Pan (mitologie)

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Pan
Griekse god
Pan leer die herder Daphnis om die panfluit te speel, Romeinse kopie (2de eeu n.C.) van die Griekse oorspronklike werk (omstreeks 100 v.C.), moontlik van Heliodorus, in Pompeji gevind.
Pan leer die herder Daphnis om die panfluit te speel, Romeinse kopie (2de eeu n.C.) van die Griekse oorspronklike werk (omstreeks 100 v.C.), moontlik van Heliodorus, in Pompeji gevind.
Naam Pan
God van Herders, kuddes, volksmusiek
Blyplek Arkadië
Ouers Hermes en Penelope
Kinders Panes
Romeinse eweknie Faunus

Pan (Grieks: Πάν) was in die Griekse mitologie die metgesel van die nimfe[1] en die god van die herders, kuddes en volksmusiek – en hy is daarom ook verbind met vrugbaarheid en die lente. Hy het die agterlyf, bene en horings van ’n bok gehad en sy tuisland was die landelike Arkadië.

Sy eweknie in die Romeinse mitologie was Faunus, ’n natuurgees.

Oorsprong[wysig]

Dis nie duidelik wie Pan se ouers was nie;[2] in sommige mites is hy die seun van Zeus, hoewel hy gewoonlik die seun van Hermes of Dionusos is. Sy moeder was ’n nimf, soms Dryope of, in Nonnus, Dionysiaca (14.92), ’n sekere Penelope van Arkadië.

Kultus[wysig]

Die aanbidding van Pan het in Arkadië begin, wat die hoofsetel van sy kultus was. Arkadië se inwoners was ’n bergvolk waarop die res van die Grieke neergesien het. Arkadiese jagters het die standbeeld van die god gegesel as hulle teleurgesteld was met hul jagtogte (Theocritus. vii. 107).

Pan het ’n skielike vrees in eensame plekke (paniek; panikon deima) veroorsaak. Nadat die Titane die berg Olimpus aangeval het, het Pan aanspraak gemaak op die eer vir die Olimpiese gode se oorwinning omdat hy wanorde en vrees in die aanvallers teweeggebring het, en dit het gelei tot die woord "paniek" in sulke omstandighede. Pan was natuurlik ook later bekend vir sy musiek, wat inspirasie, seksualiteit of "paniek" kon veroorsaak, na gelang van sy bedoeling.

Mite[wysig]

Een van die bekendste mites oor Pan het te doen met die oorsprong van die panfluit, wat uit hol riete geskep is. Syrinx was ’n lieflike waternimf van Arkadië, die dogter van Landon, die riviergod. Terwyl sy eendag van die jag af teruggekeer het, het Pan haar teengekom. Om van sy opdringerigheid af weg te kom, het sy gevlug sonder om sy komplimente aan te hoor. Sy het na haar susters gehardloop, wat haar dadelik in ’n riet verander het. Toe die wind deur die riete waai, het dit ’n klaaglike melodie veroorsaak. Die god, steeds dolverlief, het van die riete gevat, want hy het nie geweet watter riet sy geword het nie, en het sewe (of soms nege) stukke daaruit gesny en hulle aanmekaargelas. Dit het die musiekinstrument die panfluit geword. Hy is daarna selde daarsonder gesien.

Erotiese aspekte[wysig]

Pan is beroemd vir sy seksuele magte en word dikwels uitgebeeld met ’n ereksie. Diogenes van Sinope het in ’n grap ’n mite vertel van Pan wat by sy pa, Hermes, geleer het hoe om te masturbeer en die herders toe die gewoonte geleer het.[3]

Pan se grootste verowering was dié van die maangodin Selene. Hy het hom in skaapvel toegedraai[4] om sy bok-lyf te verbloem en haar uit die lug getrek na ’n woud, waar hy haar verlei het.

Verwysings[wysig]

Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [1]
  1. Edwin L. Brown, "The Lycidas of Theocritus Idyll 7", Harvard Studies in Classical Philology, 1981:59–100.
  2. W.H. Roscher, AusführlichesLexikon der Gr. u. Röm. Mythologie (1909:1379f), het 18 weergawes van Pan se herkoms gevind.
  3. Dio Chrysostom, Discourses, vi. 20.
  4. Kerenyi (1951 bl. 174)
  • Walter Burkert (1985). Greek Religion. Harvard University Press. 
  • Karl Kerenyi (1951). The Gods of the Greeks. Thames & Hudson. 
  • Ruck, Carl A.P.; Danny Staples (1994). The World of Classical Myth. Carolina Academic Press. ISBN 0-89089-575-9. 
  • Malini, Roberto (1998), Pan dio della selva, Edizioni dell'Ambrosino, Milano
  • Diotima, (2007), The Goat Foot God, Bibliotheca Alexandrina

Eksterne skakels[wysig]

Gode, helde en ander wesens in die Griekse mitologie
Oergode  AitherChaosChronosErebosGaiaHemeraNyxPontosTartarosUranos
Titane  Eerste geslag:  HyperionIapetosKoiosKriosKronosMnemosyneOkeanosPhoibeRheaTethysTheiaThemis Tweede geslag:  AsteriaAtlasEosEpimetheusHeliosLetoMenoitiosPrometheusSelene
Olimpiese gode  AfroditeApolloAtenaAresArtemisDemeterDionysosHephaistosHeraHermesPoseidonZeus • (Hestia)
Ander gode  AdonisAlpheiosAsklepiosErosHadesHebeHeraklesPanPersephone
Halfgode & helde  AchillesAntiopeDaidalosGanymedesIkarosJasonOedipusPeleusPenelopePerseusSisyphosTantalosTheseus
Ander wesens  AmasonesChtoniese godeEriniërsGiganteGorgoneGrasieëHonderdhandigesMinotourusMusesNimfeSatersSentoureSiklopeSkikgodinne