Zeus

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Zeus
Oppergod van die Griekse mitologie
Die Jupiter de Smyrne, wat in 1680 in Smirna ontdek is (tans in die Louvre).
Die Jupiter de Smyrne, wat in 1680 in Smirna ontdek is (tans in die Louvre).
Naam Zeus
God van Die lug en donderweer
Blyplek Die berg Olimpus
Simbool Weerligstraal, arend, bul, eik
Vrou Hera
Ouers Kronos en Rhea
Broers, susters Poseidon, Hades, Demeter, Hestia, Hera
Kinders Ares, Atena, Apollo, Artemis, Afrodite, Dionusos, Hebe, Hermes, Herakles, Helen, Hephaistos, Perseus, Minos, die Muses
Romeinse eweknie Jupiter

Zeus was in die Griekse mitologie die oppergod, die heerser van die berg Olimpus en die god van die lug en donderweer. Griekse kunstenaars beeld Zeus gewoonlik op een van twee maniere uit: staande, met ’n weerligstraal in sy regterhand wat hy omhoog hou; of sittende, op ’n majestueuse manier.

Zeus was die jongste kind van Kronos en Rhea. In die meeste tradisies was hy getroud met Hera, maar soms ook Dione: Volgens die Ilias is hy die vader van Afrodite by Dione. Hy is bekend vir sy romantiese eskapades en die gevolg was talle goddelike en helddadige kinders, onder andere Atena, Apollo en Artemis, Hermes, Persephone (by Demeter), Dionusos, Perseus, Herakles, Helen, Minos en die Muses (by Mnemosyne); by Hera was hy volgens die meeste weergawes die vader van Ares, Hebe en Hephaistos.[1]

Kultus van Zeus[wysig]

Panhellenistiese kultus[wysig]

Die hoofsentrum waar alle Grieke bymekaargekom het om eer te betoon aan hul hoofgod, was Olimpië. Die Olimpiese Spele was deel van hul vierjaarlikse fees. Daar was ook ’n altaar vir Zeus – nie van stene nie, maar van as, van die oorblyfsels van baie eeue se diere-offerandes daar.

Zeus se rol[wysig]

Zeus het ’n oorheersende rol gespeel as heerser van die Griekse Olimpiese panteon. Hy was die pa van baie van die helde en het in baie van hul plaaslike kultusse voorgekom. Hoewel die Homeriese "wolkversamelaar" die god van die lug en donderweer was, was hy ook die opperste kultuur-kunsproduk; in ’n sekere sin was hy die vergestalting van Griekse godsdienstige gelowe en die argetipiese Griekse god.

Die verskillende byname wat vir Zeus gebruik is, dui op sy uiteenlopende magsrolle:

  • Zeus Olympios dui op sy koningskap oor die ander gode.
  • ’n Verwant titel was Zeus Panhellenios ("Zeus van al die Hellene").
  • As Zeus Xenios was hy die beskermheer van gasvryheid en gaste, en bereid om enige onreg teenoor ’n vreemdeling te wreek.
  • As Zeus Horkios was hy die bewaarder van ede. As iemand betrap is dat hy ’n eed verbreek het, moes hy ’n standbeeld aan Zeus opdra.
  • As Zeus Agoraeus het hy oor saketransaksies gewaak en oneerlike handelaars gestraf.
  • As Zeus Aegiduchos of Aegiochos was hy die draer van die Egis (skild) waarmee hy verskrikking gesaai het onder die heilloses en sy vyande.[2][3][4]
  • As Zeus Tallaios of die "Son-Zeus" is hy in Kreta aanbid.

Plaaslike titels[wysig]

Benewens dié Panhellenistiese titels, het plaaslike kultusse hul eie idees oor die koning van gode en mense gahad.

  • Met die titel Zeus Aetnaeus is hy op die berg Aetna aanbid waar daar ’n standbeeld vir hom was, asook ’n plaaslike fees met die naam die Aetnaea ter ere van hom.[5]
  • As Zeus Aeneius of Aenesius is hy op die eiland Kefalonia aanbid, waar hy ’n tempel het op Berg Aenos.[6]
  • As Zeus Agamemnon is hy in Sparta aanbid.

Zeus in mites[wysig]

Geboorte[wysig]

Kronos het verskeie kinders by Rhea gehad: Hestia, Demeter, Hera, Hades en Poseidon, maar het hulle almal ingesluk sodra hulle gebore is omdat hy ’n voorspelling gehoor het dat sy seun hom sou onttroon nes hy sy eie pa onttroon het. Maar net voor Zeus se geboorte het Rhea ’n plan beraam om Zeus se lot te verander. Sy het in Kreta aan hom die lewe geskenk en vir Kronos ’n klip, in klere toegedraai, gegee wat hy dadelik ingesluk het.

Rhea het Zeus in ’n grot op Berg Ida in Kreta weggesteek. Daar is verskillende weergawes oor wie hom grootgemaak het.

Volwassene[wysig]

Zeus se strydwa, deur Alfred Church.

Nadat Zeus ’n volwasse man geword het, het hy Kronos gedwing om eers die klip op te bring en daarna al Zeus se broers en susters in omgekeerde volgorde. Daarna het Zeus Kronos se broers, die gigante, honderdhandiges en die siklope gered van hul onderaardse sel in Tartaros nadat hy hul wag doodgemaak het. As teken van hul waardering het die siklope vir hom die donderweer en die weerligstraal gegee, wat voorheen deur Gaia weggesteek is. Saam met sy broers, susters en ooms het Zeus Kronos en die ander Titane in die Titanestryd onttroon. Die verslane Titane is toe na die donker onderwêreldstreek Tartaros gestuur. Atlas, een van die Titane wat teen Zeus geveg het, moes die lug ophou as sy straf.

Zeus het daarna die wêreld met sy oudste broers, Poseidon en Hades, gedeel deur hulle drie lootjies te laat trek. Zeus het die lug gekry, Poseidon die water en Hades die wêreld van die afgestorwenes (onderwêreld). Die antieke aarde, Gaia, kon nie opgeëis word nie; sy is deur al drie gedeel, elk volgens sy vermoëns: Dit verduidelik hoekom Poseidon die "aardskudder" (die god van aardbewings) was en Hades mense ná hul dood opgeëis het.

Gaia het Zeus verkwalik oor die manier waarop hy die Titane behandel het, want hulle was haar kinders. Kort nadat hy die troon bestyg het as heerser van die gode, moes Zeus veg teen van Gaia se ander kinders: die monsters Tifon en Echidna. Hy het Tifon verslaan en hom onder ’n berg vasgekluister, maar hy het Echidna en haar kinders laat lewe.

Zeus en Hera[wysig]

Zeus was die broer en eggenoot van Hera. By Hera het hy die kinders Ares, Hebe en Hephaistos gehad, hoewel Hera volgens sommige bronne dié kinders alleen verwek het. Sommige beskou Eileithyia en Eris ook as hul dogters. Zeus se romantiese eskapades onder nimfe en ander vroue is legendaries. Hy het glo selfs verhoudings gehad met Leto, Demeter, Dione en Maia. Onder sy sterflike minnaresse tel Semele, Io, Europa en Leda.

Volgens baie mites was Hera jaloers op al sy romantiese avonture en was sy ’n konstante vyand van sy minnaresse en hul kinders by hom. ’n Tyd lank moes die nimf Eggo Hera se aandag aflei deur aanhoudend te praat. Toe Hera die plan agterkom, het sy Eggo vervloek om die woorde van ander te herhaal.

Hera het Ganymedes ook skynbaar verag. Hy is na Olimpus gebring as skinker van die gode en as Zeus se minnaar.

Minnaresse en kinders[wysig]

Kinders by godinne[wysig]

Moeder
Kinders
Aix

Aigipan[7]

Ananke*
  1. Moirai (Skikgodinne)*
    1. Atropos
    2. Klotho
    3. Lachesis
Demeter
  1. Persephone
  2. Zagreus
Dione
  1. Afrodite
Thalassa Afrodite
Gaia
  1. Orion
  2. Manes vader van Atys
Hera
  1. Ares
  2. Eileithyia
  3. Eris
  4. Hebe
Eos
  1. Ersa
  2. Carae
Eris
  1. Limos
Leto
  1. Apollo
  2. Artemis
Maia
  1. Hermes
Metis
  1. Atena
Mnemosyne
  1. Muses (oorspronklike drie)
    1. Aoide
    2. Melete
    3. Mneme
  2. Muses (Latere nege)
    1. Calliope
    2. Clio
    3. Erato
    4. Euterpe
    5. Melpomene
    6. Polihimnia
    7. Terpsichore
    8. Thalia
    9. Urania
Persephone
  1. Zagreus
  2. Melinoe
Selene
  1. Ersa
  2. Nemeïese leeu
  3. Pandia
Temis
  1. Astraea
  2. Nemesis
  3. Horai
    1. Eerste generasie
      1. Auxo
      2. Carpo
      3. Thallo
    2. Tweede generasie
      1. Dike
      2. Eirene
      3. Eunomia
    3. Derde generasie
      1. Pherusa
      2. Euporie
      3. Orthosie
  4. Moirai (Skikgodinne)*
    1. Atropos
    2. Clotho
    3. Lachesis

Kinders by sterflikes en nimfe[wysig]

Moeder
Kinders
Aigina Aiakos
Alkmene Herakles (Hercules)
Antiope
  1. Amphion
  2. Zethos
Kallisto Arkas
Karmê Britomartis
Danaë Perseus
Elara
  1. Tityas
Electra
  1. Dardanos
  2. Iasion
Europa
  1. Minos
  2. Rhadamanthys
  3. Sarpedon
Eurynome Grasieë
  1. Aglaïa
  2. Euphrosyne
  3. Thalia
Himalia
  1. Kronios
  2. Spartaios
  3. Kytos
Iodame Thebe
Io
  1. Epaphos
  2. Keroessa
Lamia
Laodamia Sarpedon
Leda
  1. Polydeukes (Pollux)
  2. Kastor
  3. Helena van Sparta/van Troje
Maira Lokros
Niobe
  1. Argos
  2. Pelasgos
Olimpias Alexander die Grote van Macedonië
Othreis Meliteus
Plouto Tantalos
Podarge
  1. Balios
  2. Xanthos
Pyrrha Hellen
Semele Dionysos
Taygete Lakedaimon
Thalia Palici
Obekende ma Litai
Obekende ma Tyche
Obekende ma Ate

*Sommige Grieke beweer die Skikgodinne is die dogters van Zeus en die Titaan Themis of dié van oerwesens soos Nyx, Chaos of Ananke.

Verwysings[wysig]

Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Engelse Wikipedia-artikel [1]
  1. Hamilton, Edith (1942). Mythology, 1998 (in Engels), New York: Back Bay Books, 467. ISBN 978-0-316-34114-1. 
  2. Homerus, Ilias i. 202, ii. 157, 375, &c.
  3. Pindar, Isthmian Odes iv. 99
  4. Hyginus, Gaius Julius, Poetical Astronomy ii. 13
  5. Schol. ad Pind. Ol. vi. 162
  6. Hes. ap. Schol. ad Apollon. Rhod. ii. 297
  7. Hyginus, Gaius Julius, Fabulae 155
  • Burkert, Walter, (1977) 1985. Greek Religion, (Harvard University Press)
  • Cook, Arthur Bernard, Zeus: A Study in Ancient Religion, (3 volumes), (1914–1925). New York, Bibilo & Tannen: 1964.
  • Druon, Maurice, The Memoirs of Zeus, 1964, Charles Scribner's and Sons. (vert. Humphrey Hare)
  • Farnell, Lewis Richard, Cults of the Greek States 5 volumes. Oxford; Clarendon 1896–1909.
  • Graves, Robert; The Greek Myths, Penguin Books Ltd. (1960-uitg.)
  • Moore, Clifford H., The Religious Thought of the Greeks, 1916.
  • Nilsson, Martin P., History of Greek Religion, 1949.
  • Zeus. (2008). Encyclopædia Britannica. Deluxe Edition. Chicago: Encyclopædia Britannica

Eksterne skakels[wysig]

Gode, helde en ander wesens in die Griekse mitologie
Oergode  AitherChaosChronosErebosGaiaHemeraNyxPontosTartarosUranos
Titane  Eerste geslag:  HyperionIapetosKoiosKriosKronosMnemosyneOkeanosPhoibeRheaTethysTheiaThemis Tweede geslag:  AsteriaAtlasEosEpimetheusHeliosLetoMenoitiosPrometheusSelene
Olimpiese gode  AfroditeApolloAtenaAresArtemisDemeterDionysosHephaistosHeraHermesPoseidonZeus • (Hestia)
Ander gode  AdonisAlpheiosAsklepiosErosHadesHebeHeraklesPanPersephone
Halfgode & helde  AchillesAntiopeDaidalosGanymedesIkarosJasonOedipusPeleusPenelopePerseusSisyphosTantalosTheseus
Ander wesens  AmasonesChtoniese godeEriniërsGiganteGorgoneGrasieëHonderdhandigesMinotourusMusesNimfeSatersSentoureSiklopeSkikgodinne