Maag

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Die maag (Latyns: ventriculus, gaster) is 'n orgaan in die liggaam wat betrokke is by die vertering van voedsel. Dit het ook 'n belangrike funksie by die uitskakeling van mikro-organismes wat die res van die spysverteringstelsel mag bedreig. Anatomies is die maag 'n meestal boontjievormige, hol en gespierde sak. Dit is betrokke by die tweede fase van spysvertering, na die kouproses.

Die spysverteringstelsel van die mens.
1=slukderm of esofagus, 2=maag, 3=dunderm, 4=blindederm, 5=sekum, 6=dikderm, 7=sigmoïedkolon, 8=anus

Funksies[wysig]

Wanneer die mens kos inneem, stimuleer die aanskoue en geur van die voedsel maagsapsekresie, via die tiende kraniaalsenuwee, die nervus vagus. Die maag se fisiologiese milieu is uiters suur, weens die afskeiding van maagsuur. Die pH-vlak in die maagholte wissel gewoonlik tussen 1 en 2, afhangende van die dierspesie, voedselinname, tyd van die dag, medikasiegebruik, en ander faktore. In die teenwoordigheid van spysverteringsensieme stel so 'n omgewing die liggaam in staat om groot molekules (soos dit voorkom in voedsel) na kleiner molekules af te breek, sodat hierdie molekules uiteindelik absorbeer kan word in die dunderm. Een van die vernaamste ensieme in die maag is pepsinogeen wat deur die hoofselle uitgeskei word en onder lae pH-toestande omgeskakel word na 'n ander ensiem, pepsien wat 'n voorvereiste is in die vertering van proteien.[1]

Die menslike maag kan tussen 2,2 en 3 liters maagsuur (HCl) per dag produseer. Basale uitskeiding is tipies die hoogste in die aand. Die maag kan uitrek om tussen twee tot vier liter se voedsel te bevat. Dit is 'n tydelike voedselbergingsarea, en in die spysverteringsproses beland die voedsel eerste in die maag. Gemiddeld bly 'n maaltyd 3 - 4 uur lank in die maag, maar in die geval van vetryke voedsel kan die verblyfsduurte verleng word tot 7 uur of langer. Absorbsie van vitamien B12 vanuit die dunderm is afhanklik van konjugering daarvan na 'n glikoproteien genoem intrinsieke faktor, laasgenoemde vervaardig deur die maag se pariëtale selle. Ander funksies sluit in die absorbsie van sekere ione, water en sommige vetoplosbare molekules soos alkohol, aspirien en kaffeine.

Anatomie[wysig]

Die maag is aan die linkerkant van die buikholte geleë. In 'n staande posisie in die mens, grens die maag aan die lewer -- aan die regterkant daarvan, die milt -- aan die linkerkant daarvan, die pankreas -- aan die agterkant daarvan, die mantelvlies -- aan die bokant daarvan, die groter omentum -- aan die voorkant daarvan, en 'n gedeelte van die dikderm -- aan die onderkant daarvan. Die maag kan verskillende vorms aanneem, afhanklik van die hoeveelheid voedsel daarbinne en die posisie waarin die liggaam verkeer. Dit kan dus lyk na 'n boontjie, of 'n haak of 'n beeshoring. Die slukderm betree die maag by die maagingang (die pars cardiaca). Net bokant hierdie aansluiting is die maagkoepel (die fundus gastricus). Gas wat ingesluk word, vergader hier. Die liggaam van die maag (die corpus gastricum) is regs van en onder dit geleë, en gaan oor in die maaguitgang (die pilorus), wat op sy beurt aan die duodenum grens. Die verskillende anatomiese areas van die maag vloei ineen sonder spesifieke anatomiese grense. Die binnekant van die maag is beklee met 'n dik slymvlies. Twee gladdespierkleppe, ook bekend as sfinkters, in die maagwand, hou die inhoud van die maag vas. Hulle is die slukdermsfinkter (wat geleë is die kardiale gebied van die maag aan die bokant) tussen die slukderm en die maag, en die piloriese sfinkter tussen die maag en die dunderm. Die maag word omring deur parasimpatiese (stimulerende) en ortosimpatiese (inhiberende) senuweenetwerke (die anterior gastriese, posterior, superior en inferior, seliak- en misenteriese pleksusse), wat beide die sekreterende aktiwiteit en die motoraktiwiteit van die maagwandspiere beheer. In die mens het die maag 'n volume van ongeveer 50 mL wanneer dit leeg is. Na 'n maaltyd sit dit uit tot ongeveer 'n liter kos,[2] maar kan tot 4 liter se inhoud hanteers. [3] Die maagwand bevat plooie, waarbinne foveolae (gastriese holtes) voorkom. Op sy beurt mond die maagkliere in die foveolae uit.

Seksies[wysig]

Die maag word anatomies verdeel in vier seksies, waarvan elkeen verskillende selbevolkings en gevolglik verskillende funksies het. Hulle is:

Die kardia Die area waar die inhoud van die esofagus ledig in die maag in.
Die fundus Gevorm deur die boonste kurwe van die orgaan.
Die liggaam of korpus Die sentrale hoofgedeelte.
Die pilorus of antrum Die laerliggende gedeelte van die orgaan, betrokke by die lediging van die maag in die dunderm in.

Bloedvoorsiening[wysig]

Bloedvoorsiening aan die maag: linker en regter gastriese slagaar; linker en regter gastro-omentale slagaar; en kort gastriese slagaar.[4]

Die kleiner kurwe van die maag word deur die regter gastriese slagaar aan die onderkant, en die linker gastriese slagaar aan die bokant voorsien. Laasgenoemde voorsien ook die kardia-gebied. Die groter kurwe word voorsien deur die regter gastro-epiploïese slagaar aan die onderkant en die linker gastro-epiploïese slagaar aan die bokant. Die fundus van die maag en ook die boonste gedeelte van die groter kurwe word deur die kort gastriese slagaar voorsien.

Histologie van die mensmaag[wysig]

Lae[wysig]

Soos die ander dele van die gastrointestinale sisteem, bestaan die wand van die maag uit die volgende lae, benoem van die buite- na die binnekant toe:

slymvlies Dit is die eerste hooflaag. Dit bestaan uit 'n epiteellaag, met die lamina propria net daaronder, en 'n dun

laag gladdespier wat die muscularis mucosae genoem word.

subslymvlies Soos die naam impliseer, lê hierdie laag onder die slymvlies. Dit bestaan uit fibreuse bindweefsel wat die

slymvlies van die volgende laag skei. Die pleksus van Meissner is in hierdie laag.

muscularis externa Onder die subslymvlies lê 'n spierlaag wat, anders as in ander gedeeltes van die spysverteringstelsel, drie lae

gladdespier het in plaas van twee:

  • binneste skuinslaag: Hierdie laag is verantwoordelik vir die beweging van die maag wat die kos meng en fisies afbreek. Dit is die laag wat nie

in die ander dele van die spysverterinsgtelsel voorkom nie. Die maag se antrum het dikker epiteliële selle in die wand daarvan en trek sterker saam as die fundusgedeelte.

  • middelste sirkelvormige laag: Die pilorusklep is by hierdie laag omring deur 'n dik sirkelvormige wand wat onder normale

omstandighede tonies saamgetrek is en sodoende 'n funksionele (maar nie anatomies diskrete) piloriese sfhinkter vorm, en laasgenoemde kontroleer die beweging van die chiem na die duodenum. Hierdie laag is konsentries tot die lengteverlopende as van die maag.

  • buitenste lengteliggende laag: die pleksus van Auerbach word tussen hierdie en die middelste sirkelvormige laag aangetref.
serosa Hierdie is die diepste laag en bestaan uit bindweefsellae aaneenlopend met die peritoneum.


Kliere[wysig]

Die maagepiteel vorm diep holtes waarbinne kliere geleë is. Hulle word vernoem na die anatomiese maagposisie waarin hulle voorkom:

Kardiale kliere
(by die kardia)
Piloriese kliere
(by die pilorus)
Fundale kliere
(by die maagfundus)
Gray1053.png Gray1054.png Gray1055.png

Verskillende seltipes word by verskillende lae in hierdie kliere aangetref:

Maaglaag Naam Sekresie Maaggebied Histologiese verkleuring
Klier-istmus mukosale selle mukusjellaag fundaal, kardiaal, pilories Helder
Kliernek pariëtale selle maagsuur en intrinsieke faktor fundaal, kardiaal, pilories asidofilies
Klierbasis gastriese hoofselle pepsinogeen, rennien slegs fundaal basofilies
Klierbasis entero-endokriene (APUD)-selle die hormone gastrien, histamien, endorfiene, serotonien, cholesistokinien en somatostatien fundaal, kardiaal, pilories -

Kontrole van sekresie en motiliteit[wysig]

Die beweging en vloei van chemiese stowwe in die maag in word beheer deur beide die outonomiese senuweestelsel en deur die verskillende spysverteringstelselhormone:

Gastrien Die hormoon gastrien veroorsaak 'n verhoging in die sekresie van HCl, pepsinogeen en intrinsieke faktor vanaf die pariëtale selle in die maag. Dit veroorsaak ook 'n verhoging in die maagmotiliteit. Gastrien word vrygestel deur die G-selle in die maag om distensie van die antrum te veroorsaak vir die voedsel. Dit word geïnhibeer deur 'n pH-waarde minder as 4 (hoë suurvlakke), asook deur die hormoon somatostatien.
Cholesistokinien Cholesistokinien (CSK) se grootste rol is op die galblaas, maar dit vertraag ook lediging van die maag en verhoog die uitskeiding van pankreatiese sappe (wat alkalies is) en die voedselbry neutraliseer.
Sekretien Sekretien wat deur die dunderm produseer word het veral 'n invloed op die pankreas, maar verminder ook suursekresie in die maag.
Gastriese inhibitoriese peptied Gastriese inhibitoriese peptied (GIP) verminder beide maagsuur en -motiliteit.
Enteroglukagon Enteroglucagon verminder beide maagsuur en -motiliteit.

Al dié hormone, behalwe gastrien, veroorsaak 'n vermindering van die maagorgaan se aksies. Dit gebeur wanneer voedselprodukte in die lewer en galblaas begin voorkom, maar nog nie absorbeer is nie. Die maag se funksie is om die voedsel deur te stoot na die dunderm wanneer die dunderm daarvoor gereed is. As die dunderm egter vol is, besig met voedselvertering, dien die maag as stoorplek vir die voedsel.

Maagsiektes[wysig]

Vroëer het die meeste kenners geglo dat die maag se hoë suurinhoud dit teen siektes beskerm. 'n Groot aantal studies het egter aangetoon dat Helicobacter pylori-infeksie die meeste van maagsere, gastritis, en maagkanker veroorsaak. 'n Kort lys:

Maagverkleining[wysig]

In die geval van 'n persoon wat morbied oorgewig is, kan chirurgiese ingrepe, soos maagverkleining of -reduksie, of maagkramming (vertikale bandgastroplastie) oorweeg word. In die eersgenoemde geval word die maag fisies verklein deur 'n gedeelte van die maag weg te sny. In laasgenoemde geval word 'n elastiese band en krammetjies gebruik om 'n klein maagsakkie te vorm, met 'n klein gaatjie op die bodem daarvan waardeur die voedselinhoud deurvloei na die res van die maag. Beide metodes veroorsaak 'n verkleinde maagvolume en gevolglik minder voedselinname op 'n keer.

Verwysings[wysig]

  1. Maton, Anthea; Jean Hopkins, Charles William McLaughlin, Susan Johnson, Maryanna Quon Warner, David LaHart, Jill D. Wright (1993). Human Biology and Health. Englewood Cliffs, New Jersey, USA: Prentice Hall. ISBN 0-13-981176-1. 
  2. Sherwood, Lauralee (1997). Human physiology: from cells to systems. Belmont, CA: Wadsworth Pub. Co. ISBN 0314092455. 
  3. Miller, Leslie W.; Saladin, Kenneth S. (2004). Anatomy & physiology: the unity of form and function. Boston: McGraw-Hill Higher Education. ISBN 0-07-242903-8. 
  4. Anne M. R. Agur; Moore, Keith L.. Essential Clinical Anatomy (Point (Lippincott Williams & Wilkins)). Hagerstwon, MD: Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 078176274X. ; p. 150

Eksterne skakels[wysig]

Bronne[wysig]