Verskil tussen weergawes van "Spaanse Inkwisisie"

Jump to navigation Jump to search
Uitleg van bronteks
(Uitleg van bronteks)
In beginsel het die Inkwisisie, as 'n hof van die kanonieke reg, slegs beheer oor gedoopte Christene. In die geskiedenis van die Inkwisisie is die jurisdiksie egter uitgebrei tot byna alle onderdane van die koning van Spanje.
 
== Oorsprong ==
===Wat voorafgegaan het===
Die ondersoekende Inkwisisie is nie 'n Spaanse skepping nie. Dit is gestig op grond van 'n pouslike besluit ''Ad Abolendam'' ("met die doel om af te skaf"), wat aan die einde van die twaalfde eeu deur [[Pous Lucius III]] uitgereik is om die [[Albigensiese Kruistog | Albigensiese]] [[kettery]] in die suide van [[Frankryk]] te bestry. Daar was howe van die pouslike Inkwisisie in verskeie Europese koninkryke gedurende die [[Middeleeue]]. In die Koninkryk van Aragon is 'n pouslike Inkwisisie gegrond op die dekreet ''Excommunicamus'' van [[Pous Gregorius IX]] in 1232 gedurende die era van die Albigensiese kettery. Die belangrikste verteenwoordiger van die pouslike inkwisisie in Arágon was Raymundus van Peñafort. Met verloop van tyd het die belangrikheid van die Inkwisisie afgeneem. In die middel van die vyftiende eeu het die instituut, alhoewel juridies nog in werking, amper vergete.
In [[Kastilië]] was die pouslike Inkwisisie nog nooit aktief nie. Opsporing en straf van dwaalleer was take van die biskoppe daar; Dit is dus beter om te verwys na die biskoppe se Inkwisisie.
 
=== Konteks ===
'n Groot deel van die [[Iberiese Skiereiland]] is oorheers deur die [[Arabiere]] en dele in die suide, veral [[Granada]], het 'n groot Moslem-bevolking gehad. Tot [[1492]] was Granada nog steeds onder Arabiese heerskappy. Die groot stede, in besonder [[Sevilla]], [[Valladolid]], hoofstad van Kastilië en [[Barcelona]], hoofstad van Corona de Aragón, het groot bevolkings van [[Jode]] gehad, gekonsentreer in sogenaamde ''juderías'', Joodse wyke.
 
Die bekeerlinge kon uitstaande posisies sonder opposisie in die kerklike hiërargie beklee en sodoende ernstige teenstanders van Judaïsme word. Party van hulle het selfs adelikes geword.
 
=== Oorsake ===
Daar is geen konsensus oor waarom die Reyes Católicos besluit het om die Inkwisisie in Spanje te vestig nie. Navorsers het verskeie moontlike redes voorgestel:
 
4. Finansiering van die [[ekonomie]]. Aangesien een van die maatreëls inbeslagneeming van goedere inhou, kan hierdie moontlikheid nie buite rekening gelaat nie.
 
== Die aktiwiteite van die Inkwisisie ==
 
=== Die Inkwisisie en die uitdrywing van die Jode ===
[[Lêer:An auto-da-fé of the Spanish Inquisition and the execution o Wellcome V0041892.jpg|duimnael|Jode wat geweier het om  te bekeer of om Spanje te verlaat, word ketters genoem en kon op 'n brandstapel doodgebrand word.]]
Die aantal Jode wat Spanje verlaat na die instelling van die Inkwisisie is nie bekend nie. Historici uit die tyd noem groot getalle: Juan de Mariana (1536 - 1624) meen dat sowat 800 000 Jode Spanje ontvlug en Isaac Abrabanel (1437 - 1508) noem die getal van 300 000. Skattings van moderne historici is laer: volgens Henry Kamen het ongeveer 40 000 van die total van 80 000 Spaanse Jode geëmigreer.
In die [[18de eeu]] het die aantal sake van die Inkwisisie teen die ''conversos'' baie verminder. 'n Sekere Manuel Santiago Vivar was in [[1818]] in Córdoba die laaste persoon wat deur die Inkwisisie verhoor word as kripto-jood.
 
=== Onderdrukking van die protestantisme ===
In die 16de eeu begin die Inkwisisie minder aandag te bestee aan die ''conversos''. Die taak word nou die bestryding van die [[protestantisme]], wat in Spanje enkele aanhangers gehad het.
 
Die eerste sake teen aanhangers van [[Lutheranisme]] vind plaas tussen [[1558]] en [[1562]], toe die Inkwisisie hul aandag rig op twee protestantse gemeenskappe in Valladolid en Sevilla. 'n Groot aantal hofsake en [[auto de fe]]s vind plaas, waarvan sommiges bygewoon is deur lede van die koninklike familie. Alhoewel die prosesse deurgaan het tot in [[1562]], was die vervolgings meer beperk en dit word geskat dat teen die einde van die 16de eeu 'n dosyn Spanjaarde vir lutheranisme ter dood veroordeel is. Hiermee was die protestantisme in Spanje, wat nooit werklik van die grond gekom het nie, so te sê volledig uitgeroei.
 
== Organisasie ==
Behalwe die religieuse rol wat die Spaanse Inkwisisie vervul was dit ook nog 'n instituut om die monargie te dien. Dit beteken nie dat hulle heeltemal afhanklik was van die monargie nie, want vir belangrike sake was toestemming van [[Rome]] nodig. Alhoewel die grootinkwisiteur benoem is deur die kroon, was daar goedkeuring nodig deur die Pous. Die Inkwsiteur-Generaal was die enigste gesaghebbende in alle koninkryke van Spaanse Ryk (insluitende die daarmee saamhangende [[Amerikaanse]] koninkryke), behalwe van [[1507]] tot [[1518]], toe daar twee grootinkwisiteurs was, een in Kastilië en een in Aragón.
 
== Die werkswyse van die Inkwisisie ==
Die Inkwisisie was in die uitvoering van take gebind aan die kanonieke reg en die kerkreg van die Rooms-Katolieke Kerk. Die prosedures wat gevolg moet word, is in 'n aantal ''Instrucciones'' (instruksies), geskryf deur die Inkwisteur-Generaals Torquemada, Deza en Valdés.
 
=== Aanklagte ===
Wanneer die Inkwisisie in 'n stad aankom, was die eerste stap die uitreiking van 'n Edik van Genade; na 'n mis op Sondag, lees die Inkwisteur hierdie edik voor. Hierin word die verskillende ketterye uitgelê en is alle gelowiges opgeroep om na die tribunale van die Inkwisisie te kom om "hul gewete te ontlas". Hierdie oproep word die Edik van Genade genoem omdat almal wat binne 'n vasgestelde tyd (ongeveer 'n maand) vrywillig sy oortredings begelei, 'n kans het om hom met die Kerk te versoen sonder om gestraf te word. Hierby moes ook moontlike medepligtiges uitgewys word. Later word die Edik van Genade vervang deur die Edik van Geloof, waarna hierdie moontlikheid om straf vry te spring nie langer aangebied word nie.
 
Hierdie vrywillige skuldbekentenisse was anoniem, waardeur die aangeklaagde medepligtiges nie geweet het wie hulle by die Inkwisisie verkla het nie. Dit was een van die belangrikste punte van kritiek wat teenstanders van die Inkwisisie gehad het. In die praktyk het valse aanklagte gereeld voor gekom, waarin vyande en mededingers aangekla is by die Inkwisisie. Ook die aanklagte van familielede was nie ongewoon nie.
 
=== Gevangeneming ===
Nadat daar iemand aangegee was, is die saak ondersoek deur die ''calificadores'', wie se taak dit was om te besluit of daar inderdaad sprake was van kettery. As dit die geval was, word die beskuldigde in hegtenis geneem. In die praktyk was dit egter nie ongewoon dat die beskuldigde reeds voor hierdie ondersoek van die ''calificadores'' voorkomend in hegtenis geneem is. Hierdie tydperk van voorkomende in hegtenis neming kon dikwels lank duur, in sommige gevalle tot twee jaar.
 
Tydens die gevangnisneming is die beskuldigde nie op hoogte gebring van die aanklagte wat teen hom ingedien is nie. Daar kon maande of selfs jare verbygaan waarin die beskuldigde nie geweet het waarom hy 'n gevangene was nie. Die gevangenes is geïsoleer en hulle was nie toegelaat om deel te neem aan die mis of om sakramente te ontvang nie.
 
=== Vervolgingsproses ===
[[Lêer:Torture Inquisition.jpg|duimnael|Marteling gedurende die Spaanse Inkwisisie.]]
[[Lêer:Torture Chamber of the Inquisition v2.PNG|duimnael|Verskillende metodes van pyniging deur die Inkwisisie]]
Na afloop van die proses volg 'n oorlegpleging tussen die inkwisieteurs, 'n verteenwoordiger van die biskop en die ''consultores'' (kenners in [[teologie]] van die Kanonieke Reg). Hierdie oorlegpleging word die ''consulta de fe'' genoem. Daar is ook oor die saak gestem en 'n oordeel, wat uiteindelik eenstemmig moet wees, word gevel.
 
=== Veroordeling ===
Die proses kon op die volgende maniere afloop:
 
Die verhoudings tussen die verskillende uitkomste verskil baie. Die meeste veroordelings tot die [[doodstraf]] vind plaas in die eerste periode na die ontstaan van [[Inkwisisie]]. Later is die doodstraf relatief min toegepas.
 
=== Die ''auto da fes'' ===
As die verdagte veroordeel was, moes die persoon meestal deelneem aan 'n seremonie wat sy terugkeer na die Roomse Kerk verseël. Hierdie seremonie is ''[[auto de fe]]'' genoem en was of privaat (''auto particular'') of in die publiek ''(auto publico''). In die begin was hierdie seremonies nie juis plegtig van aard nie en trek hulle min toeskouers. Na die Inkwisisie langer bestaan, word hierdie seremonies meer formeel, het hulle meer publiek getrek en word hulle met feestelikhede gekenmerk. In latere tyd was 'n ''auto da fe'' 'n groot spektakel en is daar versigtig bestuur om 'n maksimum effek op die toeskouers te bewerkstellig.
 
== Verval en einde van die Inkwisisie ==
Die jaar [[1833]], meer bepaald na die dood van Ferdinand VII, beteken die absolute einde van die Spaanse Inkwisisie, maar in werklikheid was hierdie instansie al sedert [[1700]] nie meer aktief nie. Met die koms van die [[Huis van Bourbon | Bourbon-dinastie]] op die Spaanse troon is daar al 'n einde aan die "Spaanse" Inkwisisie.
 
== Aantal slagoffers ==
Volgens die historikus Hernando del Pulgar (1436 - 1492), 'n tydgenoot van Ferdinand II en Isabella van Kastilië, het die Inkwisisie tussen 1478 en 1490 ongeveer 2 000 mense na die brandstapel gestuur en 15 000 mense met die kerk "versoen".
 
411 783

wysigings

Navigasie-keuseskerm