Indiane

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Indiane
Amerikanska folk, Nordisk familjebok.jpg
Totale bevolking: ca. 60,5 miljoen
Belangrike bevolkings  in: Vlag van Meksiko Meksiko 25,7 miljoen[1]

Vlag van Peru Peru 13,8 miljoen[2]
Vlag van Bolivië Bolivië 6,0 miljoen[3]
Vlag van Guatemala Guatemala 5,8 miljoen[4]
Vlag van Ecuador Ecuador 3,4 miljoen
Vlag van Verenigde State van Amerika Verenigde State 2,9–5 miljoen[5]
Vlag van Chili Chili 1,8 miljoen[6]
Vlag van Kanada Kanada 1,4 miljoen[7]
Vlag van Colombia Colombia 1,4 miljoen
Vlag van Argentinië Argentinië 955 032[8]
Vlag van Brasilië Brasilië 817 963[9]
Vlag van Venezuela Venezuela 524 000[10]
Vlag van Honduras Honduras 520 000[11]
Vlag van Nicaragua Nicaragua 443 847
Vlag van Panama Panama 204 000[12]
Vlag van Costa Rica Costa Rica ~114 000[13]
Vlag van Paraguay Paraguay 95 235[14]
Vlag van El Salvador El Salvador ~70 000[15]
Vlag van Guyana Guyana ~60 000[16]
Vlag van Groenland Groenland ~51 000[17]
Vlag van Belize Belize ~24 501 (Maya)[18]
Vlag van Frans-Guyana Frans-Guyana ~19 000[19]
Vlag van Suriname Suriname ~12 000–24 000

Taal: Inheemse tale van die Amerikas, Engels, Spaans, Portugees, Frans, Deens, Nederlands
Geloofsoortuiging: Inheemse Amerikaanse godsdiens, Christendom
Verwante etniese groepe: Etniese groepe soos Asteke, Aymara, Choctaw, Guaraní, Inka, Mapuche, Maya en Quechua

Die Indiane vorm die inheemse bevolking van die Amerikas, met uitsondering van die Inuïete en die Aleoete, wat voor Christophorus Columbus se ontdekking van die Amerikas die vasteland bevolk het. Die stamvaders het die Amerikas in die vroeë geskiedenis deur die Beringlandbrug vanaf Asië bereik en daar gevestig; gevolg deur 'n verskeidenheid aan kulture en tale. Omdat die benaming Indiane deur die Europese koloniste ingevoer is, word dit nie deur die inheemse mense van die Amerikas gebruik nie en hulle het ook nie 'n eie versamelnaam nie. Die inheemse volke in Kanada word Eerse Nasies (Engels: First Nations, Frans: Premières nations) genoem en in die Verenigde State Inheemse Amerikansers (Native Americans). Soortgelyke terme is ook in die Portugees- en Spaanstalige lande van Latyns-Amerika gebruiklik.

Indiane vorm geen eenvormige etniese groep nie; die term sluit in nomadiese jagter-versamelaars soos die Prairie-Indiane, sedentêre landbouers en ook ryksstigtende volke soos Asteke, Inka en Maya.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Noord-Amerika se kulturele streke
Suid-Amerika se kulturele streke

Die eerste mense het die Amerikas sowat 18 000 jaar gelede oor die Beringlandbrug tussen Siberië en Alaska bereik en langs die kus tot die suide uitgebrei. Volgens 'n ander teorie het mense die Amerikas vanaf Oseanië bereik en langs die weskus versprei. Aan die begin het hulle hul jagter-versamelaar-leefwyse behou en later landbou uitgeoefen. Belangrike voedsels sluit in aartappels en mielies. Omtrent 3000 v.C. het eerste beskawings ontstaan, soos die Maya in Meso-Amerika. Latere beskawings sluit in Caral in Peru (2627 v.C.), die Olmeke in Meksiko (1500–400 v.C.), die Inka in die Andes (13de tot 16de eeu) en die Asteke in Meksiko (14de tot 16de eeu).

Die term "Indiane" het ontstaan nadat Christophorus Columbus gedink het dat hy Oos-Indië bereik het.[20][21][22][23][24][25] Die Amerikas het uiteindelik as Wes-Indië bekend geword, 'n naam wat nog steeds gebruik word om na die eilande van die Karibiese See te verwys. Die inheemse bevolking van die Karibiese gebied het die eerste slagoffers van die Europeërs en hul siektes geword. Nadat Columbus die Amerikas vir Spanje in besit geneem het, het die Spaanse Ryk in 1517 met die verowering van Yucatan, in 1519 met die verowering van die Asteekse Ryk en in 1532 met die verowering van die Inka-ryk begin en aansluitend groot dele van die vasteland onderwerp. Aansluitend is kolonies soos Nieu-Spanje in 1519 gestig, in 1534 het Nieu-Frankryk gevolg en in 1620 Nieu-Engeland.

Die Europese koloniste het hul godsdiens, hul kultuur en hul tale na die Amerikas gebring en die Indiane gedwing om hul leefwyse aan te neem. Die Indiane het begin om met die Europeërs en die slawe uit Afrika te vermeng. Nadat die meeste Amerikaanse lande aan die begin van die 19de eeu hul onafhanklikheid bereik het, het die lande voortgegaan met die assimilasiebeleid. Lande soos Chili, Meksiko en die Verenigde State het oorloë teen die inheemse bevolking gevoer en die Indiane is gedwing om in reservate te leef, veral in lande soos Brasilië, Colombia, Kanada, Panama, Paraguay, Venezuela en die Verenigde State. Die alledaagse lewe in hierdie reservate is gekenmerk deur armoede en werkloosheid.

Vandag vorm Mestizo's die bevolkingsmeerderheid in verskeie lande van die Amerikas, veral in die Sentraal-Amerikaanse lande van Belize, Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua en Panama. Tot vandag vorm Indiane groot dele van die bevolking in lande soos Bolivië, Chili, Colombia, Ecuador, Groenland, Guatemala, Meksiko en Peru. Ten minste 'n duisend verskillende inheemse tale word in die Amerikas gepraat. Sommige, soos Quechua, Guaraní, Aymara en Nahuatl, word deur miljoene se mense gepraat. Ander belangrike tale sluit in Mayathan en Mapudungun.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (es) http://www.inegi.org.mx/est/contenidos/proyectos/encuestas/hogares/especiales/ei2015/doc/panorama_sociodemografico_2015.pdf
  2. (en) "CIA – The World Factbook – Peru" (PDF). Central Intelligence Agency. Verkry op 10 November 2016. 
  3. (en) "CIA – The World Factbook – Bolivia". Central Intelligence Agency. Verkry op 10 November 2016. 
  4. (es) "Caracterización" (PDF). República de Guatemala. Verkry op 10 November 2016. 
  5. (en) "The American Indian and Alaska Native Population: 2010" (PDF). United States Census Bureau. Januarie 2016. Verkry op 10 November 2016. 
  6. (es) "Síntesis de Resultados" (PDF). Verkry op 10 November 2016. 
  7. (en) "2011 National Household Survey: Aboriginal Peoples in Canada: First Nations People, Métis and Inuit". 8 Mei 2013. Verkry op 10 November 2016. 
  8. (es) "Población indígena o descendiente de pueblos indígenas u originarios en viviendas particulares por sexo, según edad en años simples y grupos quinquenales de edad." (xls). INDEC. 2010. Verkry op 2 Mei 2015. 
  9. "2010 Census graphics of Brazil government". IBGE. 9 Februarie 2015. Verkry op 10 November 2016. 
  10. (en) "About this Collection". The Library of Congress. Verkry op 10 November 2016. 
  11. (en) "CIA – The World Factbook – Honduras". Central Intelligence Agency. Verkry op 10 November 2016. 
  12. (en) "CIA – The World Factbook – Panama". Central Intelligence Agency. Verkry op 10 November 2016. 
  13. (en) "CIA – The World Factbook – Costa Rica". Central Intelligence Agency. Verkry op 10 November 2016. 
  14. (es) "8 LIZCANO" (PDF). Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 20 September 2008. Verkry op 22 Mei 2014. 
  15. (es) "Una comunidad indígena salvadoreña pide su reconocimiento constitucional en el país". soitu.es. Verkry op 10 November 2016. 
  16. (en) Lector de Google Drive. Docs.google.com. Besoek op 12 Julie 2013.
  17. (en) "CIA – The World Factbook – Greenland". Central Intelligence Agency. Verkry op 10 November 2016. 
  18. Redatam::CELADE, ECLAC – United Nations[dooie skakel]. Celade.cepal.org. Besoek op 12 Julie 2013.
  19. [1] Geargiveer, 20 Augustus 2011 op die Wayback Machine
  20. (en) Wilton, David (2 Desember 2004). Word myths: debunking linguistic urban legends. Oxford University Press, USA. p. 163. ISBN 978-0-19-517284-3. Besoek op 3 Julie 2011. 
  21. (en) Adams, Cecil (25 Oktober 2001). "Does "Indian" derive from Columbus's description of Native Americans as "una gente in Dios"?". The Straight Dope. Verkry op 3 Julie 2011. 
  22. (en) Zimmer, Ben (12 Oktober 2009). "The Biggest Misnomer of All Time?". VisualThesaurus. 
  23. (en) Hoxie, Frederick E. (1996). Encyclopedia of North American Indians. Houghton Mifflin Harcourt. p. 568. ISBN 978-0-395-66921-1. 
  24. (en) Herbst, Philip (1997). The Color of Words: An Encyclopaedic Dictionary of Ethnic Bias in the United States. Intercultural Press. p. 116. ISBN 978-1-877864-97-1. 
  25. (en) Gómez-Moriana, Antonio (12 Mei 1993). “The Emerging of a Discursive Instance:Columbus and the invention of the "Indian"”, Discourse Analysis as Sociocriticism : The Spanish Golden Age. University Of Minnesota Press. p. 124–132. ISBN 978-0-8166-2073-9. Besoek op 4 Julie 2011. 

Verdere leesstof[wysig | wysig bron]

  • (en) Hazel W. Hertzberg: The Search for an American Indian Identity. Modern Pan-Indian Movements, Syracuse University Press, 1971.
  • (en) Hamilton, Charles (ed) (1950). Cry of the Thunderbird; the American Indian's own story. New York: Macmillan Company
  • (es) Gonzalo Fernández de Oviedo: Historia General y Natural de las Indias, Islas y Tierra-firme del Mar Océano, Madrid 1535, Heruitgawe 1851 – gedigitaliseerde by Biblioteca Virtual Miguel D Cervantes

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]