Sewejarige Oorlog

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Sewejarige Oorlog
SevenYearsWar.png
Alliansies en gebiede van die partye tydens die Sewejarige Oorlog

██ Groot-Brittanje, Pruise, Portugal en bondgenote ██ Frankryk, Spanje, Oostenryk, Rusland, Swede en bondgenote

Datum 1754/17561763
Ligging Europa, Noord-Amerika, Suid-Amerika, Afrika en Asië
Resultaat Verdrag van Sint Petersburg (1762)
Verdrag van Hamburg (1762)
Verdrag van Parys (1763)
Verdrag van Hubertusburg (1763)
Gebieds-
veranderinge
Status quo ante bellum in Europa. Oordrag van koloniale besittings tussen Groot-Brittanje, Frankryk en Spanje.
Strydende partye
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Pruise

Flag of Great Britain (1707–1800).svg Groot-Brittanje
Flag of Hanover (1692).svg Hannover
Armoiries de La Falloise.svg Brunswyk-Wolfenbüttel
Irokese-konfederasie
Vlag van Portugal Portugese Ryk (vanaf 1762)
Flag of Hesse.svg Hessen-Kassel
Flagge Fürstentum Schaumburg-Lippe.svg Schaumburg-Lippe

Royal Standard of the King of France.svg Frankryk

Vlag van Oostenryk Oostenryk
Vlag van Rusland Russiese Ryk (tot 1762)
Vlag van Spanje Spaanse Ryk (vanaf 1762)
Vlag van Swede Swede (1757–1762)
Flag of Electoral Saxony.svg Sakse
Flag of the Mughal Empire (triangular).svg Mogolryk (vanaf 1757)

Aanvoerders
Flag of the Kingdom of Prussia (1750-1801).svg Frederik II
  • Hendrik van Pruise
  • Friedrich von Seydlitz

Flag of Great Britain (1707–1800).svg William Cavendish (tot 1757)
Flag of Great Britain (1707–1800).svg Thomas Pelham-Holles (vanaf 1757)

Flag of Hanover (1692).svg Ferdinand van Brunswyk-Wolfenbüttel
Vlag van Portugal Josef I

  • Willem van Schaumburg-Lippe
Royal Standard of the King of France.svg Lodewyk XV
  • Charles de Rohan
  • Louis Charles César Le Tellier

Vlag van Oostenryk Maria Theresia

  • Karel Alexander van Lotaringe
  • Leopold Joseph von Daun
  • Franz Moritz von Lacy
  • Maurice Benyovszky
  • Ernst Gideon von Laudon

Vlag van Rusland Elisabeth (tot 1762)
Vlag van Rusland Pieter III (vanaf 1762)

  • Pyotr Saltykof
  • William Fermor
  • Alexander Buturlin

Vlag van Swede Adolf Frederick

  • Augustin Ehrensvärd

Vlag van Spanje Karel III

  • Nicolás de Carvajal
  • Pedro Pablo Abarca de Bolea
  • Manuel Rojo del Río y Vieyra
  • Juan de Prado Mayera Portocarrero y Luna
  • Pedro Antonio de Cevallos

Flag of Electoral Saxony.svg August III

  • Frederick Augustus Rutowsky

Flag of the Mughal Empire (triangular).svg Alamgir II (tot 1759)
Flag of the Mughal Empire (triangular).svg Shah Alam II (vanaf 1759)

  • Siraj ud-Daulah
  • Nawab van die Carnatic

Die Sewejarige Oorlog (1756–1763) was 'n oorlog tussen die Pruise, Groot-Brittanje/Kurhannover en Portugal aan die een kant en Oostenryk, Frankryk, Rusland en Spanje aan die ander kant. Byna al die groot Europese moondhede van destyds het daaraan deelgeneem; ook kleiner en middelslaglande was betrokke.

Europa tydens die Sewejarige Oorlog
Europese alliansies tydens die Sewejarige Oorlog
Franse en Britse posisies gedurende die eerste vier jaar van die oorlog ██ Britse grondgebied, forte en nedersettings ██ Franse grondgebied, forte en nedersettings
Europese nedersettings op die Indiese subkontinent tussen 1501 en 1739

Die oorlog is in Middel-Europa, Portugal, Noord-, Sentraal- en Suid-Amerika, die kus van Wes-Afrika, Indië, die Filippyne en op die oseane geveg; daarom beskou historici dit soms as 'n wêreldoorlog.[1] Terwyl Pruise, Oostenryk en Rusland hoofsaaklik om die oorheersing in Sentraal-Europa gestry het, het Frankryk en Groot-Brittanje ook oor die oppergesag in Noord-Amerika en Indië oorlog gevoer. Hoewel op die verskillende teaters van die oorlog nuwe strategieë van oorlogvoering gebruik is, was die Sewejarige Oorlog een van die laaste kabinet-oorloë.

Uit 'n globale perspektief was dit oor die geografiese en politieke magsbalans in Europa en die byvoeglike kolonies; oor die invloed op die Trans-Atlantiese seeroetes; oor die oorheersing van die buite-Europese basisse soos in Afrika of Indië sowel as handels-voordele.

In die geskiedskrywing van sommige lande is die oorlog alternatiewelik na vegters in die onderskeie teaters genoem: Die "Franse en Indiaanse Oorlog" (French and Indian War) soos dit in die Verenigde State bekend staan sowel as onder baie Engelssprekende Kanadese, of die "Oorlog van Verowering (La guerre de la Conquête) soos dit in Franssprekende Kanada bekend staan, terwyl dit die Sewejarige Oorlog deur ander in Engelssprekende Kanada genoem word (Noord-Amerika, 1754–1763), Pommerse Oorlog (met Swede en Pruise, 1757–1762), Derde Karnatiese Oorlog (op die Indiese subkontinent, 1757–1763) en Derde Silesiese Oorlog (met Pruise en Oostenryk, 1756–1763). In Pruise was onmiddellik territoriale belange in die voorgrond.[2] Die Britse invasie op die Filippyne in 1762 is van Spaanse perspektief Ocupación británica de Manila genoem.[3]

Die konflik tussen Groot-Brittanje en Frankryk het in 1754–1755 uitgebreek, nadat die Britte omstrede Franse posisies in Noord-Amerika aangeval en honderde Franse skepe in beslag geneem het. Intussen het die stygende krag Pruise met Oostenryk om oorheersing binne en buite die Heilige Romeinse Ryk in Sentraal-Europa gesukkel. In 1756 het die groot-moondhede "hul vennote omgeskakel"; Pruise stig 'n alliansie met Groot-Brittanje, terwyl die tradisionele vyande Frankryk en Oostenryk 'n alliansie gesluit het. Kleiner Duitse lande (veral Hannover) en later Portugal het by die Anglo-Pruisiese alliansie aangesluit. Die Oostenryks-Franse alliansie het Swede, Sakse en later Spanje ingesluit. Die Russiese Ryk was oorspronklik in lyn met Oostenryk, maar het met die troonopvolging van tsaar Pieter III in 1762 die kante oorgeskakel en soos Swede 'n aparte vrede met Pruise gesluit.

Die oorlog het geëindig in 1763 en die verskillende vegters het in Februarie onderskeie vredesverdrae gesluit. Die Verdrag van Parys is deur Frankryk, Spanje en Groot-Brittanje gesluit, en die Verdrag van Hubertusburg deur Sakse, Oostenryk en Pruise. Die oorlog is in Europa gekenmerk deur beleërings en brandstigting van dorpe asook deur gevegte met baie swaar verliese, waar tussen 900 000 140 0000 mense gesneuwel het.

Die oorlog was 'n sukses vir Groot-Brittanje, wat die grootste deel van Nieu-Frankryk in Noord-Amerika, Spaans-Florida, sommige individuele Karibiese eilande in Wes-Indië, die kolonie van Senegal aan die kus van Wes-Afrika en die superioriteit oor die Franse buiteposte op die Indiese subkontinent ontvang het. Die inheemse Amerikaanse stamme is uitgesluit van die vredesooreenkomste; egter as bondgenote van Frankryk is dit onwaarskynlik dat hulle as party van die verdrag dit vir hulle sou voordelig gewees het. 'n Daaropvolgende konflik, bekend as Pontiac se Oorlog, was ook onsuksesvol om hulle te help om terug te keer na hul voor-oorlogse status. In Europa het die oorlog vir Pruise rampspoedig begin, maar deur 'n kombinasie van baie geluk en suksesvolle strategie behaal koning Frederik II die Pruisiese posisie en behou die status quo ante bellum aan die einde van die oorlog. Die betrokkenheid van Portugal, Spanje en Swede het hulle nie na hul eertydse status as groot magte gelei nie. Terwyl Frankryk baie van sy kolonies verloor het en met 'n swaar oorlogskuld opgesaal is, het Spanje Florida verloor, maar Frans-Louisiana en sy kolonies soos Kuba en die Filippyne weer beheer wat deur die Britte tydens die oorlog beset is.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) Bowen, HV (1998). War and British Society 1688–1815. Cambridge, United Kingdom: Cambridge University Press. p. 7. ISBN 0-521-57645-8. 
  2. (de) Salisch, Marcus von: Der Siebenjährige Krieg – ein erster „Weltkrieg“ Militaermuseum-Brandenburg-Preussen. online
  3. (de) Füssel, Marian: Der siebenjährige Krieg. Ein Weltkrieg im 18. Jahrhundert. C. H. Beck Verlag, München 2010, ISBN 3-406-60695-4.

Bronne[wysig | wysig bron]