sturgess, Kylie (Maart / April 2015). "Agter die Towery: 'n Onderhoud met James Randi". Skeptical Inquirer Volume 39 Nommer 2, bl. 38–42.
  132. Randi, James (17 September 2001). “Kommentaar: Vapid Vultures, Conrad Opmerkings, Grodin Goof, Speurder Sylvia, Nostradamus Notas, ens.”. Swift. Besoek op 23 Januarie 2020.
  133. Randi, James (15 Julie 2005). “Op die seepkissie” (in Engels). Swift. Besoek op 23 Januarie 2020.
  134. Randi, James (10 Februarie 2006). “Randi Opdateer” (in Engels). Swift. Besoek op 18 Mei 2007.
  135. Bidlack, Hal (17 Februarie, 2006). “Randi Opdateer, Die groot tent, In sluiting ...” (in Engels). Swift. Besoek op 29 Oktober 2006.
  136. Randi, James (2 Februarie 2007). “Ter afsluiting ...” (in Engels). Swift. Besoek op 29 Oktober 2007.
  137. 137,0 137,1 Thorp, Brandon K. (12 Januarie 2010). Randi Op (en af van) Chemoterapie (Engels) (Blog). Swift. JREF. URL besoek op 23 Julie 2013.
  138. 138,0 138,1 Mooney, Michael J. (26 Augustus 2009). "Die Aftakelende Avonture van The Amazing Randi". SF Weekly (in Engels). San Francisco, CA: Village Voice Media. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Maart 2016. Besoek op 23 Januarie 2020.
  139. "James Randi praat - Homeopatie Week 2010". YouTube (in Engels). 12 April 2010. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 23 Januarie 2020.
  140. Randi, James (21 Maart 2010). Hoe om dit te sê? (Engels) (Blog). Swift. JREF. URL besoek op 9 Oktober 2013.
  141. Grothe, DJ (21 Maart 2010). "James Randi - 'n Skeptikus kom uit op 81" (YouTube). Om goeie rede (in Engels). JREF. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Junie 2014. Besoek op 10 Junie 2016.
  142. Secrets of the Psychics
  143. Randi, James. "Videoboodskap aan deelnemers aan CSICon". Facebook (in Engels). CSICon - Skeptical Inquirer Conference. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Julie 2018. Besoek op 17 Oktober 2017.
  144. 144,00 144,01 144,02 144,03 144,04 144,05 144,06 144,07 144,08 144,09 144,10 144,11 144,12 144,13 144,14 144,15 144,16 144,17 144,18 144,19 144,20 144,21 144,22 144,23 144,24 "Oor James Randi". James Randi Education Foundation (in Engels). James Randi Education Foundation. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 19 Desember 2019. Besoek op 24 Augustus 2017.
  145. "Genotelys - Augustus 1986". MacArthur Foundation (in Engels). John D. en Catherine T. MacArthur Foundation. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Maart 2012. Besoek op 17 Januarie 2020.
  146. "Joseph A. Burton Forum-toekenning" (in Engels). American Physical Society. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Julie 2018. Besoek op 17 Januarie 2020.
  147. (1996) “CSICOP se Toekenningswenners” (in Engels). Skeptical Inquirer 20 (5).
  148. Randi, James (23 Maart 2007). “In Afsluiting” (in Engels). Swift. Besoek op 17 Januarie 2020.
  149. "Die 2008 OOG-toekennings". The Independent Investigations Group (in Engels). Independent Investigations Group. 21 Augustus 2010. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 17 Januarie 2020.
  150. Bupp, Nathan (12 Januarie 2010). "Sestien noemenswaardige syfers in wetenskap en skeptisisme. Verkose KSO-genote" (in Engels). Amherst, NY: Committee for Skeptical Enquiry. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Oktober 2018. Besoek op 17 Januarie 2020.
  151. McMaster, Shawn (2 April 2012). "Die Akademie vir Towerunste se toekenningsresultate". The Mandala (in Engels). Shawn McMaster. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Julie 2018. Besoek op 17 Januarie 2020.
  152. Magee, Brian (23 Mei 2012). "Ateïste "marsjeer" na New Orleans vir die 71ste jaarlikse Amerikaanse Humanistiese Vereniging se konferensie" (in Engels). Washington, DC: American Humanist Society. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Oktober 2013. Besoek op 9 Oktober 2013.
  153. "Heinz Oberhummer Award geht an James Randi" (in Duits). Technische Universität Wien. 3 November 2016. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Julie 2018.
  154. Randi, James. 31 Mei 2016 (Engels). Facebook : James Randi. Facebook. URL besoek op 24 Augustus 2017.
  155. "Lede". The Magic Circle (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 13 Mei 2020. Besoek op 17 Januarie 2020.
  156. "The Magic Show" (in Engels). ABC. 5 Desember 1978. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 9 Oktober 2013.
  157. "De trucs van Char, het medium – 23 maart 2008" (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 5 November 2012. Besoek op 1 Januarie 2009.
  158. Superpowers? (2001) (Engels). Turner Classic Movies (19 April 2015). Argief geskep van die oorspronklike op 19 April 2015. URL besoek op 23 Januarie 2020. en "Kyk na Equinox Seisoen 1990 Episode 14 S1990E14 Superpowers?". OVGuide (in Engels). 15 April 2015. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 26 Januarie 2016. Besoek op 23 Januarie 2020.
  159. "Weird Thoughts [1994] @ EOFFTV". eofftv.com (in Engels). 19 Februarie 2005. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 11 Januarie 2016. Besoek op 23 Januarie 2020.
  160. "The Million Dollar Mind Reader". Extraordinary People (2003 TV series), Channel 5 (in Engels). 23 November 2011. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 September 2015. Besoek op 15 Junie 2009.
  161. Randi, James (19 Januarie 2007). Psychic Powers Debunked in Shawn Hornbeck Case?. Anderson Cooper 360° (in Engels). Onderhoud met Anderson Cooper. CNN. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Mei 2012. Besoek op 30 Junie 2012.
  162. Rossi, Linda; Randi, James (30 Januarie 2007). Psychic Reality Check. Anderson Cooper 360° (in Engels). Onderhoud met Anderson Cooper. CNN. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 14 Mei 2012. Besoek op 30 Junie 2012.
  163. Avila, Jim; Ruppel, Glenn; Hunter, Donna (11 Mei 2007). "Selling Salvation?". 20/20 (in Engels). ABC. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Junie 2013. Besoek op 24 Augustus 2013.
  164. Fincke, Tommy (27 Januarie 2010). "Poet der Affen / Poet of the Apes". YouTube (in Hollands). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 12 Januarie 2020. Besoek op 23 Januarie 2020.AS1-onderhoud: Onbekende taal (link)

Verdere leeswerk[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Lysings

Media