Porselein

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Kaolien

Porselein is 'n materiaal wat vir breekware, gereedskap en in die elektrotegniese nywerheid (as isolering) gebruik word. Dit word van kaolien (porseleinaarde), veldspaat en kwarts gemaak, nat op 'n pottebakkersskyf gevorm en twee keer in 'n oond gebrand. By die tweede keer word 'n glasuur aangebring. Harde porselein bevat 'n groter aandeel kaolien.

Geskiedenis[wysig]

Die moderne koffiestel Blå Blom (Gustavsberg, Swede)

Die naam is waarskynlik van Italiaanse oorsprong; porcellana beteken "tekstuur van 'n klein varken". Die kuns van porseleinvervaardiging was reeds in die sewende eeu in Sjina bekend waar 'n harde en deurskynende porselein van kaolien (Sjinese klei) en sjinasteen by temperature van 1300° C gebrand is. Die bestanddele en metode is geheim gehou. Die Sjinese porseleinfabrieke het veral in die 17de en 18de eeu 'n bloeitydperk beleef.

1708-09 het die Duitse apteker en alchemis Johann Friedrich Böttger, (1672-1719) van Meissen, Sakse, die resep vir harde porselein ontdek. In sy fabriek het hy eers die rooi Böttger-porselein (eintlik 'n soort steengoed) vervaardig, en later saam met die fisikus Ehrenfried Walther von Tschirnhaus (1651-1708) ook 'n soort harde porselein van wit kleur. Anders as in Sjina het die metode nie lank geheim gebly nie, en werkers uit Böttger se fabriek was met hul kennis en vaardighede orals in Europa behulpsaam by die opbou van fabrieke.

In Engeland het Josiah Spode in 1794 met die vervaardiging van die bone china-porselein begin wat tot vandag toe steeds die gewildste soort porselein gebly het. Bone China bekoor met sy spierwitte kleur, sy hoogs deurskynende materiaal, sy skitterende bont versierings en sy fyn glans.

Danksy die gevorderde produksiemetodes wat vandag gebruiklik is word breekware nou deur middel van 'n sogenaamde monobrand vervaardig, dit wil sê die porselein word saam met sy versiering net een keer gebrand.

Bekende Europese porseleinfabrieke[wysig]

'n Eetservies van die Kurland-reeks - breekware van die Königliche Porzellan-Manufaktur (KPM) in Berlyn (Duitsland)
Porseleinblom. Porcelana Buen Retiro, Madrid, tussen 1760 en 1784

Bekende Europese porseleinfabrieke naas Meissen is Berlyn (waar vandag nog die fabriek van die Königliche Porzellan-Manufaktur bestaan), Frankenthal, Fürstenberg, Höchst, Ludwigsburg, Nymphenburg, Selb (Rosenthal), almal in Duitsland; Chantilly en Sèvres (albei in Frankryk), Delft (Nederland), Tournai (België), Royal Copenhagen (Denemarke), Capo di Monte (Italië), Plymouth en Bristol (Verenigde Koninkryk) en Lomonossov van Sint Petersburg (Rusland) met sy beroemde blou versierings. Die manufaktuur in Gustavsberg naby Stockholm (Swede) staan sedert 1822 vir sy kenmerkende silwerdekor en ongewone glasure bekend.

Porseleinmerke en -versierings[wysig]

Porseleinmerke aan die onderkant van die breekware is vanaf 1723 deur die KPM-fabriek van Meissen gebruik om die herkoms aan te toon. Hoewel ander fabrieke hierdie voorbeeld gevolg het, het die gebruik van merke nooit 'n standaard geword nie; soms het ook die porseleinskilders eie merke aangebring. Die porseleinskildery is of onder die glasuur en voor die tweede brand met metaalverwe van onder meer kobalt, chroom en goud aangebring; of na die brand en dan wel ook met ander verwe op die glasuur. Soms is honderde penseelstrepe nodig om die filigrane versierings aan te bring. Ofskoon die dekor porselein baie duur maak is daar eet-serviese soos die Deense Musselmalet wat reeds meer as 200 jaar in sy oorspronklike vorm aangebied word.

Nuwe fatsoene[wysig]

Min jong egpare beskou dit vandag nog as noodsaaklik om 'n porseleinservies in sy tradisionele vorm in hul uitset te hê. In hulle poging om nuwe markte te vind het die Europese vervaardigers van porselein suksesvolle eksperimente gewaag met nuwe fatsoene soos organiese en vierkantige vorms, en Asiaties-geïnspireerde serviese is nou ewe gewild soos cappuccinokoppies en skotteltjies wat jong mense by 'n partytjie gebruik. Die hardheid van porselein maak uiters dun en elegante vorme moontlik, die materiaal kan dus by elke smaak en ontwerp aangepas word.

Sien ook[wysig]

Wiktionary-logo-en.svg Vir woordeboekinligting, sien die bladsy porselein op WikiWoordeboek