Zaïre

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
République du Zaïre
Repubuliki ya Zaïre
Jamhuri ya Zaïre

Republiek van Zaïre
1971-1997 Flag of the Democratic Republic of the Congo (1997-2003).svg
Vlag Wapenskild
Vlag Wapen
Leuse: Paix – Justice – Travail[1]
(Frans vir: "Vrede – Geregtigheid – Arbeid")
Volkslied: La Zaïroise
Ligging of Zaïre
Hoofstad Kinshasa
4°19′S 15°19′O / 4.317°S 15.317°O / -4.317; 15.317Koördinate: 4°19′S 15°19′O / 4.317°S 15.317°O / -4.317; 15.317
Taal/Tale Frans (amptelik), Lingala, Kongo, Swahili, Tshiluba
Regering Republiek
President
 - 1971–1997 Mobutu Sese Seko
Historiese tydperk Kongokrisis
 - Land hernoem 27 Oktober 1971
 - Eerste Kongo-oorlog 16 Mei 1997
Oppervlakte
 - 1996 2 345 410 km2
905 568 sq mi
Bevolking
 - 1996 skatting 46 498 539 
     Digtheid 19,8 /km² 
51,3 /sq mi
Geldeenheid Zaïre
President Mobutu Sese Seko in 1983

Die Republiek van Zaïre (Frans: République du Zaïre) is die voormalige naam vir die Demokratiese Republiek van die Kongo, 'n land in Afrika wat in 1960 van België onafhanklik geword het. Mobutu Sese Seko was sedert 'n staatsgreep in 1965 die president van die land gewees. Die land het in die periode van 27 Oktober 1971 tot 17 Mei 1997 as Zaïre bekend gestaan. Die naam Zaïre is die Franse spelling van die Portugese woord "zaire", wat weer ontleen is van die naam van die Kongorivier in Kikongo, een van die plaaslike tale. Die betekenis van die woord is "Groot rivier".

Vroeë geskiedenis[wysig | wysig bron]

Toe Portugese seevaarders in 1482 die mond van die Zaïre-rivier ontdek, was die gebied 'n los federasie van ses gebiede met 'n heerser bekend as die manikongo. Hoe­wel die Portugese noue betrekkinge met die sogenaamde Kongoryk gehandhaaf het, het hulle die gebied nooit diep binnegedring nie. Ná die ontdek­kingsreise van Stanley en ander in die l9de eeu het België in 1885 gesag oor·die gebied verkry. Bel­gië het hom toegelê op die ekonomiese ontwik­keling van die Kongo-gebied en sy mense, son­der om hulle veel politieke opleiding te gee.

Onafhanklikheid (1960)[wysig | wysig bron]

Onder druk  van die wêreldmening het België die gebied op 30 Junie 1960 onafhanklik verklaar. Die bevol­king was totaal onvoorbereid hiervoor, en bin­ne 'n week het algehele chaos in die land ge­heers. Onder leiding van Moise Tshombe het die mineraalryke suidelike provinsie Katan­ga hom van die staat probeer afskei. Patrice Lumumba, die eerste premier, is vermoor, en wanorde en opstande het byna oral uitgebreek.

Nadat Katanga met die hulp van die destydse V.V.O.­-troepe aan die sentrale regering onderwerp is, word Tshombe na 'n verbasende politieke om­swaai in 1964 premier van die hele land. Onlus­te breek egter weer uit en Tshombe word deur die president, Joseph Kasavubu, afgedank en sterf in 1969 in ballingskap in Algerië.

Ná 'n staatsgreep in November 1965 kom Joseph (Sese Seko) Mobutu, die leërstaf­-hoof, aan bewind. Hy vestig sy gesag op soms hardhandige wyse en skakel mettertyd al­le politieke mededingers uit. Onder sy outoritêre bewind het 'n redelike mate van rus en orde  teruggekeer en het die landsekonomie ook geleidelik herstel. In 1971 verander hy die naam van sy land na Zaïre.

Mobutu het oor die jare die hulp van Wester­se lande aanvaar en het hom sterk uitge­spreek teen die Kommunistiese indringing van Afrika. Tydens die Angolese  burgeroorlog het hy die FNLA gesteun. In 1977 en 1978 is die voormalige Katanga uit Angola binnegeval deur voormalige ondersteuners van Tshombe wat ná sy val na Angola uitgewyk het. Volgens Zaïre het die invallers onder Kubaans-Russiese leiding gestaan. Met die hulp van troepe uit lande soos Frankryk, België en Marokko en wapens van onder meer die V.S.A. slaag Mobutu daarin om die aanslag af te weer.

Geografie[wysig | wysig bron]

Die Demokratiese Republiek van die Kongo is naas Soedan en Algerië die grootste land in Afrika en die 11de grootste in die wêreld. Die suidooste (Sha­ba) is een van die mineraalrykste gebiede ter wêreld, en die land voer koper, diamante, ko­balt, uraan en ander minerale uit. Tussen die hoofstad en rivierhawe Kinshasa (vroeër Leopoldville) en die hawestede na­der aan die see, Matadi  en Boma, stort die magtige Zaïre-rivier met stroomversnellings na benede. Dié groot stroomversnellings en watervalle kan ingespan word om hidroëlektriese krag te lewer. Die land het ook groot bosbou- en landboupotensiaal, maar hoewel koffie, kakao en ander tropiese produkte uitgevoer word, is die landbou en die nywerheidswese nog

Bronnelys[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (fr) Constitution de la République du Zaïre, Artikel 5: “Sa devise est : Paix — Justice — Travail”BronSource: Journal Officiel de la République du Zaïre (N. 1 van 1 Januarie 1983)