Boedapest

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Boedapest
Budapest
BudapestMontage.jpg
Vlag van Boedapest
Vlag
Official seal of Boedapest
Seël
Ligging van Boedapest op 'n kaart (Europa)
Boedapest
Boedapest
Boedapest se ligging in Europa
Ligging van Boedapest op 'n kaart (Hongarye)
Boedapest
Boedapest
Koördinate: 47°29′33″N 19°3′5″O
Land Vlag van Hongarye Hongarye
Streek Sentrale Hongarye
Stigting 106 nC
Unifikasie van Boeda, Pest en Óbuda 17 November 1873
Regering
 - Burgemeester István Tarlós
Oppervlak
 - Stad 525,2 km²  (202,8 vk m)
 - Metro 7 626 km² (2 944,4 vk m)
Hoogte 96-527 m (-1 633 vt)
Bevolking (2013)
 - Stad 1 740 041
 - Digtheid 3 314/km² (8 583,2/myl2)
 - Metropolitaans 3 284 110
Tydsone CET / UTC +1 (UTC)
 - Somer (DST) CEST / UTC +2 (UTC)
Webwerf: budapest.hu (hu)

Boedapest (Hongaars: Budapest; uitgespreek [ˈbudɒpɛʃt]) is die hoofstad en grootste stad van Hongarye met 'n bevolking van 1 737 000 in 2011. Die Donauoewer, die Kasteel van Buda en Andrássy út is in 1987 deur UNESCO as wêrelderfenisgebied gelys. Boedapest is gevorm op 17 November 1873 toe Boeda, Óbuda en Pest saamgesmelt het. Inwoners van Boedapest verwys na hulleself as Boedapesters.

Boedapest se tersiêre opvoedingsinstellings sluit Eötvös Loránd-universiteit (gestig in 1635), Pázmány Péter Katolieke-universiteit (gestig in 1635) en Semmelweis-universiteit (die oudste mediese skool in Hongarye, gestig in 1769[1]) in.

Klimaat[wysig]

Weergegewens vir Boedapest
Maand Jan Feb Mar Apr Mei Jun Jul Aug Sep Okt Nov Des Jaar
hoogste maksimum (°C) 18,1 19,7 25,4 30,2 34,0 39,5 40,7 39,4 35,2 30,8 22,6 19,3 40,7
gemiddelde maksimum (°C) 1,2 4,5 10,2 16,3 21,4 24,4 26,5 26,0 22,1 16,1 8,1 3,1 15,0
gemiddelde temperatuur (°C) -1,6 1,1 5,6 11,1 15,9 19,0 20,8 20,2 16,4 11,0 4,8 0,4 10,4
gemiddelde minimum (°C) -4,0 -1,7 1,7 6,3 10,8 13,9 15,4 14,9 11,5 6,7 2,1 -1,8 6,3
laagste minimum (°C) -25,6 -23,4 -15,1 -4,6 -1,6 3,0 5,9 5,0 -3,1 -9,5 -16,4 -20,8 -25,6
neerslag (mm) 38,5 36,7 37,4 47,2 64,5 69,8 50,4 49,5 42,7 46,9 59,9 49,3 592,8
bron: OMSZ [Hongaarse Meteorologiese Diens][2]

Regering[wysig]

Die algemene vergadering van Boedapest word elke vyf jaar deur die bevolking gekies. István Tarlós (bekend in Hongarye as Tarlós István) is sedert 2010 die burgemeester van die stad.

Setels van die stad se algemene vergadering.

Kenteken Party Setels
Fidesz.png Fidesz
(Konserwatisme)
17
Insignia Hungary Political Party MSZP.svg MSZP
(Sosiale demokrasie)
10
LMP
(Groen politiek)
3
Insignia Hungary Political Party Jobbik.svg Jobbik
(Nasionalisme)
3
Totaal 34

Demografie[wysig]

Boedapest het 'n bevolking van 1 735 041 in Januarie 2013[3] gehad en volgens die 2011-sensus het die stad se metropolitaanse gebied 2 530 167 inwoners gehad. Dit is die grootste stad in Hongarye en negende grootste in die Europese Unie (na Hamburg en voor Warskou).

Tale[wysig]

Volgens die 2011-sensus kan 1 712 153 (99%) van Boedapesters Hongaars praat waarvan 1,692,815 (97,9%) dit as hulle huistaal praat. Die grootste tweede tale is Engels (536 855 sprekers; 31%), Duits (266 249 sprekers; 15,4%), Frans (56 208 sprekers; 3,3%) en Russies (54 613 sprekers; 3,2%)[4]. Boedapest het tot die middel van die 19de eeu 'n Duitse meerderheid gehad en daarna praat meeste van die inwoners Hongaars. Hieronder wys die taal geskiedenis van die stad sedert 1715.

Tale 1715 1737 1750 1851 1880 1890 1900 1910 1920 1930 1941
Hongaars 19,4% 22,5% 22,2% 36,6% 56,7% 67,1% 79,6% 85,9% 90,2% 94,3% 97%
Duits 55,6% 57,8% 55,2% 56,4% 34,3% 23,7% 14% 9% 6,5% 3,8% 1,9%
Slowaaks 2,2% 5,6% 6,5% 5% 6,1% 5,6% 3,4% 2,3% 1,5% 0,7% 0,3%
ander 22,8% 14,1% 16,1% 2% 2,9% 3,6% 3% 2,8% 1,8% 1,2% 0,8%

Ekonomie[wysig]

Boedapest is die ekonomiese sentrum van Hongarye wat saam met sy omliggende gebiede sowat 40% van die land se bruto binnelandse produk (BBP) oplewer[5], en verskeie belangrike maatskappye en finansiële instellings het hulle hoofkwartiere in die stad. In 2012 het Boedapest 'n jaarlikse bruto binnelandse produk van 93,4 miljard $ (1 000 miljard ZAR) genereer[6] en omdat byna helfde van Hongarye se BBP uit Boedapest kom is die stad bekend as die land se primaatstad.

Vervoer[wysig]

Lughawens[wysig]

Die internasionale lughawe van Boedapest is die besigste in Hongarye

Boedapest Ferenc Liszt Internasionale Lughawe (BUD) (Hongaars: Budapest Liszt Ferenc Nemzetközi Repülőtér; vernoem na Hongaarse komponis Franz Liszt) is die grootste in Hongarye, en die jaarlikse aantal passasiers het in 2013 tot 8,5 miljoen gestyg[7].

Die lughawe is in 1942 naby Ferihegy gestig. Tot 2011 staan dit as Boedapest Ferihegy Internasionale Lughawe bekend. Dit word in Maart 2011 herdoop as Boedapest Franz Liszt Internasionale Lughawe. Geleë 16 km suidoos van die stad, die lughawe is vandag een van die besigste in Sentraal-Europa

Openbare vervoer[wysig]

Boedapest se openbare vervoerstelsel bestaan uit 'n netwerk van moltreine, stedelike spoorlyne, busse en trolliebusse en trems. Die openbare vervoerstelsel van Boedapest val sedert 27 Oktober 2010 binne die verantwoordelikheid van "Budapesti Közlekedési Központ (BKK)" (Sentrum vir Boedapest vervoer)[8].

Verwysings[wysig]

  1. semmelweis.hu - Inligting oor die Universiteit (en) (hu)
  2. Climate Data Series 1901-2000 (in Engels)”. OMSZ [Hongaarse Meteorologiese Diens]. URL besoek op 2014-06-16.
  3. Hungarian Central Statistical Office (hu) (en)
  4. Hongarye 2011-sensus (hu)
  5. Portfolio.Hu besoek 17 Julie 2014] (hu)
  6. Brookings Global MetroMonitor besoek 17 Julie 2014 (en)
  7. Boedapest Lughawe statistiek
  8. BBK.hu Inligting oor BKK - besoek 17 Julie 2014 (en)

Eksterne skakels[wysig]