Oslo
vanuit Wikipedia, die vrye ensiklopedie.
|
Oslo |
|
|---|---|
| Kaart | Wapen |
 |
|
 |
|
| Vlag | |
 |
|
| Land |  Noorweë |
| Provinsie (Fylke) | Oslo |
| Koördinate | 59° 55' N, 10° 45' O |
| Stigting | Omtrent 1000 |
| Oppervlakte: | |
| - Totaal | 454 vk km |
| Hoogte bo seevlak | 1 m |
| Bevolking: | |
| - Totaal (1 Oktober 2007) | 557 052 |
| - Metropolitaanse gebied | 1 400 000 |
| - Bevolkingsdigtheid | 1 227/vk km |
| Tydsone | UTC +1 (MET) |
| Klimaat | |
| - Tipe | Gematigde seeklimaat |
| - Gemiddelde jaarlikse temperatuur | 5,7 °C |
| - Gem. temp. Januarie/Julie | -4,3 / 16,4 °C |
| - Gemiddelde jaarlikse neerslae | 769 mm |
| Burgemeester | Fabian Stang (H) |
| Amptelike Webwerf | oslo.kommune.no |
Oslo (Noors: [↓ʊʂˈlʊ]) is die hoofstad van die Koninkryk Noorweë (Skandinawië, Noord-Europa) met 'n oppervlakte van 454 vierkante kilometer en 557 052 inwoners (2007). Oslo is die politieke, ekonomiese en kulturele sentrum van Noorweë en sy grootste stad. Byna 'n derde van die Noorse bevolking is in die metropolitaanse gebied van Oslo gekonsentreer.
Die stad, wat deur bosgebiede en fjorde omring word, vorm 'n selfstandige fylke (provinsie) en het uit 'n ou nedersetting ontstaan waarna daar reeds in 8de eeuse historiese dokumente verwys is. Vanweë die opgrawing van Christelike begraafplase uit die tydperk omtrent 1000 word hierdie periode as die stigtingsdatum van Oslo beskou, en die metropool het gevolglik in die jaar 2000 sy 1000ste verjaardag gevier. Oslo is sodoende een van die oudste Skandinawiese hoofstede.
Nadat 'n brand die stad in 1624 verwoes het, het die Deense koning Christiaan IV die stad met steengeboue laat rekonstrueer en dit Christiania genoem. In 1878 is die spelling gewysig tot Kristiania. Die burgers van Kristiania het in 1925 besluit om weer die tradisionele Noorse naam vir hul stad te gebruik.
Alhoewel die stad op dieselfde breedtegraad soos die Finse hoofstad Helsinki, Sint Petersburg in Rusland of die Alaskaanse metropool Anchorage lê, het Oslo danksy die matigende invloed van die warm Golfstroom 'n gematigde seeklimaat met dikwels warm somers en baie sonskyndae. Nogtans is die hoofstadgebied gedurende die Skandinawiese winter tussen drie en vyf maande lank met sneeu bedek, en die skioorde in die bergagtige omgewing van Oslo lok tussen Desember en April talle skitoeriste.
Vanweë die ekonomiese welvaart van die land en die behoefte aan bykomende opgeleide mannekrag het Oslo - net soos ander grooot stede in die land - talle immigrante gelok wat van Oslo vandag 'n baie kosmopolitiese stad maak. Volgens die jaarlikse ondersoeke van die Londense navorsingsinstelling Economist Intelligence Unit wat die prysvlak van goedere en dienste in belangrike metropole ranglys is Oslo sedert die jaar 2006 egter ook die duurste hoofstad ter wêreld.[1]
Inhoud |
[wysig] Geografie
Die boogvormige stadsgebied van Oslo is teen die noordelike ent van die Oslofjord geleë. Danksy die strategiese ligging tussen die see, die uitgestrekte gebiede in die noorde en die paaie wat vanuit die suide oor die Ekeberg-bergspits na die stad loop, het Oslo sedert sy stigting 'n natuurlike knooppunt in die klein keteldal Oslogryta gevorm. Die stadsentrum in die keteldal, wat in weerkundige opsig soms deur uiterstes soos baie warm somers en bitter koue winters gekenmerk word, word deur bergrûens en mere omring. Die Oslofjord is net soos die mere van die omgewing 'n gewilde ontspanningsgebied vir die hoofstadbewoners.
Die landskap Nordmarka in die noorde word deur bos- en watergebiede gekenmerk, en mere soos Bogstadvannet, Sognsvann en Maridalsvannet (die grootste met 'n oppervlakte van 3,91 vierkante kilometer) staan bekend vir hulle natuurskoon. Oslo Golfklubb, die eerste Noorse gholfklub wat in 1924 gestig is, is aan die suidoewer van die Bogstadvannet geleë. Die altesaam 343 mere in die stadsgebied is 'n belangrike bron van drinkwater.
Die Nesodden-skiereiland, wat teenoor Oslo lê, strek ver uit in die Oslofjord. Malmøya is met 'n oppervlakte van 0,56 vierkante kilometer die grootste van die sowat veertig eilande in die stadsgebied van Oslo, terwyl 'n baie groter aantal eilande in die Oslofjord buite die hoofstadgebied lê. Die hoogste bergspits is Kirkeberget (629 meter bo seevlak).
Alhoewel Oslo met 'n bevolking van sowat 'n half miljoen mense een van die kleiner Europese hoofstede is, strek sy stadsgebied nogtans oor 'n oppervlakte van sowat 450 vierkante kilometer. Twee derdes hiervan is beskermde natuurgebiede met bosse, berge en mere, en ook die sentrale stadsgebied pronk met talle parke en ander rustige groen terreine. Veral gedurende die winter kan selfs wilde elande in die groen dele van die stadsgebied aangetref word.
[wysig] Klimaat
Danksy die Golfstroom, wat warm lugmassa's vanuit die Golf van Mexiko na die Atlantiese Oseaan voer, het Oslo ondanks sy noordelike ligging 'n relatief milde klimaat. Die somers word deur warm en aangename sonnige weer met 'n gemiddelde temperatuur tussen 15 en 16 °C gekenmerk. Die gemiddelde maksimale temperature in Junie en Julie is 20 tot 22 °C, maar uiterstes kan soms meer as 30 °C beloop. Oslo maak nie deel uit van die landsdele waar die middernagson tydens die somernagte skyn nie, maar die nagte is nogtans relatief helder.
Die winters in Oslo is daarenteen lang, donker en relatief koud. Die stad lê maande lank in 'n vaal skemerlig. Tussen September en Mei kan die kwik benede vriespunt daal, alhoewel die temperature as gevolg van globale verwarming teen die begin van die 21ste eeu ook tydens die winters dikwels hoër was. Januarie en Februarie is die koudste maande met gemiddelde minimale temperature van sowat -7 °C. Die laagste temperatuur, wat ooit in Oslo aangeteken is, was -27,9 °C in Februarie 1871. Sneeuvalle kom dwarsdeur die wintermaande voor; op sowat dertig dae van die jaar val gemiddeld meer as 25 sentimeter sneeu. Die gemiddelde jaarlikse neerslae van 763 millimeter val dwarsdeur die jaar, alhoewel die somers ietwat natter is as die somers.
[wysig] Geskiedenis
[wysig] Die Middeleeue
Die eerste klein stedelike nedersetting het omtrent die jaar 1000 aan die voet van die Ekeberg-bergreeks langs die oosoewer van die Bjørvika-inham ontstaan. Die Yslandse geleerde Snorri Sturluson beweer in sy Heimskringla, 'n werk oor die geskiedenis van die Noorse konings, dat Oslo in 1048 deur koning Harald III gestig sou wees. Tydens argeologiese opgrawings in die stadsgebied is egter Christelike grafte uit die periode omstreeks 1000 ontdek sodat Oslo se millenniumfees in 2000 gevier is.
Omstreeks 1300 het Oslo se bevolking sowat 3 000 mense beloop en as die regeringsetel van koning Håkon V (1299-1319) gedien wat ook die vesting Akershus laat oprig het. Die stad het in die Hoë Middeleeue tot 'n beduidende handelsentrum ontwikkel. Oslo se Sint Hallvard-katedraal het reeds in die 12de eeu ontstaan. Hertog Erik av Södermanland het die stad in 1308 beleër, geplunder en aan die brand gesteek. Die vesting Akershus, wat destyds nog nie voltooi was nie, het bewaar gebly.
Die Middeleeuse Oslo het oor twee kastele, die koningshof en die biskoplike kasteel, nege kerke (waaronder die katedraal) en 'n hospitaal beskik. Die sowat 400 houthuise was in die besit van koopmans en ambagsmanne.
[wysig] Die Renaissance-tydperk
Die stad is verskeie kere deur brande verwoes, onder meer tydens die Sweedse beleg in 1537.
Vanaf 1536 het Noorweë en Denemarke 'n unie gevorm. Nadat Oslo in 1624 deur 'n grootskaalse brand vernietig is, het die Deense koning Christian IV die besluit geneem om die stad onderaan die Akershus-vesting te laat herbou so dat dit as 'n versterking kon dien. Die koning het die nuwe stad na homself Christiania genoem.
Christian se Renaissancestad met sy breë strate en vakwerk- en steenhuise het tussen die vesting, die katedraal en die huidige strate Øvre Vollgate en Skippergata ontstaan en word vanweë sy reghoekige plattegrond en straatrooster tans Kvadraturen genoem. Arm en landlose bewoners het hulle nogtans weer in die gebied van die ou stadskern (Noors: Gamlebyen) buite die stadsmuur van Christiania gevestig, veral omdat hulle 'n lewe in die nuwe stad nie kon bekostig nie.
Ná die Reformasie het Oslo se Olavs-klooster en talle kerke verval en dikwels ná brande as "steengroef" vir die oprigting van nuwe geboue gedien.
[wysig] Hoofstad van Noorweë
Die Universiteit van Oslo, wat in 1811 volgens die voorbeeld van die Berlynse Humboldt-universiteit gestig is, is tans die grootste in die land met sowat 30 000 studente.
As gevolg van die Napoleontiese Oorloë en sy politieke bande met Frankryk moes Denemarke Noorweë in 1814 aan die Sweedse koning Karl Johan afstaan. Christiania het in dieselfde jaar die amptelike status van hoofstad van Noorweë gekry, en op 17 Mei is Noorweë se nuwe grondwet afgekondig. Koning Karl Johan het in 1825 met die bou van die Koninklike Paleis begin wat in 1848 onder die heerskappy van koning Oskar I voltooi is. Die parlementsgebou in Karl Johans gate is in 1866 ingewy.
Die nywerheidsomwenteling in Oslo het omstreeks 1850 langs die Akerselvarivier 'n aanvang geneem. Die bevolking het in die volgende vyftig jaar veral danksy die binnelandse migrasie van 30 000 tot 230 000 gestyg. Die spelling van Christiania is in 1877 onder die heerskappy van die Sweeds-Noorse koning Oskar II amptelik gewysig tot Kristiania. Eers twintig jaar ná Noorweë se onafhanklikwording is op 1 Januarie 1925 'n parlementêre dekreet uitgevaardig waarvolgens die ou tradisionele Noorse naam Oslo weer amptelik ingevoer is.
In 1948 het Oslo met die munisipaliteit Aker saamgesmelt. Oslo se oppervlakte is sodoende vergroot tot 452 vierkante kilometer, terwyl sy bevolking met sowat 135 000 mense gestyg het. Die nuwe Raadsaal van Oslo, wat eers ná 35 jaar in 1950 voltooi is, was een van die grootste projekte ná die onafhanklikheid. Oslo het as gasheerstad van die Olimpiese Winterspele van die jaar 1952 opgetree wat onder meer by die bekende Holmenkollen gehou is.
Die snelle bevolkingsgroei in die 1950's het tot die uitbreiding van die voorstede en 'n gepaardgaande uitbou van die openbare vervoerstelsel gelei.
[wysig] Die 21ste eeu
Fjordbyen (letterlik "Fjordstad") is een van die mees ambisieuse projekte wat in die afgelope dekades in Oslo aangepak is en behels die herontwikkeling van die ou dokke in die hawe. Hier word tans nuwe woon- en sakegeboue, musea, ontspanningsgebiede, kulturele geboue en 'n nuwe operateater gebou. Die operahuis is die grootste kulturele gebou in die Noorse hoofstad wat op 12 April 2008 amptelik ingewy is. Die gebou maak deel uit van die eerste gedeelte van Fjordbyen wat in 2008 voltooi sal word.[2]
