Alexander die Grote

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Alexander die Grote
Koning van Makedonië, Hegemon van die Griekse Liga, Shahanshah van Persië, Farao van Egipte en Heerser van Asië
Alexander die Grote op sy perd Bucephalus (mosaïek oor die Slag by Issos 333 v.C.)
Alexander die Grote op sy perd Bucephalus (mosaïek oor die Slag by Issos 333 v.C.)
Tydperk 336 v.C. – 323 v.C.
Grieks Μέγας Ἀλέξανδρος (Mégas Aléxandros, Grote Alexander)
Ἀλέξανδρος ὁ Μέγας (Aléxandros ho Mégas, Alexander die Grote)
Huis Argeïese Dinastie
Voorganger Philippos II
Opvolger Alexander IV
Philippos III
Gebore 20 of 21 Julie 356 v.C.; Pella, Makedonië
Oorlede 10 of 11 Junie 323 v.C.; Babilon
Vroue Roxana van Bactrië
Stateira II van Persië
Parysatis II van Persië
Kinders Alexander IV
Vader Philippos II
Moeder Olymbias van Epirus

Alexander die Grote (Grieks: Mέγας Αλέξανδρος, 20 of 21 Junie 356 v.C. – 10 of 13 Junie 323 v.C.) was die koning van Makedonië. Hy het op 'n jong ouderdom beheer oor Griekeland, Egipte en die meeste lande oos van die Middellandse See tot so ver as Indië oorgeneem. Hy het ook talle stede gestig, waaronder Alexandrië in Egipte. Hy word as een van die grootste militêre leiers in die geskiedenis beskou.

Alexander is in 356 v.C. in Pella gebore. Hy word tot die ouderdom van 16 deur die beroemde filosoof, Aristoteles, opgelei. In 336 v.C. kom hy aan bewind nadat sy vader, Philippos II van Makedonië, vermoor is.

Hy het die strydende Griekse stadstate verenig en het in nege jaar die Persiese Ryk (Persië) en die Antieke Egipte verower tot en met die grense van Indië. Daarna het hy die verowering van Arabië beplan.

Die Alexanderryk

Vandag nog is daar 'n betowering in die naam van die man wat meer as tweeduisend jaar gelede in Babilon op die ouderdom van 32 jaar aan malaria of tifus oorlede is. In Europa en Asië word hy steeds as 'n groot veldheer onthou.[1]

Naas Djengis Khan is Alexander die tweede grootste veroweraar van grondgebied.

Jeug[wysig | wysig bron]

Alexander se vader, Filippus, het in 359 v.C. koning van Macedonië geword. Die bevolking van hierdie Iandjie in Noord-Griekeland was onopgevoed in vergelyking met die Ateners, maar hulle was uitstekende krygsmanne. Filippus het sy leer die gedugste mag van daardie eeu gemaak en toe die Griekse state gedwing om hom as hul leier te aanvaar. Atene en Sparta was vanweë onderlinge oorloë te swak om hulle teen  Macedonië te verenig.

In 336 v.C., terwyl Filippus besig was om 'n inval in die groot Persiese Ryk, Griekeland se tradisionele vyand, te beplan, is hy in 'n sameswering in sy paleis vermoor en sy seun Alexander het op twintigjarige ouderdom koning geword.

Alexander se vader het hom praktiese opleiding in die krygswetenskap gegee, maar die groot wysgeer Aristoteles het hom in die Griekse poësie en wetenskap opgevoed. Later het Alexander verklaar dat Aristoteles hom geleer het hoe om logies te dink. Sy geliefkoosde leesstof was die Ilias van Homeros.

Toe Filippus sterf, het 'n ernstige opstand in die Griekse stad Thebe uitgebreek en die beroemde redenaar Demosthenes   het die Ateners aangemoedig om teen Macedonië te rebelleer. Alexander het die orde herstel en 'n voorbeeld van Thebe·gemaak. Die stad is vernietig en die Thebane is doodgemaak of as slawe verkoop. Hierna het geen Griekse stad dit weer gewaag om teen Alexander in opstand te kom nie.

Die verowering van Asië[wysig | wysig bron]

Die jong koning was nou gereed om die Persiese Ryk, wat deur Darius III geregeer is, aan te val. In  die lente van 334 v.C. steek hy die Hellespont (die Dardanelle) met 'n leër van 30 000 voetsoldate en 5 000 ruiters oor en val Asië binne. Die Perse kon 'n  miljoen man  of meer in die veld stoot, maar hul leërs was nie opgelei nie en, belangriker, hulle het nie 'n leier soos die Macedoniërs gehad nie. Alexander was 'n meester in die kuns van oorlogvoering. Hy was 'n charismatiese leier, en onder sy bevel  was  die Macedoniërs onoorwinlik. Die eerste geveg, dié by die rivier Granicus, was 'n groot en roemryke sege vir  Alexander. Die jong veldheer het die aanval gelei deur met sy groot perd Bucephalus (van die Grieks boukephalus: oskop) deur die rivier te swem. 'n Tweede slag by Issus in 333 v.C. het op 'n volslae vernedering van die Persiese magte uit­geloop.  Koning Darius het gevlug en sy gesin agtergelaat. Alexander het hulle goed behandel en versorg.

Alexander moes eers die Persiese seemag vernietig voordat dit vir hom veilig sou wees om verder in Asie op te ruk. Hy beleër die groot seehawe Tirus, wat na sewe  maande oorgee. Daarna oorrompel hy Gasa, Simson se stad.

Hierna het hy Egipte, wat tweehonderd jaar lank onder  Persiese bewind  gestaan het, binnegeval. Baie Egiptenare het horn as hul redder van die Perse verwelkom. Aan die mond van die Nyl lê hy die stad Alexandrië aan, wat later beroemd  sou word as 'n sentrum van  geleerdheid met 'n wonderlike biblioteek en  'n seehawe. Hy het ook 'n ekspedisie na Ethiopië gestuur om die oorsprong van die Nyl te soek. Hy self besoek die woestyntempels van Zeus-Ammon, waar die priesters horn as die seun van die god Zeus verwelkom het.

Die volgende jaar, 331 v.C., het Alexander sy verowering van Persië voortgesit. Darius het intussen 'n groot mag van meer as 'n miljoen man, sommige met stryd­waens met sense aan die wiele, op die been gebring. Alexander se totale mag het maar uit sowat seweduisend ruiters en veertigduisend voetsoldate bestaan. Op 1 Oktober 331 v.C. het die beslissende slag by Gangamela, naby  Arbele in die huidige Irak, plaasgevind. Die Perse was nie bestand teen die Macedoniërs se verwoede stormloop nie en Darius het weer gevlug en sy troepe sonder leier agtergelaat. Hy is later gevind en deur sy eie offisiere vermoor.

Tydens sy eerste inval in Klein-Asië het Alexander die stad Gordium besoek, waar die strydwa van die antieke koning Gordius aan hom gewys is. Volgens oorlewering sou die persoon wat die knoop wat die wa vasbind, losmaak, die wêreld regeer. Alexander het die knoop met een hou van sy swaard middeldeur gekop. (Dit was die oorsprong van die uitdrukking "om die Gordiaanse knoop deur te haak".) Die legende is dan ook inderdaad  bewaarheid, want Alexander was nou heerser van Macedonië, Griekeland, Egipte, Persië en Asië - die helfte van die bekende wêreld.

Nog ses jaar  lank marsjeer sy leërmagte voort. Die afstande wat Alexander afgelê het, is merkwaardig, veral as in aanmerking geneem word dat daar feitlik geen kaarte bestaan het nie.

Latere jare[wysig | wysig bron]

Alexander het met verloop van tyd al hoe meer soos 'n Oosterse outokraat eerder as 'n Griekse leier opgetree, Persiese klere begin dra en in weelde gelewe. Hy het Macedoniese seuns aangemoedig om met Asiatiese meisies te trou en het dertigduisend Asiatiese seuns uitgesoek om as Griekse soldate opgelei te word. Hy het met die welgestelde, beeldskone prinses Roxana van Baktrië in Midde-Asië getrou. Hulle was baie gelukkig, en Alexander het gedroom van groter eenheid tussen die Ooste en die Weste.

Alexander se welslae en geluk is egter bederf. Hy het begin om sy oudste en mees getroue Griekse vriende van verraad te verdink. In 'n bui van woede het hy Clitus, wat sy lewe in 'n geveg gered het, vermoor, en ander ou strydmak­kers het hy laat opsluit net omdat hulle geweier het om voor hom. die koning, te buig.

Nadat hy die Indiese koning Porus verslaan het, wil hy tot by die Gangesrivier opruk, maar sy soldate het geweier om verder te trek. hulle het 17 600 km ver gemarsjeer en was agt jaar tevore by die huis.

Alexander se sjarme en oorredingsvermoë het nie hierdie keer daarin geslaag om sy leërmagte te laat beweeg nie, en die lang tog huis toe het begin. Die Macedoniërs het nooit 'n veldslag verloor nie en hulle was nooit aan Alexander ontrou nie, maar baie van hulle het van uitputting en dors omgekom tydens hulle tog deur die verskriklike woestyne van Baloetsjistan en Persië. Hoewel hy nog 'n jong man met 'n helder verstand en baie verbeeldingskrag was, het Alexander se gesondheid ingegee. Hy het verdere invalle in Arabië beplan en wou ook die kus van die Persiese Golf verken, maar in 323 v.C. het hy malaria gekry. Terwyl hy op sy sterfbed gelê het, het sy soldate met gebroke harte  in gelid verbygemarsjeer. Daar word vertel dat dit gelyk het asof hy elke man herken het.

"Nêrens in die hele wêreld," skryf Arrianus, die bekende Griekse historikus en denker, "was daar een soos hy nie. Meer as enige ander mens sal hy geëer en onthou word."

Verwysings[wysig | wysig bron]

Bibliografie[wysig | wysig bron]

  • Swart, Marius J.: Raar leiers. Stellenbosch: U.U.B., 1967.
  • KENNIS, Volume 1, 1980, bl. 148-149, ISBN 0-7981-08237-1

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]