Monaco

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Principauté de Monaco
Vorstedom van Monaco
Vlag van Monaco Wapen van Monaco
Vlag Wapen
Nasionale leuse: Deo Juvante
(Latyn vir: "Met die Hulp van God")
Volkslied: Hymne Monégasque
Ligging van Monaco
Hoofstad Monaco[1][2]

43°43′N 7°25′O

Grootste stad Monte Carlo
Amptelike tale Frans[3]
Regering

Monarg
• Staatsminister
Unitêre grondwetlike
vorstendom
Albert II
Michel Roger
Onafhanklikheid
Onafhanklikheid
Huis van Grimaldi
• Frans-Monegaskiese Verdrag
• Eerste grondwet
• Frans-Monegaskiese Verdrag


1297
1861
1911
2002
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
2,02 km2  (248ste)
0,78 myl2
feitlik niks[4]
Bevolking
 - 2011-skatting
 - 2008-sensus
 - Digtheid
 
36 371[5] (217de)
35 352[4]
18 005 / km2 (1ste)
49 217 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2010-skatting

$4,694 miljard[6][7] (156ste)
$132 571[6][7] (1ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2010-skatting

$5,424 miljard[6] (148ste)
$153 177[6][7] (1ste)

MOI (2008) 0,956[8] (1ste)  –  baie hoog
Geldeenheid Euro (€) (EUR)
Tydsone
 - Somertyd
MET (UTC+01)
MEST (UTC+02)
Internet-TLD .mc
Skakelkode +377

Die Vorstedom van Monaco (Frans: Principauté de Monaco, Monegaskies: Munegu of Principatu de Munegu) is 'n stadstaat en die tweede kleinste land ter wêreld wat deur die oudste heersende dinastie, die huis Grimaldi, geregeer word.. Monaco lê tussen Frankryk en die Middellandse See, aan die Franse Riviera of Côte d'Azur (Asuurblou Kus). Monaco bestaan hoofsaaklik uit die ou stad Monaco en die woongebiede wat later bygevoeg is. Dit is die digbevolkste staat ter wêreld.

Monaco staan bekend as die Manhattan van die Middellandse See, 'n naam wat op die talle wolkekrabbers en voortdurende boubedrywighede in die vorstedom sinspeel. Die vraagstukke, wat die klein prinsdom in die gesig staar, verskil nie baie van dié van groter lande nie. Die handhawing van die openbare orde is 'n prioriteit vir die regering; lae misdaadsyfers is belangrik om Monaco se aantreklikheid vir die welgesteldes en skones te bewaar. Terselfdertyd het Monaco aan die begin van die 21ste eeu die voorheen ongekende stap geneem om sy deure vir hoofstroom-toerisme te open.

Geografie en klimaat[wysig]

Die 10 wyke van Monaco

Die Vorstedom Monaco is, naas die Vatikaanstad, die kleinste onafhanklike staat ter wêreld. Dit lê aan die Mediterreense kus, sowat 18 km oos van Nice en digby die Italiaanse grens. Monaco word deur Frankryk omring. Die vorstedom beslaan 'n smal strokie land, met 'n kuslyn van meer as 3,2 km, waar die rotswande van die Alpynse voetheuwels steil uit die see verrys. Die hoogste punt in die vorstedom is "Le Rocher" (Die Rots), 140 m bo seespieël.

Tot 1959 het Monaco 'n oppervlakte van slegs sowat 150 ha beslaan. Sedertdien is die grondgebied deur middel van landwinning tot 202 ha vergroot. Groot dele daarvan is dig bebou, en dikwels word ouer geboue afgebreek om plek te maak vir nuwe veelverdiepinggeboue. Monaco word in 10 wyke (quartiers) verdeel:

  1. Monaco-Ville, die hoofstad en ou stad wat op 'n voorgebergte in die Middellandse See lê
  2. La Condamine, die hawegebied
  3. Monte Carlo, die vernaamste woongebied en vakansieoord met die kasino
  4. Fontvieille, 'n nuwe woongebied wat kunsmatig uit die see gewen is, met onder meer die winkelsentrum Carrefour
  5. Moneghetti aan die westelike grens met die Cap d'Ail
  6. Larvotto Terano met sy seeklub, noordoos van Monte Carlo
  7. en Saint-Romain, 'n klein gemeenskap wat aan Larvotto Terano grens
  8. Saint Michel
  9. La Colle
  10. Les Révoires

Die vorstedom staan bekend vir sy natuurskoon en sy matige Mediterreense winterreënklimaat met warm en droë somers en 'n gemiddelde jaarlikse temperatuur van 16 °C. Die gemiddelde laagste temperatuur in Januarie en Februarie is 8 °C (47 °F), terwyl die gemiddelde hoogste temperatuur in Julie en Augustus tot 26 °C (78 °F) styg. Daar word 'n gemiddeld van meer as driehonderd sonskyndae en 'n gemiddelde reënval van sowat 800 mm per jaar aangeteken.

Geskiedenis[wysig]

Antieke tydperk[wysig]

Die naam Monaco is afgelei van die nabygeleë Griekse kolonie Monoikos, wat in die 6de eeu v.C. deur die Phokeane gestig is. Volgens 'n ou mite het Herkules die gebied van Monaco besoek, en ter ere van hom het die Phokeane 'n tempel opgerig - die tempel van Herkules Monoikos, wat later die middelpunt van 'n Gallies-Romeinse nedersetting sou word.

Monoikos is in 122 v.C. deur Romeinse troepe verower. Gedurende die bloeitydperk van die Romeinse Ryk het ook Monaco gefloreer. Akwedukte het in die kusgebied ontstaan om nedersettings van vars water te voorsien, terwyl paaie, wat langs die Mediterreense kus geloop het, Italië met Spanje verbind het. Uit die gebied van Monaco is olyfolie, wyn en suurlemoene na Rome uitgevoer.

Ná die ondergang van die Romeinse Ryk in die 5de eeu het Germaanse stamme die gebied binnegedring. Die inheemse bevolking het met Gotiese en Frankiese setlaars vermeng wat hulle hier gevestig het.

Middeleeue[wysig]

'n Standbeeld van François Grimaldi, hier verkleed as 'n monnik met 'n swaard onder sy py

Min is bekend oor die gebied se geskiedenis tussen die 5de en 10de eeu. Monaco het in die 9de eeu 'n deel van die Graafskap Nice geword.

Teen die middel van die 11de eeu het Genuese troepe die stad verower, en Monaco het 'n kolonie van die Italiaanse Republiek van Genua geword. Vanaf 1070 het lede van die Grimaldi-gesin as stadshere gefungeer. Die keisers van die Heilige Romeinse Ryk het die inlywing van Monaco by die Genuese magsgebied herhaaldelik goedgekeur. In 1162 het keiser Frederik Barbarossa sy toestemming vir die vestiging van Genuese koopmans in die gebied verleen, terwyl keiser Hendrik VI Monaco in 1191 amptelik aan die Republiek van Genua geskenk het.

Twee eeue lank het 'n bloedige magstryd hier afgespeel tussen twee Genuese partye - die Ghibelline, aanhangers van die keisers, en die pousgesinde Guelfe. Die Ghibelline het in 1215 'n vesting opgerig, die historiese voorloper van die huidige vorstepaleis. In 1297 jaar het François Grimaldi, 'n lid van die Guelfe-party, in die py van 'n Fransiskaanse monnik ("monaco" in Italiaans) verklee en die Ghibelline-vesting ingeneem wat die beroemde rots van Monaco destyds beskerm het. Die gesinshoof van die Guelfe het sy heerskappy as Rainier I begin en die stamvader van die nog steeds regerende dinastie van die Huis van Grimaldi geword wat Monaco sedertdien as 'n onafhanklike gebied geregeer het.


In 1346 het Charles I Grimaldi daarin geslaag om die nabygeleë stad Menton by Monaco in te lyf. 1355 het ook Roquebrune 'n Monegaskiese besitting geword. Tydens die heerskappy van Jean I het Monaco in 1419 uiteindelik die eiendom van die Huis van Grimaldi geword. Die Franse koning Karel VIII en die hertog van Savoie het in 1489 met 'n oorkonde die onafhanklikheid van Monaco erken.

Monaco as vorstedom[wysig]

Die paleis van Monaco

Honoré II van Monaco het in 1612 die eerste heerser geword wat die titel "vors" gedra het. In 1731 het die heerskappy van die geslagslyn van Goyon de Matignon-Grimaldi begin.

Die enigste tydperk van vreemde heerskappy was die jare van 1789 tot 1814, toe Monaco deur Frankryk geannekseer is. Lede van die Huis van Grimaldi is reeds gedurende die Franse Rewolusie in hegtenis geneem en het enkele jare in die tronk deurgebring. Toe hulle vrygelaat is, was hulle om finansiële redes genoodsaak om die grootste deel van hul besittings te verkoop. Hul paleis, wat tydens die Rewolusie as stoorhuis gedien het, het herstelwerk nodig gehad.

Volgens 'n besluit van die Kongres van Wene was Monaco van 1815 tot 1860 'n protektoraat van die Koninkryk Sardinië, terwyl sy onafhanklikheid een jaar later deur die Frans-Monegaskiese Verdrag erken is.

Die stede Menton en Roquebrune het in 1848 hulle onafhanklikheid verklaar en is twaalf jaar later by Frankryk ingelyf. Nadat Sardinië in 1861 'n deel van die koninkryk Italië geword het, het Frankryk danksy die oortuigingskrag van vors Charles III Grimaldi (1856-1889) die soewereiniteit van Monaco en sy huidige grense erken.

In 1865 het die doeane-unie tussen Frankryk en Monaco in werking getree. Tegelykertyd is die kasino van Monaco geopen. Danksy die wins uit die kasinobedryf geniet die inheemse bevolking van 1869 af belastingvryheid.

20ste eeu[wysig]

Monaco in die aandskemer

Tot en met die proklamasie van 'n Grondwet in 1911 tydens die heerskappy van Albert I Grimaldi (1889-1922), het die prins van Monaco as 'n absolute heerser regeer. In Julie 1918 is 'n ooreenkoms onderteken wat bepaal het dat Frankryk in 'n beperkte mate as 'n beskermende mag sal optree. Die ooreenkoms, wat deel van die Verdrag van Versailles was, het die Monegaskiese politiek ondergeskik gemaak aan Frankryk se politieke, militêre en ekonomiese belange.

Vanaf die 1920's het Monaco 'n gewilde vakansiebestemming vir Europese en Amerikaanse film- en sportsterre en ander welgesteldes geword. Steeds meer luukse jagte het in Monaco-hawe aangedoen, terwyl kunstenaars soos die skilder Pablo Picasso tot die vorstedom se natuurskoon aangetrokke gevoel het. Die motorwedren Grand Prix de Monaco, wat in 1929 vir die eerste keer gehou is, het vinnig een van Europa se groot sportgebeurtenisse geword.

Prins Rainier III en Gracia Patricia

Nadat die nagevolge van die Groot Depressie ook in Europa baie rykdom vernietig het, het Monaco moeilike tye beleef. Die inkomste uit die plaaslike kasinobedryf en ander besighede het skerp gedaal. Die oorlogsjare tussen 1939 en 1945 was nóg 'n donker episode in die geskiedenis van die vorstedom. Alhoewel vors Louis II aanvanklik sy neutraliteit in die konflik tussen die fascistiese spilmoondhede en die geallieerdes verklaar het, het hy vervolgens aktiewe steun aan die Vichy-regering verleen, 'n bewind wat deur Nazi-Duitsland in die suidelike gedeelte van Frankryk geïnstalleer.

Prins Rainier III het die troon in 1949 bestyg ná die dood van sy grootvader Prins Louis II. Hy is in 1956 met die Amerikaanse rolprentster Grace Kelly (prinses Gracia Patricia[9]) getroud. Met die nuwe Grondwet, wat in 1962 geproklameer is, is die doodstraf afgeskaf, die stemreg vir vroue ingevoer en 'n hooggeregshof ingestel om basiese burgerregte te beskerm.

In 1982 het prinses Gracia Patricia in 'n tragiese motorongeluk gesterf. In 1993 het Monaco 'n volwaardige lidstaat van die Verenigde Nasies geword.

21ste eeu[wysig]

Bougrond is in Monaco so skaars dat landwinning oorweeg moet word

In 2002 het 'n nuwe ooreenkoms tussen Frankryk en Monaco bepaal dat die vorstedom 'n onafhanklike staat mag bly, selfs al sou daar geen erfgename wees wat die troon kan bestyg nie. 'n Vroeëre verdrag het in hierdie geval vasgelê dat Monaco weer by Frankryk ingelyf sou word. Die verantwoordelikheid vir militêre sake berus egter steeds by Frankryk.

Ses jaar ná sy aansoek om lidmaatskap is Monaco op 5 Oktober 2004 as die 46ste lidstaat van die Raad van Europa aanvaar. As 'n voorvereiste vir sy lidmaatskap, het Monaco 'n aantal grondwetlike hervormings deurgevoer waardeur die vorstedom meer in die rigting van 'n demokratiese regstaat beweeg en sy onafhanklikheid van Frankryk versterk het. Nogtans is die voorregte van die sowat 7 700 Monegaskiese burgers, veral op die arbeids- en behuisingsmark, bewaar.

Weens die ernstige siekte van sy vader het prins Albert vanaf 31 Maart 2005 sy ampspligte uitgevoer. Met die dood van prins Rainier op 6 April 2005 het Albert sy vader ná 'n routyd van drie maande op 12 Julie as prins Albert II opgevolg.

'n Nuwe landwinningsprojek ter waarde van omstreeks een miljard € is in 2014 in die beplanningsfase. Monaco se oppervlakte sal met ses hektaar vergroot word om nuwe geboue met tussen ses en tien verdiepings op te rig - waaronder luukse woonstelgeboue, winkels, sakekantore en geriewe vir openbare instellings asook 'n parkeerterrein en jaghawe vir veertig bote. Die nuwe buurt, wat tussen die hawebaai Anse du Portier en die Grimaldi-forum ontstaan, sal op 'n reuse-fondamentplaat rus wat twintig meter hoog is. Motors sal grotendeels verban word.[10]

Politiek[wysig]

'n Uitsig oor die hele staatsgebied van die Vorstedom van Monaco

Monaco word sedert die jaar 1911 as 'n konstitusionele monargie geregeer, waarby die prins as staatshoof optree. Die staatsminister en regeringshoof is die voorsitter van die regeringsraad met vier lede (die kabinet). Staatsminister en regeringsraad vorm gesamentlik die uitvoerende gesag van Monaco.

Die staatsminister moet 'n Franse burger wees. Hy word deur die prins benoem. Die Franse regering stel volgens die verdrag van 1861 vooraf 'n aantal kandidate vir die amp voor.

Volgens die Grondwet van 1962 is Monaco 'n vorstedom met beperkte soewereiniteit. Die prins deel sy uitvoerende gesag met die een-kamer-parlement van Monaco, die Nasionale Raad (Conseil National). Die 24 lede van die parlement word vir 'n periode van vyf jaar in 'n algemene verkiesing gekies.

Die plaaslike politiek word deur die Kommunale Raad (Conseil Communal) met 15 verkose lede beheer. Die burgemeester is die voorsitter van die raad.

Nuwe staatsverdrag met Frankryk[wysig]

Prins Albert II het op 9 November 2005 in die Paryse Élysée-paleis 'n nuwe staatsverdrag met Frankryk onderteken waardeur die Vorstedom Monaco se outonomie vergroot is.

Volgens 'n konvensie van 1930 was alle politieke sleutelposte, waaronder ook die amp van ministre d'état (regeringsleier), gereserveer vir Franse amptenare, waarby die kandidate deur die Franse regering voorgestel en vervolgens deur die Vorstedom Monaco benoem is.

Volgens die nuwe staatsverdrag met Frankryk het tans ook Monaco die reg om self plaaslike kandidate te benoem. Terwyl die amp van regeringsleier nog deur 'n Franse burger (Michel Roger) beklee woord, het prins Albert II 'n Monegas, Franck Biancheri, benoem as minister van finansies en dus tweede belangrikste politikus in die regeringshiërargie.

Ekonomie[wysig]

Die Monegaske se lewenstandaard is hoog en vergelyk gunstig met dié van Franse metropolitaanse gebiede. Monaco is een van min lande sonder publieke skuldlas.

Ekonomiese sektore[wysig]

Uitsig oor Monaco-Ville
Woonstelblokke in Monte Carlo
Vertikale tuine is 'n geskikte oplossing vir 'n stad waar grond baie skaars is

Meer as 'n derde van Monaco se bruto binnelandse produk (33,94 persent) word deur twee ekonomiese sektore gegenereer, die bank- en versekeringbedryf (16,7 persent van die BBP) en wetenskap-, en tegnologiebedryf en administrasie (17,2 persent van die BBP). Ander belangrike sektore is handel (8,3 persent), onderwys, gesondheids- en sosiale dienste (8,1 persent) en eiendomme (7,6 persent).[11]

Die staatsinkomste het in 2012 sowat 900 miljoen € beloop (2011: 810 miljoen €), die staatsbesteding 896 miljoen € (2011: 861 miljoen €). So is vir die eerste keer sedert 2008 weer 'n staatsinkomste-oorskot aangeteken. Die hoofbronne van staatsinkomste was die belasting op toegevoegde waarde (49 persent), korporatiewe belasting, belasting op ekonomiese en juridiese transaksies en 'n aantal ander belastings. Staatsmonopolies (waaronder die kasinobedryf, die uitreiking van posseëls en die belasting op tabak) speel intussen 'n minder belangrike rol. Daar is geen inkomstebelasting vir natuurlike persone nie.

'n Groot deel van die staatsuitgawes word aan die uitbou van die infrastruktuur bestee. Die vorstedom het sy ekonomie suksesvol gediversifiseer en sowel die dienstesektor asook klein, skoon nywerhede met groot waardetoevoeging uitgebrei.

'n Nuwe stasie is opgerig en die vorstedom sal in die toekoms deel van Frankryk se TGV-sneltreinspoorwegnet wees. Die aantal bushaltes is tot meer as 140 vergroot, en ook die aantal hotelbeddens het aansienlik gestyg. Die tekort aan goedkoper driesterhotelle word intussen verlig deur onder meer 'n nuwe hotel van die Franse Novotel-ketting wat op die voormalige perseel van Radio Monte Carlo opgerig is.

Die Monegaskiese vervaardigingsbedryf is beperk tot ligte en omgewingsvriendelike nywerhede soos kosmetika en elektronika wat hoofsaaklik in Fontvieille, wes van Monaco-hawe, saamgetrek is.

Belasting[wysig]

Monaco het sedert 1869 geen inkomstebelasting vir sy inwoners nie, maar wel 'n monopolie oor die posdiens en tabak. Die telefoonnetwerk is vroeër deur die staat beheer. Intussen is 49% in die besit van Cable and Wireless, 45% van die staat en 6% van die Compagnie Monégasque de Banque (Monegaskiese Bankmaatskappy), alhoewel dit nog steeds 'n monopolie is. Monopolies is dalk die opmerklike kenmerk van Monaco se ekonomie; dit bestaan ook ten opsigte van die televisie-opvangs (antennes word nie toegelaat nie en die plaaslike kabeltelevisie is 'n verpligte diens), gas-, elektrisiteits- en watervoorsiening.

Hôtel de Paris

Die belangrikste belasting is dié op toegevoegde waarde, naas korporatiewe belasting en belasting op ekonomiese en regstransaksies. Die gebrek aan 'n inkomstebelasting maak Monaco 'n aantreklike woonplek vir Europese welgesteldes wat die belastingnet in hulle vaderland wil ontwyk, met die noemenswaardige uitsondering van Frankryk. Die vorstedom het sodoende die tuiste van sowat 20 000 miljoenêrs geword. Die meeste is sakelui en verdien hulle inkomste uit ondernemings buite die vorstedom.

Kasinobedryf[wysig]

Die kasinomaatskappy, wat deur die Société des Bains de Mer (SBM) beheer word en ná die Tweede Wêreldoorlog sowat 70% van die staat se inkomste opgelewer het, dra met sy vyf kasino's nou minder as 5% by (in die jaar 1949 is dit nog 45 persent). Die kasino's staan alleenlik oop vir buitelandse besoekers; Monegaske mag nie daar dobbel nie. Die SBM beheer tans veral gastronomiese ondernemings, soos sy vier hotelle (onder meer die luukse hotelle Monte Carlo Beach Hotel en die Hôtel de Paris), meer as 20 restourante en die nagklub Jimmy'z.

Die nuwe Monte Carlo Bay Hotel & Resort, 'n viersterhotel met elf verdiepings en 335 kamers, is op 1 Oktober 2005 op die skiereiland van die Larvotto ingewy en spog met sy eie strandmeer en chloorvrye water. Daarnaas beskik die SBM oor aansienlike eiendomme. Die staat besit 70 persent van die SBM se aandele, wat op die Paryse effektebeurs gelys is.

Ekonomiese ontwikkeling[wysig]

'n Toerbus neem toeriste na besienswaardighede

Monaco se bruto binnelandse produk (BBP) is in 2012 op 4,48 miljard € beraam - 'n styging van 0,9 persent teenoor die vorige jaar. Die amptelike berekening van die per capita-BBP baseer op die de facto-bevolking (36 136, waarvan slegs 8 837 Monegaskiese burgers) en pendelaars uit die omgewing. Vir altesaam 75 279 ekonomies aktiewe persone is dus in 2012 'n per capita-BBP van 59 541 € bereken.[12]

Die groot getal pendelaars wys daarop dat werkloosheid in Monaco tans onbekend is - die werkloosheidsyfer is nul persent. Die aantal ekonomies aktiewe persone het in 2012 met 1,9 persent toegeneem en was met 49 609 groter as die inwonertal. Die inflasiekoers het in 2012 1,7 persent beloop.

Aan die begin van die 21ste eeu het Monaco se tekort op die lopende rekening - wat steeds deur fondse uit die staat se skatkis geëwenaar word - aansienlik toegeneem. Die regering onder prins Albert II besef dat die vorstedom sy gewildheid onder veral jong toeriste sterk moet vergroot. Monaco begin dus nie net sy beeld as toeristebestemming heeltemal verander nie, maar het ook 'n grootskaalse beleggingsprogram van stapel gestuur.

Aangesien die prys vir 'n vliegkaartjie van byvoorbeeld Duitsland na Nice in 2005 tot sowat €25 gedaal het, probeer Monaco nou ook meer jong toeriste met minder koopkrag na die vorstedom lok.

Monetêre beleid[wysig]

Monaco is nie lid van die Europese Unie nie, maar deur die monetêre en doeane-unie nou verbind met Frankryk. Volgens 'n monetêre ooreenkoms, wat Monaco met Frankryk as die verteenwoordiger van die Europese Unie gesluit het, mag die vorstedom sedert Januarie 1999 die Euro as amptelike geldeenheid gebruik. Die vorstedom mag nie self Euro-banknote uitgee nie, tog het Monaco die reg om vanaf 1 Januarie 2002 Euro- en Centstukke met sy eie ontwerpe op die nasionale sy te munt.

Wetenskap en tegnologie[wysig]

Monaco se telekommunikasie-sektor het 'n leidende posisie in Europa wat die ontwikkeling van nuwe kommunikasie-tegnologieë betref. Monaco Telecom het byvoorbeeld die eerste UMTS-netwerk in Europa ingevoer. Prins Albert II het in 2006 sy omgewingsbewaringstigting, Fondation Prince Albert II de Monaco, in die lewe geroep wat hom met klimaatsverandering, biodiversiteit en water bemoei.[13]

Buitelandse handel[wysig]

Weens die doeane-unie met Frankryk word gegewens oor die handel met dié buurland nie by amptelike statistieke oor die vorstedom se buitelandse handel ingesluit nie. Dus is Duitsland die belangrikste handelsvennoot, nog voor Italië. Die oorgrote deel van Monaco se buitelandse handel word met lidstate van die Europese Unie gedryf (66 persent van die uit- en 67 van die invoere). Die belangrikste handelsvennote buite die EU is die Verenigde State, Tunisië en die Volksrepubliek van Sjina.

Die totale invoere het in 2011 839 miljoen € beloop, terwyl goedere en dienste ter waarde van 804 miljoen € uitgevoer is. Daar was dus 'n tekort van 35 miljoen € op die lopende handelsrekening.

Vervoer[wysig]

Luukse jagte in Monaco-hawe

Vir die grootste deel van die 20ste eeu was Monaco se hawegeriewe, wat tussen 1901 en 1926 ontstaan het en as Monaco-hawe of Port Hercule bekendstaan, voldoende om die skeepsverkeer in die vorstedom te hanteer. Eers toe dit in die laaste jare van die eeu vinnig toegeneem het en ook steeds groter privaat jagte en plesierbote in die hawe aangedoen het, het prins Rainier III besluit om die hawe se kapasiteit te vergroot.

Die geskikte oplossing vir Monaco was 'n groot drywende hawehoof van 165 000 ton met 'n lengte van 352 meter en 'n wydte van 28 meter wat in Spanje gebou is. Dit het 700 werkers byna drie jaar geneem om die hawehoof te voltooi. In Augustus 2002 is die hawehoof na Monaco gesleep. Die seehawe se kapasiteit is sodoende verdubbel, en dit is tans een van die wêreld se leidende hawens vir plesierbote.[14]

Demografie[wysig]

'n Lugfoto van Monaco
'n Nagtelike uitsig oor Monaco

Ná die inlywing van Macau by die Volksrepubliek van Sjina het Monaco die digbevolkste land ter wêreld geword, met 18 185,5 inwoners per vierkante kilometer in 2011. Monaco vorm saam met die aangrensende en nabygeleë Franse stede soos Menton 'n agglomerasie met meer as 100 000 inwoners.

Die sokkerstadion Stade Louis II

Volgens die jongste sensus (2008) was daar 35 352 inwoners. In 2011 is die totale bevolking op sowat 36 000 beraam. Die sowat 7 700 Monegasse is 'n minderheid in hul eie land. Die grootste deel van die bevolking is Franse burgers (28%), Monegasse (22%) en Italianers (19%). Die ander 31% van Monaco se internasionale bevolking kom uit 125 verskillende lande.

Die ampstaal is Frans, maar daar word ook Monegaskies ('n taal wat van die Genuese dialek afgelei is), en Engels en Italiaans as omgangstale gepraat. Monegaskies is 'n verpligte skoolvak. Nege en negentig persent van die bevolking is geletterd.

Die Rooms-Katolieke Kerk is Monaco se staatskerk, maar die Grondwet waarborg godsdiensvryheid. In 2002 was 91% van die bevolking Rooms-Katoliek en die res hoofsaaklik Protestantse en Ortodokse Christene en Jode.

Sport[wysig]

Die vorstedom tree sedert 1929 as gasheerland van die Grand Prix automobile de Monaco Formule Een-motorwedrenne en die Rallye automobile Monte-Carlo op, hoewel laasgenoemde oorwegend in die Franse département Alpes-Maritimes plaasvind.

Monaco het 'n sokkerklub, die Association sportive de Monaco Football Club (AS Monaco), wat in die Franse Premier-sokkerliga speel.

Museums[wysig]

Die Oseanografiese Museum van Monaco

Die Oseanografiese Museum van Monaco, 'n instelling wat uitgebou is tot wêreldfaam, is in 1910 deur die verligte vors Albert I gestig, wat self in die Franse vloot diens gedoen het. Later was Jacques-Yves Cousteau (1910-1997), 'n Franse vlootoffisier, ontdekkingsreisiger, navorser en ekoloog, die direkteur van die museum.

Die museum huisves 'n groot aantal akwariums met seediere soos seesterre, seeperdjies, seeskilpaaie, seekwalle, krappe, kreef, rogvisse, see-egels, seekomkommers, palings, inkvisse en ander spesies, asook 'n groot verskeidenheid voorwerpe soos modelskepe, geraamtes van seediere, werktuie, wapens en ander objekte.

Vermaak[wysig]

Van 21 tot 30 Oktober 2005 het Monaco sy eerste Oktoberfest gevier volgens die Beiers-Duitse tradisie, met 'n egte Bierzelt langs die Casino. Die inheemse Bière de Monaco, Duitse Weißwurst (wit worsies), Weihenstephan- en Hefeweizenbier word tydens die Oktoberfest selfs in die luukse Hôtel de Paris bedien.

Poswese en filatelie[wysig]

Posseël ter waarde van 5 centimes met die portret van prins Charles III, uitgereik in 1885

Monaco beskik nie oor sy eie posdiens nie. Volgens die Frans-Monegaskiese Vriendskapsverdrag, wat in 1640 in Péronne onderteken is, word alle posdienste op die staatsgebied van Monaco deur Frankryk verskaf. Die enigste onderbrekings was die tydperk van die Franse Rewolusie tussen 1793 en 1814 en die Sardiese protektoraat tussen 1815 en 1860. Die besonderhede van Monaco se poswese is op 9 November 1865 in die sogenaamde Buurskapskonvensie (Convention de voisinage) gereël. Dit is steeds van krag sodat in Monaco byvoorbeeld dieselfde postariewe van toepassing is soos in Frankryk. Daarnaas word ook die Franse poskodestelsel in Monaco gebruik. Die hele vorstedom het een enkele poskode: 98000.

Die Monegaskiese poswese is gevolglik tot die historiese gebruik van handstempels en die uitreiking van posseëls beperk. Hierdie tradisie het sy oorsprong in die eerste posstempel van 1704. Van hierdie vroeë periode dateer enveloppe met handgeskrewe datums en handstempels wat in Monaco en die vesting Fort d'Hercule (tydens die Franse besetting tussen 1793 en 1814) gebruik is.

Tydens die Sardiese protektoraat is vir 'n kort tydperk tussen 1851 en 1860 Sardiese posseëls gebruik. Aangesien die Koninkryk Sardinië die graafskap Nice volgens die Verdrag van Turyn aan Frankryk afgestaan en ook sy protektoraat oor Monaco beëindig het, is vanaf daardie jaar ongeperforeerde Franse seëls gebruik wat van plaaslike stempels ("Monaco" of "Monte-Carlo") voorsien is.

Op 1 Julie 1885 het Monaco begin om sy eie posseëls met 'n portret van prins Charles III van Monaco uit te reik, veral om sy soewereiniteit asoonafhanklike vorstedom te beklemtoon. Die gebruik van hierdie seëls was verpligtend vir alle posstukke wat vanaf Monaco gestuur is. Hoe meer die versameling van posseëls 'n gewilde stokperdjie geword het, hoe meer het versamelaars daarin belang gestel om op nuwe posseëls in te teken. Om in hulle behoeftes te kan voorsien, het prins Louis II op 6 November 1937 die Office des Emissions de Timbre-Postes (O.E.T.P.) gestig, met Henry Gamerdinger en Hyacinthe Chiavassa as eerste direkteurs.

Monaco - entre les Oliviers (Monaco - tussen die olyfbome) - 'n poskaart van die vroeë 20ste eeu

Vanaf 1949, toe Rainier III die Monegaskiese troon bestyg het, word die finale besluit oor die onderwerpe, motiewe en kleure van Monegaskiese posseëls deur die vors geneem, waarby hy deur die direkteur van die O.E.T.P. geadviseer word. Die prins was self 'n geesdriftige filatelis. Sy versameling het later as basis vir die Monegaskiese Posseël- en muntmuseum gedien. Danksy Rainier III, wat posseëls as "ambassadeurs vir sy land" beskou het, het Monegaskiese seëls baie gewild by internasionale versamelaars geword. Op sy hoogtepunt in 1985 het die O.E.T.P. sowat 35 000 intekenaars gehad. Intussen het dié getal afgeneem tot sowat 28 000.

Die O.E.T.P. het in 1955 tot die Wêreldposunie en in 1993 tot PostEurop toegetree. Monegaskiese posseëls is steeds 'n belangrike bron van inkomste en het hul gewildheid aan die hoogs ontwikkelde druktegnieke te danke wat by hul vervaardiging ingespan word. Monaco is die enigste land wat hiervoor gebruik maak van staalgravure - dit wil sê dat alle seël-motiewe net soos banknote as tekening in 'n staalplaat gegraveer word voordat hulle gedruk word. Die drukbeeld van hoogste gehalte kan met 'n vergrootglas maklik bekyk word.[15]

Bronne[wysig]

Politiek / Nuwe staatsverdrag met Frankryk / Demografie

  • Der Fischer Weltalmanach 2007. Frankfurt am Main: Fischer Taschenbuch Verlag 2006, bl. 343

Verwysings[wysig]

  1. (en) United-Nations data, country profile”. URL besoek op 8 Desember 2013.
  2. (en) Constitution of Monaco (art. 78): The territory of the Principality forms a single commune.”. URL besoek op 8 Desember 2013.
  3. (fr) Constitution de la Principauté”. Raad van die Regering. URL besoek op 22 Mei 2008.
  4. 4,0 4,1 (fr) Monaco en Chiffres, Principauté de Monaco. Besoek op 8 Desember 2013.
  5. (fr) Population et emploi / IMSEE — Monaco IMSEE”. Imsee.mc. URL besoek op 8 Desember 2013.
  6. 6,0 6,1 6,2 6,3 (en) National Accounts Main Aggregates Database”. United Nations Statistics Division. URL besoek op 8 Desember 2013.
  7. 7,0 7,1 7,2 (en) World Development Indicators”. Wêreldbank. URL besoek op 8 Desember 2013.
  8. (en) Filling Gaps in the Human Development Index, United Nations ESCAP, Februarie 2009
  9. Na die prinses word onder meer in die Afrikaanse, Nederlandse en Duitse taalgebied as Gracia verwys. In Frans en Engels het haar voornaam egter onveranderd Grace gebly.
  10. GTAI Germany Trade and Invest, 24 Januarie 2014: Monaco erweitert seine Fläche. Besoek op 18 Junie 2014
  11. Duitse Departement van Buitelandse Sake: Monaco - Ekonomie
  12. Duitse Departement van Buitelandse Sake - Monaco: Ekonomie
  13. Duitse Departement van Buitelandse Sake: Monaco - Ekonomie/Wetenskap en tegnologie
  14. David C. King: Cultures of the World - Monaco. Tweede uitgawe. Tarrytown, NY: Marshall Cavendish 2008, bl. 10
  15. Die ganze Welt der Philatelie. Lorch: Hermann E. Sieger 1995, bl. 35

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Monaco (kategorie)