Roemenië

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
România
Roemenië
Vlag van Roemenië Wapen van Roemenië
Vlag Wapen
Volkslied: Deșteaptă-te, române!
(Roemeens vir: "Waak op, Roemeniërs!")
Ligging van Roemenië
Hoofstad Boekarest

44°25′N 26°6′O / 44.417°N 26.100°O / 44.417; 26.100

Grootste stad Boekarest
Amptelike tale Roemeens
Regering Unitêre semi-presidensiële
grondwetlike republiek
Klaus Iohannis
Ludovic Orban
Onafhanklikheid
Vorming
• Prinsdom Wallachië
• Prinsdom Moldowa
• Prinsdom Transsilvanië
• Verenigde Prinsdome
• Onafhanklikheid van die
Ottomaanse Ryk
• Koninkryk Roemenië
• Groot Unie
• Volksrepubliek Roemenië
• Sosialistiese grondwet
• Roemeense Rewolusie
• Huidige grondwet


1330
1346
1570
24 Januarie 1859

1877 / 1878
14 Maart 1881
1 Desember 1918
30 Desember 1947
21 Augustus 1965
1627 Desember 1989
21 November 1991
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
238 397 km2  (83ste)
92 046 myl2
3
Bevolking
 - 2019-skatting
 - 2011-sensus
 - Digtheid
 
19 401 658[1] (59ste)
20 121 641[2]
84,4 / km2 (117de)
218,6 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2019-skatting

$546,586 miljard[3] (40ste)
$27 998[3] (54ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2019-skatting

$243,698 miljard[3] (46ste)
$12 483[3] (57ste)

MOI (2017) Green Arrow Up Darker.svg 0,811[4] (52ste)  –  baie hoog
Gini (2015) 35,9[5] –  medium
Geldeenheid Leu (RON)
Tydsone
 - Somertyd
OET (UTC+2)
OEST (UTC+3)
Internet-TLD .ro
Skakelkode +40

Roemenië (Roemeens: România, [romɨˈni.a], ) is 'n land in Suidoos-Europa. Roemenië is ryk aan kultuur en natuurskoon. Dit lê teen die Swartsee. Die Donaurivier vorm die suidelike grens met Bulgarye. Die hoofstad en grootste stad is Boekarest.

Nasa-Satellietbeeld van Roemenië in Desember 2001

Die amptelike taal is Roemeens. Die etniese samestelling van Roemenië is soos volg: 89% is Roemeens, 7% Hongaars, 3,5% Roma en die res bestaan uit 'n klein aantal Duitsers, Russe, Turke en Jode. 87% van die bevolking behoort aan die Roemeens-Ortodokse Kerk.

Roemenië het op 29 Maart 2004 'n lidland van die NAVO en op 1 Januarie 2007 'n lidland van die Europese Unie geword.

Geografie[wysig | wysig bron]

Kaart van Roemenië
Klimaatsones in Roemenië volgens die Köppen-klimaatklassifikasie

Roemenië is in die suidooste van Europa geleë en beslaan ’n oppervlakte van sowat 238 397 km². Die Roemeense grense word deur hoofsaaklik twee riviere gevorm: die Donau in die suide en die Proet in die ooste.

Roemenië word in die noorde begrens deur Oekraïne, in die ooste deur Moldowa, Oekraïne en die Swartsee, in die suide deur Bulgarye, terwyl Serwië en Hongarye in die weste lê. Roemenië beslaan dele van die historiese gebiede Banat, Dasië, Dobroedja, Moldawië, Transsilvanië en Walachye. Die noordelike en sentrale deel van dié land word gekenmerk deur die Karpate.

Die land het ook 'n kusstrook aan die Swartsee (245 km). Kenmerkend vir die Roemeense landskap is die groot boog wat die Karpate, 'n middelgebergte uit die Tersiêr, vorm, en die heuwels en plato's, met laagvlaktes langs die groot riviere.

Tiperend vir die Karpate is die baie bergmassiewe wat deur riviervalleie van mekaar geskei word. Roemenië het 'n gematigde klimaat van koue winters en warm somers. Die gemiddelde jaartemperatuur wissel van noord na suid tussen 7 en 11 °C. Die neerslag wissel baie.

Dit reën min by die kus, terwyl dit in die Karpate gemiddeld tot 1 400 mm per jaar reën. Byna al die Roemeense riviere mond uiteindelik in die Donau uit, deels via die Tisza, waarin die riviere dreineer wat in die Karpate ontspring (onder meer die Mures en Somes). Die riviere suid van die Transsilvaniese Alpe, die Jiu, Arges, Prahova en Ialomita, vloei direk na die Donau.

Die Oltetrivier ontspring in die middel van die Karpate en vloei deur die Transsilvaniese Alpe. Die Siret en Proet word uit die oostelike deel van die Karpate en uit die Moldawiese hoogvlakte gevoed. Daar is baie mere langs die Donau en lagunes agter die kuslyn. ’n Probleem van die rivierstelsel is die beheer van die watervlak en oorstromings kom voor. 'n Ander natuurverskynsel wat Roemenië nou en dan teister, is aardbewings.

Roemeense kuslyn[wysig | wysig bron]

Die Roemeense kuslyn het geen natuurlike hawens nie, en die enigste hawe vir groot skepe is Constanța, na die Oekraïense hawe Odessa die grootste hawe aan die Swartsee. Die delta van die Donaurivier ondervind in die somer subtropiese klimaatstoestande terwyl die binneland van Roemenië 'n kontinentale klimaat het.

Gevolglik is die somers in die binneland uiters warm en die winters baie koud. Uiteenlopende soorte diere en voëls, onder meer pelikane, tropiese voëls, bere, wolwe, takbokke en rooikatte kom voor. Daar is soms baie sterk winde in die berge; een van die kwaaiste winterwinde is die noordelike Crivat, wat dikwels groot skade aan die oeste aanrig.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Ontwikkeling van Roemenië se grondgebied sedert 1859

Die Ottomaanse en Oostenryks-Hongaarse ryke het Roemenië vir 'n lang tyd gedeeltelik regeer.

In 1878 het Roemenië volledig onafhanklik geword. Roemenië was van 1881 tot 1947 'n koninkryk. In 1948 het Roemenië 'n Kommunistiese staat geword.

Die regering en ekonomie word vervolgens geskoei op die model van die Sowjetunie. Sedert 1960 het die Roemeense leiers hulle begin distansieer van die Sowjetunie en volg hul eie binnelandse en buitelandse beleid. Roemenië bly egter binne die Sowjet-invloedsfeer. Die ekonomie groei gedurende die tydperk. In 1980 beleef die land 'n insinking en ly sommige Romeniërs honger.

In 1989 rebelleer die Roemene teen die diktator Nicolae Ceausescu en die kommunistiese regering. Sedert 1990 is Roemenië 'n demokrasie.

Bevolking[wysig | wysig bron]

Religie[wysig | wysig bron]

Die kerk Manastirea Putna

86% van die bevolking is Ortodokse Christene. Daar is ook 'n Joodse bevolking van 7 500 en 21 000 ander inwoners wat verskeie ander gelowe aanhang.

Tale[wysig | wysig bron]

Volgens die Roemeense grondwet is Roemeens (limba română) die ampstaal van Roemenië. Dit is die belangrikste taal in die land en word deur sowat 89,5 persent van die bevolking gepraat. Hongaars (6,6 persent) en Romanes (2,5 persent) is tans die belangrikste minderheidstale. Onder meer as gevolg van die emigrasie na Duitsland het die Duitse taal se aandeel tot sowat 0,3 persent gedaal. Daar is 'n klein Poolssprekende minderheid in die Boekowina, terwyl in die Banat en die noordweste van Transsilvanië ook Slowaaks gepraat word. Ander minderheidstale is Oekraïens (0,3 persent, in die Boekowina en Maramoeresj), Turks (0,2 persent, Dobroedsja, Russies (0,2 persent, veral in die Donaudelta), Tartaars (0,1 persent, Dobroedsja) en kleiner tale (0,3 persent).[6] Die aandeel Roemeenssprekendes neem geleidelik toe.

Sport[wysig | wysig bron]

Die Roemeense nasionale rugbyspan nadat hulle in 2016 die Pershing-trofee ingepalm het

Sokker is die gewildste sportsoort in Roemenië en die Roemeense nasionale sokkerspan het tot dusver sewe keer aan die FIFA Sokker-Wêreldbeker deelgeneem. Hulle het hul beste prestasie tydens die 1990's opgelewer en tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 1994 die kwarteindrondte bereik.

Ander gewilde sportsoorte sluit in tennis, handbal, basketbal en rugby. Die Roemeense nasionale rugbyspan het tot dusver vir byna elke Rugbywêreldbeker kwalifiseer, maar nog nie tot die uitklopfase deurgedring nie. Roemenië is, saam met België en Spanje, nadat hulle tydens die kwalifisering vir die Rugbywêreldbeker 2019 ongeskikte spelers ingespan het, vir elke wedstryd met hierdie spelers met puntaftrekking beboet.[7][8]

Vervolgens kon die drie spanne nie vir die 2019-toernooi kwalifiseer nie; vir Roemenië die enigste toernooi tot dusver wat hulle misgeloop het. Hulle behoort tot die sterkste Europese spanne buite die Sesnasies-toernooi en staan bekend as "die Eike" (Stejarii). Roemenië ding in die Europese Nasiesbeker met ander opkomende rugbyspanne mee. Sedert 2002 ding Georgië en Roemenië om die Antimbeker mee; dié beker is na die Metropolis van Moentenië en Dobroedja van die Roemeens-Ortodokse Kerk, die Georgiër Antim Iverianul, genoem.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Population on 1 January". ec.europa.eu/eurostat. Eurostat. Besoek op 20 November 2019.
  2. (ro) "Romanian 2011 census (final results)" (PDF). INSSE. Besoek op 20 November 2019.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) "Romania". Internasionale Monetêre Fonds. Oktober 2019. Besoek op 20 November 2019.
  4. (en) "2018 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2018. Besoek op 20 November 2019.
  5. (en) "Gini Index". Wêreldbank. Besoek op 20 November 2019.
  6. (ro) Sensus 2002
  7. (en) "Independent Appeal Committee decision regarding Romania and Spain". Wêreldrugby. 6 Junie 2018. Besoek op 20 November 2019.
  8. (en) "Russia handed 2019 World Cup spot". ESPNscrum. 15 Mei 2018. Besoek op 20 November 2019.

Bronnelys[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]