Roald Amundsen

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Roald Amundsen
’n Beeld van die betrokke persoonlikheid.
Amundsen in 1912

Geboortenaam Roald Engelbregt Gravning Amundsen
Gebore 16 Julie 1872
Oorlede c. 18 Junie 1928

Roald Engelbregt Gravning Amundsen [ˈɾuːɑl ˈɑmʉnsən] (* 16 Julie 1872 op die plaas Tomta in Borge in Østfold, † 1928) was 'n Noorse ontdekkingsreisiger van die poolgebiede. Hy was die leier van die eerste Antarktiese ekspedisie tussen 1910 en 1912 wat die Suidpool bereik het en was die eerste persoon wat sy voete op die Noord- en Suidpool gesit het.[1][2] Hy was ook die eerste persoon wat deur die Noordwestelike Deurvaart gereis het. Hy het in Junie 1928 verdwyn terwyl hy op 'n reddingsending was. Amundsen, tesame met Douglas Mawson, Robert Falcon Scott en Ernest Shackleton was 'n sleutelfiguur en leier gedurende die Heroïese Era van Antarktiese Ontdekking

Saam met sy kollega Fridtjof Nansen was hy een van die nasionale helde van die vrye Noorweë in die jare ná die onafhanklikwording in 1905. Amundsen was die eerste mens wat sowel die Suid- asook die Noordpool bereik het. Hy het deur die Noordwestelike Deurvaart geseil en was een van die eerstes wat vir sy poolreise gebruik van 'n lugskip gemaak het. In Junie 1928 het hy gedurende 'n reddingsaksie spoorloos verdwyn nadat sy vliegtuig naby Bjørnøya (die Bere-eiland) in Svalbard verongeluk het.

Biografie[wysig]

Herkoms[wysig]

Roald Amundsen en sy span doen wetenskaplike waarnemings aan die Suidpool.

Roald Amundsen was die vyfde kind en vierde seun van die skeepseienaar Jens Amundsen en sy vrou Gustava Sahlquist. Sy vader het in die 1850's 'n fortuin met die slawehandel tussen Sjina en Sentraal-Amerika verdien. Gustava Amundsen, die dogter van 'n administratiewe amptenaar wat sestien jaar jonger as haar man was, was eweneens in Sjina woonagtig waar ook hul eerste seun, Jens Ole Amundsen, in 1866 gebore is. Eers daarna het die egpaar na Noorweë teruggekeer en in 'n huis in Hvidsten sowat vyftig kilometer suid van Kristiania (tans Oslo) ingetrek. In 1868 en 1870 is nog twee seuns, Gustav en Leon, gebore. Roald was hul vierde seun wat in 1872 gebore is. Sy naam is Oud-Noors en beteken letterlik "die Glorieryke".

Nalatenskap[wysig]

Verskeie plakke is na hom vernoem:

Verskeie skepe is na hom vernoem:

Ander eerbewyse sluit in:

Werke deur Amundsen[wysig]

  • Nordvestpassagen, 2-vols, 1907. Vertaal in Engels as The North-West Passage: Being the Record of a Voyage of Exploration of the ship "Gjøa" 1903–1907, 1908.[3]
  • Sydpolen, 2-vols, 1912. Vertaal in Engels as The South Pole: An Account of the Norwegian Antarctic Expedition in the "Fram," 1910–1912, vertaal deur by A.G. Chater, 1912.
  • Nordostpassagen. Maudfærden langs Asiens kyst 1918–1920. H. U. Sverdrups ophold blandt tsjuktsjerne. Godfred Hansens depotekspedition 1919–1920. Gyldendal, Kristiania 1921.
  • Gjennem luften til 88° Nord (deur Roald Amundsen, Lincoln Ellsworth en ander lede van die ekspedisie, 1925). Vertaal in Engels as Our Polar Flight: The Amundsen-Ellsworth Polar Flight, 1925; ook as My Polar Flight, 1925.
  • Den første flukt over polhavet, met Lincoln Ellsworth en andere, 1926. Vertaal in Engels as The First Flight Across the Polar Sea, 1927; ook as The First Crossing of the Polar Sea, 1927.
  • Mitt liv som polarforsker, 1927. Vertaal in Engels as My Life as an Explorer, 1927.

Verwysings[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Roald Amundsen (kategorie)
  1. (en) Roald Amundsen en die 1925 Noordpoolekspedisie”. Historynet.com. URL besoek op 11 Maart 2010.
  2. (en) Roald Amundsen”. PBS.org. URL besoek op 11 Maart 2010.
  3. Roald Amundsen's "The North West Passage"; Being the Record of a Voyage of Exploration of the Ship "Gjöa", 1903-1907”. 1908. URL besoek op 2013-10-10.