Dalmaties

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Dalmaties
Gepraat in: Vlag van Kroasië Kroasië
Vlag van Montenegro Montenegro 
Gebied: Dalmatië
Totale sprekers: uitgesterf
Taalfamilie: Indo-Europees
 Italies
  Romaans
   Wes-Romaans
    Italoromaans
     Dalmaties 
Skrifstelsel: Latynse alfabet
Taalkodes
ISO 639-1: -
ISO 639-2: -
ISO 639-3: dlm 
Die Dalmatiese taalgebied in die laat Middeleeue

Dalmaties was 'n Romaanse taal wat aan die ooskus van die Adriatiese See in Kroasië en, op sy hoogtepunt, ook in Montenegro gepraat is. Die taal het in die 19de eeu uitgesterf. Die laaste plek waar die taal gehoor is is 'n eiland Krk (Veglia in Italiaans, Vikla in Dalmaties); die laaste spreker was Tuone Udaina, wat op 10 Junie 1898 dood is toe hy op 'n landmyn trap. 'n Jaar te vore het die Italiaanse geleerde Matteo Giulio Bartoli hom besoek en alle moontlike inligting oor die taal ingewin vir die skryf van 'n boek oor die onderwerp. Bartoli het duisende woorde stories en lewensgegewe met Italiaanse vertalings opgeskryf. Dit is in 'n boek gepubliseer met baie inligting oor woordeskat, fonologie en taalkunde van die taal. Hy skryf in Italiaans en publiseer in 1906 'n Duitse vertaling onder die titel Das Dalmatische. Die Italiaanse manuskripte het egter verlore geraak, en die werk is eers in 2001 in Italiaans hervertaal.

Dialekte[wysig]

Die belangrikste dialekte waaroor inligting beskikbaar is:

  • Veljoties — 'n noordelike dialek, op die Veglia (Krk) eiland gepraat; Udaina het die noordelike dialek gepraat.
  • Ragusaans — 'n suidelike dialek wat in Ragusa (Dubrovnik) gepraat is
  • die dialek wat in Zara (Zadar) gepraat is.

Die eerste twee (naamlik die Noordelike en Suidelike dialekte) is die bekendste en dit blyk dat hulle vir 500 jaar geskei was.

Voorbeeld[wysig]

Hier volg die Onse Vader in Portugees, Dalmaties, Italiaans, Istro-Romeens en Romeens:

Portugees Dalmaties Italiaans Istro-Romeens Romeens
Pai nosso, que estás no Céu, Tuota nuester, che te sante intel sil, Padre nostro, che sei nei cieli, Ciace nostru car le şti en cer, Tatăl nostru care eşti în ceruri,
seja santificado o teu nome. sait santificuot el naun to. sia santificato il tuo nome. neca se sveta nomelu teu. sfiinţească-Se numele Tău.
Venha o teu reino. Vigna el raigno to. Venga il tuo regno. Neca venire craliestvo to. Vie Împărăţia Ta.
Seja feita a tua vontade, assim na Terra como no Céu. Sait fuot la voluntuot toa, coisa in sil, coisa in tiara. Sia fatta la tua volont?, come in cielo cos? in terra. Neca fie volia ta, cum en cer, aşa şi pre pemint. Facă-se voia Ta, precum în cer, aşa şi pe pământ.
Dá-nos hoje o pão nosso de cada dia. Duote costa dai el pun nuester cotidiun. Dacci oggi il nostro pane quotidiano Pera nostre saca zi de nam astez. Pâinea noastră cea de toate zilele dă-ne-o nouă astăzi.
E perdoa as nossas ofensas E remetiaj le nuestre debete, E rimetti a noi i nostri debiti, Odproste nam dutzan, Şi ne iartă nouă păcatele noastre,
assim como nós perdoamos aos nossos ofensores. coisa nojiltri remetiaime a i nuestri debetuar. come noi li rimettiamo ai nostri debitori. ca şi noi odprostim a lu nostri dutznici. precum şi noi iertăm greşiţilor noştri.
E não nos leves à tentação, E naun ne menur in tentatiaun, E non ci indurre in tentazione, Neca nu na tu vezi en napastovanie, Şi nu ne duce pe noi în ispită,
mas livra-nos do Mal. miu deleberiajne dal mal. ma liberaci dal male. neca na zbăveşte de zvaca slabe. ci ne mântuieşte de cel rău.


Eksterne skakels[wysig]

Verwysings[wysig]

  • Bartoli, Matteo Giulio, Das Dalmatische (2 vols), Kaiserliche Akademie der Wissenschaften, Vienna, 1906
  • Bartoli, Matteo Giulio, Il Dalmatico, Istituto della Enciclopedia Italiana, Italy, 2000 (vertaling van die oorspronklike Duitse weergawe)


Italiese tale
Italiese groep Oskies | Umbries | Faliskies | Latyn
Romaanse tale
Iberoromaans Asturies | Galicies | Katalaans | Ladino | Leonees | Portugees | Spaans
Galloromaans Langues d'oil: Frans | Gallo | Lorreins | Normandies (Auregnais | Guernésiais | Jèrriais | Sercquiais) Pikardies | Champenois | Wallonies | Anglo-Normandies
Oksitaans: Aranees | Auvergnat | Gaskons | Languedokies | Limousin | Provensaals
Frankoprovensaals | Venesiaans
Retoromaans Romansch | Ladinies | Friulaans
Italoromaans Dalmaties | Italiaans | Napolitaans
Suid-Romaans Korsikaans | Sardies (Campidanies, Galluraans, Logudories, Sassaries) | Sisiliaans
Balkanromaans Aroemeens | Istro-Roemaans | Meglenoroemaans | Roemeens
Romaanse
Kunstale
Interlingua | Interlingue | Lingua Franca Nova