Hernán Cortés

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Hernán Cortés
Hernán Cortés
Latere portret van Hernán Cortés, 18de eeu

1ste Goewerneur van Nieu-Spanje
Ampstermyn
13 Augustus 1521 – 24 Desember 1521
Monarg Karel V
Voorafgegaan deur Amp geskep
Opgevolg deur Cristóbal de Tapia

3de Goewerneur van Nieu-Spanje
Ampstermyn
30 Desember 1521 – 12 Oktober 1524
Monarg Karel V
Voorafgegaan deur Cristóbal de Tapia
Opgevolg deur Driemanskap:
Alonso de Estrada
Rodrigo de Albornoz
Alonso de Zuazo

Persoonlike besonderhede
Gebore Hernando Cortés de Monroy y Pizarro Altamirano
1485
Medellín, Extremadura, Kastilië, Spanje
Sterf 2 Desember 1547 (op 61−62)
Castilleja de la Cuesta naby Sevilla, Kastilië, Spanje
Eggenoot/eggenote Leonor Pizarro
La Malinche
Antonia or Elvira Hermosillo
Isabel Moctezuma
Catalina Suárez Marcaida
Juana Ramírez de Arellano de Zúñiga
Kind(ers) Don Martín Cortés, 2de Markies van die Oaxacavallei
Doña María Cortés
Doña Catalína Cortés
Doña Juana Cortės
Martín Cortés (seun of doña Marina)
Leonor Cortés Moctezuma
Religie Rooms-Katolieke Kerk
Handtekening Hernan Cortes Signature.svg

Militêre Diens
Lojaliteit Vlag van Spanje Spanje
Jare in diens 1504–1547
Oorloë/Veldslae Spaanse verowering van die Asteekse Ryk

Hernán Cortés de Monroy Pizarro Altamirano, marqués del Valle de Oaxaca,[1] sy voornaam word ook wel Hernando of Fernando geskryf (Spaans: [eɾˈnaŋ koɾˈtes ðe monˈroj i piˈθaro]; Medellín, Spanje, 1485 — Castilleja de la Cuesta, 2 Desember 1547) was 'n Spaanse conquistador. Cortés is veral bekend vir sy oorwinning oor die Asteke en vir die verowering van Meksiko namens Spanje tussen 1519 en 1521.[2]

Biografie[wysig | wysig bron]

Hernán Cortés
Die roete van Hernán Cortés van Kuba na Tenochtitlan
Wapen van Hernán Cortés

Cortés is in 1485 in Medellín, in die streek Extremadura in Kastilië gebore. Hy was die enigste seun van die verarmde edelliede Martín Cortés en Catalina Pizarro Altamirano. Via sy moeder was hy aan Francisco Pizarro, die latere veroweraar van Peru, verwant. Hy het in Salamanca gestudeer, maar het nie sy studie voltooi nie.[3]

In 1506 het hy na die Nuwe Wêreld vertrek, waar hy aan die verowering van Hispaniola deelgeneem het. In 1511 het hy aan die kant van Diego Velázquez de Cuéllar tydens die verowering van Kuba geveg. Nadat Juan de Grijalva en Francisco Hernández de Córdoba van 'n reis van Yucatán en die Meksikaanse golfkus teruggekeer het met verhale oor 'n ryk en magtige ryk, het hy toestemming van Velázquez gevra om hierdie land te verken en te verower. Velázquez het akkoord gegaan, maar het sy toestemming later teruggetrek. Cortés het besluit om tog sonder toestemming te vertrek.

Met sy aankoms het hy vir La Malinche, 'n Asteekse meisie, ontmoet. Sy het sy vriendin, assistente en tolk geword en hom op sy veroweringstog deur die Asteekse Ryk vergesel. Hy het Veracruz Llave gestig sodat hy nie meer van Velázquez afhanklik hoef te gewees het nie. Daarna het hy na die binneland ingetrek. Hy het in Tlaxcala op weerstand gestruikel. Nadat hy die Tlaxcalteekse leër verslaan het, het die Tlaxcalteke, wat aartsvyande van die Asteke was, hulle by hom aangesluit. Hy het na Cholula, een van die grootste stede in die Asteekse Ryk en 'n belangrike religieuse sentrum, deurgetrek. Toe hy daar van 'n komplot hoor om hom te vermoor, het hy 'n slagparty onder die bevolking laat aanrig.

Kort na sy aankoms is hy deur sy manne tot kaptein-generaal verkies, want hulle wou sodoende van die beheer van Velasquez ontslae raak. Intussen het Montezuma II, keiser van die Asteke, gehoor van die aankoms van die vreemdelinge en hy het van sy onderdane met geskenke na hulle gestuur.

Cortez was baie geïmponeer deur hierdie getuienis van rykdom en op 16 Augustus 1519 het hy en sy manne na Tenochtitlan, die Asteke se hoofstad vertrek. Die Spanjaarde het stadig deur die woude en moerasse gevorder. Partykeer het die Indiane hulle verwelkom, en ander kere is hulle aangeval.

Op 8 November het hulle by hul bestemming aangekom. Die vreemde en lieflike stad, met sy wit huise en groen tuine op ʼn eiland in die Meksiko-meer, het die Spanjaarde se verbeelding aangegryp. Bernardo Dias, ʼn ruwe Spaanse soldaat wat aan verskeie veldtogte teen die Indiane deelgeneem het, het in sy boek Ware Geskiedenis van die Verowering van Meksiko ʼn beskrywing gegee van die rykdom van die stad, die menslike offerandes wat daar plaasgevind het, en die prag en luister van Montezua.

Toe Cortez die stad bereik, het ʼn lang optog mans met die hoofweg van die stad na hulle aangekom om hulle te ontmoet. Op ʼn drastoel, oortrek met edelstene en versier met silwer, het lang, liggekleurde man met lang swart hare gesit. Hy het ʼn kleed aangehad wat met pêrels en juwele versier was, en goue sandale aan sy voete.

Hy was Montezuma II, heerser van die Asteke, en hy het die Spanjaarde vriendelik ontvang. Montezuma, met sy 100 000 krygsmanne, wreed en swaar gewapen, kon die klein groepei Spanjaarde van die aarde afgevee het. Waarom het hy nie? Die rede was dat hy geglo het dat Cortez die vleesgeworde Asteekse god Quetzalcoatl was, wat die aankoms van vreemdelinge van ʼn baie ver land voorspel het; Montezuma was bevrees dat hy heiligskennis sou pleeg as hy hulle doodmaak.

Cortez en sy soldate het na ʼn week onveilig begin voel en veiligheidshalwe na die paleis gegaan, waar hulle Montezuma gevange geneem en opgesluit het. Cortez was nou meester van Meksiko en hy het die land met die toestemming van Montezuma, wat nie juis ʼn keuse gehad het nie, geregeer.

ʼn Jaar lank het Cortez en sy manne in die hoofstad van die Asteke gebly, maar die inwoners en die leër het die Spanjaarde gehaat; die Asteke het teen hulle gerebelleer en Montezuma doodgemaak nadat hy verklaar het dat die Spanjaarde sy vriende is. Die Spanjaarde, wat verplig was om die stad te verlaat, is deur die Asteke agtervolg.

Hulle is egter op 8 Julie 1520 in die slag van Otumba verslaan. Hierna het Cortez sy soldate geheroganiseer en Guatimozin, die nuwe heerser van die Asteke, aangedurf. In ʼn bloedige slag is die Asteke op 13 Augustus 1521 finaal verslaan, die stad straat vir straat verwoes en Guatimozin opgehang. Hiermee het die koninkryk van die Asteke tot ʼn einde gekom en kon Spanje die hele Meksiko in besit neem.

Twee jaar later het keiser Karel V Cortez as kaptein-generaal van Nieu-Spanje aangestel. Coretz het nou soos ʼn prins gelewe; terselfdertyd het hy die land nog verder verken. Maar sy vyande in Spanje het planne teen hom gesmee en alles in hul vermoë gedoen om hom tot ʼn val te bring. Toe Cortez na Spanje terugkeer, is hy baie koel deur Karel V ontvang, wat aan hierdie groot leier en kryger geen amp wat sy talente waardig was, wou gee nie.

Hy het toe op sy plaas naby Sevilla gaan woon. ʼn Paar jaar later het hy planne begin maak om na Meksiko terug te keer, maar hy het ernstig siek geword en is op 2 Desember 1547 op die ouderdom van 63 jaar oorlede. Sy stoflike oorskot is na die land gebring wat hy verower het en sy as in die kapel van ʼn hospitaal in Meksiko-stad begrawe.

Cortez was ʼn groot, maar soms wrede en gewetenlose man, en tot vandag word sy nagedagtenis in Meksiko gehaat. Meksikaanse kinders leer vandag in die skool hoe hy Indiaan-meisies met warm ysters gebrand het en hoe Spaanse priesters die Indiaanse werkers geslaan het om hulle harder te laat werk wanneer hulle aan kerke gebou het. Daar is in Meksiko geen monumente ter gedagtenis aan Cortez of enige van die latere Spaanse goewerneurs nie.

Die Meksikane verkies om aan hul land te dink soos dit was voordat die Spanjaarde daar aangekom het. Hul helde is mense soos Juarez en Borifrio Dias, wat ʼn hardnekkige stryd gevoer het om die Europese oorheersers uit die land te kry. Tog het Cortez en Spanje ʼn groot invloed op Meksiko gehad. Hulle het aan die land die “Spaanse taal en die Rooms-Katolieke godsdiens gegee. Vandag is die Meksikaanse beskawing ʼn mengsel van die ou Indiaanse en nuwe Spaanse kulture.


Bronne[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Cortés se agternaam word soms as Cortez geskryf. Dit is egter foutief en 'n vorm van hiperkorreksie. Baie Spaanse name wat op -ez eindig, soos González of Sánchez, is van patroniemse oorsprong. Cortés is egter nie, maar aangesien gelykklinkende name wel met -ez geskryf word, word Cortés soms so gepel.
  2. HAT Taal-en-feitegids, Pearson, Desember 2013, ISBN 978-1-77578-243-8
  3. (en) "Hernando Cortés". The Catholic Encyclopedia. Besoek op 25 Februarie 2019.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]