Azerbeidjans

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Hierdie artikel handel oor die taal. Vir die etniese groep, sien Azerbeidjanners.
Azerbeidjans
Azərbaycan dili, آذربایجان دیلی, Азәрбајҹан дили
Gepraat in: Vlag van Armenië Armenië
Vlag van Azerbeidjan Azerbeidjan
Vlag van Georgië Georgië
Vlag van Irak Irak
Vlag van Iran Iran
Vlag van Rusland Rusland
Vlag van Turkye Turkye
Vlag van Sirië Sirië 
Gebied: Kaukasus
Totale sprekers: 26 miljoen[1][2][3] 
Rang: 34
Taalfamilie: Altaïes
 Turks
  Oghusies
   Wes-Oghusies
    Azerbeidjans 
Skrifstelsel: Latynse alfabet
Cyrilliese alfabet
Arabiese alfabet 
Amptelike status
Amptelike taal in: Vlag van Azerbeidjan Azerbeidjan
Vlag van Rusland Rusland
Gereguleer deur: Azerbaijanse Nasionale Akademie van Wetenskappe
Taalkodes
ISO 639-1: az
ISO 639-2: aze
ISO 639-3: aze 
Verspreiding van Azerbeidjans
Etniese kaart van die Kaukasus-streek
Azerbeidjanse padtekens in Azerbeidjan
Die Suid-Azerbeidjanse dialek in Iran word in 'n gemodifiseerde Arabiese alfabet geskryf

Azerbeidjans (Azərbaycan dili, آذربایجان دیلی, Азәрбајҹан дили) of Azeri, ook bekend as Azerbeidjanse Turks[4] of Azeri Turks,[5][6] is 'n Suidwes-Turkse taal wat deur tussen twintig en dertig miljoen mense in Azerbeidjan, Iran, Rusland, Turkye, Georgië, Armenië, Irak en Sirië gepraat word. Dit is die amptelike taal in die Republiek van Azerbeidjan en naas Russies een van die amptelike tale van die Russiese Republiek van Dagestan. Azerbeidjans is die mees verspreide inheemse taal van die Kaukasus-streek.

Azerbeidjans is nou verwant aan Turks, die ampstaal van Turkye, sodat taalkundiges dié twee tale dikwels as 'n gemeenskaplike Turks-Azerbeidjanse taal beskou. Turks-Azerbeidjans sou dan as 'n oorkoepelende term vir 'n groot dialekkontinuüm gebruik word wat van die Balkanskiereiland ooswaarts tot by die Kaukasus-gebied en Iran strek. In Iran is Azerbeidjans met sowat 14 miljoen moedertaalsprekers verreweg die belangrikste Turkse taal en die tweede belangrikste taal naas Persies. Daarbenewens is Azerbeidjans (en Turks) verwant aan Turkmeens, die ampstaal van Turkmenistan.

Moderne Standaard-Azerbeidjans baseer op die dialek van die Azerbeidjanse hoofstad Bakoe en toon sterk invloede van Turkye-Turks. So is Azerbeidjans as literêre taal onlosmaaklik aan Osmaanse Turks verbind. Die taal van Oud-Anatoliese Turkse tekste is dikwels identies met dié van ou Azerbeidjanse tekste.

Tot in 1929 is Azerbeidjans tradisioneel in Arabiese skrif geskryf. Vanaf 1929 is die Latynse alfabet en vanaf die laat 1930's tot in 1991 die Cyrilliese alfabet met enkele spesiale letters nagevolg. In 1991 is die besluit geneem om by Turks aan te pas en weer die Latynse alfabet met enkele spesiale karakters te gebruik. Vir die Suid-Azerbeidjanse dialek in Iran word 'n gemodifiseerde Arabiese alfabet gebruik, terwyl in Rusland die Cyrilliese alfabet gebruik word.

Azerbeidjanse alfabet[wysig | wysig bron]

Aa Аа آ ا
Əə Әә ا ه
Bb Бб ب
Cc Ҹҹ ج
Çç Чч چ
Dd Дд د
Ee Ее ئ
Ff Фф ف
Gg Ҝҝ گ
Ğğ Ғғ غ
Hh Һһ ه ح
Xx Хх خ
Ыы ی
İi Ии ی
Jj Жж ژ
Kk Кк ک
Qq Гг ق
Ll Лл ل
Mm Мм م
Nn Нн ن
Oo Оо و
Öö Өө ؤ
Pp Пп پ
Rr Рр ر
Ss Сс س ص ث
Şş Шш ش
Tt Тт ت ط
Uu Уу و
Üü Үү و
Vv Вв و
Yy Јј ی
Zz Зз ز ذ ظ ض

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Azerbaijani”. Ethnologue. URL besoek op 18 Oktober 2015.
  2. (en) Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Azerbaijani, North”. Ethnologue. URL besoek op 18 Oktober 2015.
  3. (en) Ethnologue: Languages of the World, Seventeenth edition, Azerbaijani, South”. Ethnologue. URL besoek op 18 Oktober 2015.
  4. (en) Hasanli, Jamil (18 Desember 2014). Khrushchev's Thaw and National Identity in Soviet Azerbaijan, 1954–1959. Lexington Books. ISBN 978-1-4985-0814-8. 
  5. (en) Djavadi, Abbas, "Iran's Ethnic Azeris And The Language Question", 19 Julie 2010. URL besoek op 24 Januarie 2016.
  6. (en) electricpulp.com. “AZERBAIJAN viii. Azeri Turkish – Encyclopaedia Iranica”.

Bronne[wysig | wysig bron]

  • (en) Lars Johanson, Éva Csató: The Turkic languages. Routledge, London et al. 1998, ISBN 0-415-08200-5.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Wikipedia
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Azerbeidjans
Wikipedia
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Azerbeidjans