Veneto

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
Veneto
Veneto se wapen Veneto se vlag
Algemene gegewens
Land: Vlag van Italië Italië
Hoofstad: Venesië
Administratiewe verdeling: 6 provinsies
Oppervlakte: 18 407,4 vk km
Bevolking: 4 902 979 (31 Maart 2018)
Bevolkingsdigtheid: 266,4 inwoners per vk km
Webtuiste: regione.veneto.it
President: Luca Zaia (Lega Nord)
Kaart
Die ligging van Veneto in Italië
'n Rare natuurtoneel - sononder oor die bevrore Venesiaanse strandmeer naby Chioggia

Veneto (amptelike Italiaanse naam: Regione del Veneto [ˈvɛːneto]; Veneties of Venesiaans: Vèneto [ˈvɛneto]) is 'n administratiewe streek in Noordoos-Italië met 'n oppervlakte van 18 407,4 km² en 'n bevolking van 4,9 miljoen. Die administratiewe setel is Venesië. Veneto is die vyfde grootste administratiewe streek in Italië volgens inwonertal, en die agste grootste volgens sy oppervlakte.[1]

Nie net die karakter van Venesië as sy administratiewe setel nie, maar ook dié van sy historiese besittings op die vasteland, die terra ferma, waarvan 'n groot deel deur die huidige administratiewe streek beslaan word, word deur water bepaal. Veneto is 'n land van strandmere, mere, riviere en kanale wat deur die magtige Po-rivier deurkruis word. Dit strek vanaf die Adriatiese Seekus tot die majestueuse rooi bergmassief van die Dolomiete.[2]

Etimologie[wysig | wysig bron]

Die Canale dei Buranelli met sy booggange in Treviso. Hierdie stad was 'n vesting wat Venesië teen aanvalle uit die noorde sou beskerm, en so het ook sy kanale oorspronklik deel uitgemaak van Treviso se versterkings

Daar is twee gebruiklike benaminge vir die gebied tussen die Gardameer en die Adriatiese Golf – Veneto en Venesië. Albei het hulle oorsprong in die Romeinse gewes wat in Latyn Venetia genoem is, maar verwys eintlik nie na dieselfde streek nie. Veneto is die amptelike Italiaanse naam vir die huidige administratiewe streek wat sewe provinsies bevat – Verona, Vicenza, Padova (Padua), Rovigo, Venesië (Italiaans: Venezia), Treviso en Belluno.

Venesië sluit as historiese streeksbenaming dikwels ook gebiede oos van Veneto in – Frioelië (Friuli), soms ook dele van die provinsie Trento – wat in die antieke tydperk deel uitgemaak het van die Romeinse regio Venetia en later, vanaf die laat Middeleeue, van die Terraferma of vastelandse gebiede van die Republiek Venesië (waarna alternatief as Domino Veneto verwys is).

Die betekenis van die Latynse Venetia het reeds in die tyd ná die groot laat-antieke volksverhuising vernou tot die kus- en strandmeerstreek onder Bisantynse bewind (die sogenaamde See-Venesië) en uiteindelik die nedersetting in die strandmeer, Venesië. Om verwarring met die stad te voorkom, het in Italiaans vanaf die 18de eeu Venezia as benaming vir die nedersetting en Veneto as benaming vir die streek gebruiklik geraak. Die laasgenoemde is 'n afkorting vir Domino Veneto.[3]

Administratiewe verdeling[wysig | wysig bron]

Die huidige administratiewe gewes Veneto word in sewe provinsies onderverdeel: Belluno, Padua, Rovigo, Treviso, Venesië (Venezia), Verona en Vicenza. Hul grense word bepaal deur artikel 131 van die Italiaanse grondwet. Hulle is in die loop van die geskiedenis verskeie kere gewysig.

Veneto het sy historiese oorsprong as administratiewe eenheid onder meer in die Romeinse keiser Augustus se onderverdeling van die Italiese skiereiland in elf geweste – waarvan die tiende (regio X) Venetia et Histria genoem is. Hierdie geweste het in die Hoë Keisertyd geen besondere administratiewe funksies vervul nie, behalwe vir sensusdoeleindes en die amptelike registrasie van grond in staatsbesit. Die belangrikste historiese bron is Plinius die Ouere se Naturalis historia (III, 126-132)[4]

Ekonomie[wysig | wysig bron]

Die ekonomiese wonder van die 20ste eeu[wysig | wysig bron]

Hoofkwartier van die mode-etiket Replay in Asolo, Treviso

Veneto is een van die uitstekende voorbeelde vir 'n ontwikkeling waarna in die 1960's as die "Italiaanse ekonomiese wonder" verwys is. Net soos die aangrensende Frioelië was Veneto nog tot die middel van die 1950's 'n streek wat sterk op landbou gesteun het, maar weens sy betreklik lae inkomstevlakke bevolkingsverliese as gevolg van emigrasie na ander Italiaanse streke en die buiteland gely het.

In die Fondaco dei Tedeschi langs Venesië se hoofaar Canal Grande is oorspronklik Duitse handelaars gehuisves (en hul aktiwiteite noukeurig deur die Venesiaanse owerheid dopgehou). Die historiese gebou het as Venesië se hoofposkantoor gedien, maar is intussen omgebou tot 'n luukse winkelsentrum (die foto wys die binnehof)
Die vroeëre graanmeul Molino Stucky is die belangrikste industriële monument in Venesië, geleë op die eiland Giudecca. Die meul, wat tussen 1884 en 1895 in opdrag van die Switserse entrepreneur Giovanni Stucky opgerig is en tydelik as pastafabriek gedien het, is intussen omgebou tot 'n luukse hotel wat deur die Hilton-groep bedryf word

Vanaf die 1960's het klein en middelgroot familieondernemings as suksesvolle rolspelers op internasionale markte die voortou geneem om Veneto tot een van Italië se voorste nywerheidstreke te ontwikkel. Tans word Veneto onder die welvarendste streke in die Europese Unie gereken, met 'n nominale bruto binnelandse produk (BBP) van meer as 155 miljard € in 2016 (wat gelykstaan aan 9,25 persent van die totale nasionale BBP van Italië).[5]

Veneto se ekonomie het oorspronklik hoofsaaklik op die tekstiel-, juwele- en voedselbedryf gesteun. Ondernemings uit hierdie sektore het swaar gekry en groot verliese gely gedurende die ekonomiese krisis van 2008 en 2009, en baie van hulle het bankrot gespeel. Vir entrepreneurs in die streek was die resessie 'n aansporing en geleentheid vir vernuwing. So het hulle saamgespan met navorsers om doelgerig aandag te skenk aan nuwe tegnologieë, en Veneto het sy vroeëre rol as een van Italië se mees mededingende streke hervat.[6] Tans is metaalverwerking, masjienbou, voedselverwerking, die tekstiel- en modebedryf en leerverwerking die belangrikste industriële sektore.

Uitvoere het toegeneem (met Duitsland as die belangrikste mark) en in 2017 14 persent van Italië se totaal van €448 miljard beloop, terwyl die groei van die BBP hoër was as die gemiddeld vir Italië. Binnelandse verbruik in Veneto het met 1,5 persent gegroei, onder meer danksy die laagste werkloosheidsyfer van alle Italiaanse streke, en beleggings met 3,9 persent.[7] Duitsland was ook die belangrikste handelsvennot wat invoere betref (€50 miljard). Hulle het in 2017 met 11 persent gegroei tot sowat €10 miljard - waaronder motorvoertuie ter waarde van €4,3 miljard, bewerkte metale en ander goedere ter waarde van €1,4 miljard, voedselprodukte (hoofsaaklik suiwelprodukte, €1,1 miljard), chemiese goedere (hoofsaaklik plastiek, €1 miljard) en masjiene (€925 miljoen). Invoere uit Duitsland het ook in die eerste halfjaar van 2018 stewig gegroei met 27,5 persent. Die Duitse aandeel aan Veneto se invoere het sodoende gestyg tot meer as 25 persent.[8]

Landbou[wysig | wysig bron]

Ondanks groeiende industrialisering speel die andbousektor steeds 'n sentrale rol in Veneto se ekonomie. In die uitgestrekte vrugbare riviervlaktes en die omliggende heuwelgebiede word graan, wyn en vrugte verbou. Die riviervlaktes van die Po-delta lewer mielies, koring, aartappels en rys op, terwyl vrugteverbouing, die teel van skaaldiere en vissery 'n lang tradisie in Veneto se kusgebiede het. Die visserybedryf word bedreig deur krimpende visbronne.

Wynbou[wysig | wysig bron]

Wit Soave-wyn uit Veneto met versnaperings (in Venesiaans cicheti genoem). Om saam met vriende te kuier, 'n glasie wyn en cicheti te geniet word hier omskryf as andar per ombre – "in die skadu wandel". Hierdie segswyse dateer volgens oorlewering uit die tydperk van die Republiek Venesië toe wynhandelaars op die Piazza San Marco (Sint Markusplein) hul kosbare drank per glas aan verbygangers verkoop het. Om hul wyne teen die warm son te beskerm, het die handelaars hul stalletjies in die skadu van die Sint Markus-basiliek opgerig

Met byna 75 000 hektaar se wingerde word Veneto onder Italië se drie grootste wynboustreke gereken. Wyn word hier veral in die vlaktes langs die Adriatiese Seekus, langs die Porivier en in die berggebiede rondom die Gardameer verbou. Die gewildste kultivars, wat hier aangeplant word, is Garganega, Glera, Pinot Grigio, Pino Bianco, Trebbiano Soave en Chardonnay vir wit wyne, en Rondinella, Corvina Veronese, Merlot en Cabernet Sauvignon vir rooi wyne. Sowat 'n kwart van alle Italiaanse wyne van oorsprong met DOC- en DOCG-sertifisering word hier in 'n vyftigtal gebiede gekelder, waarvan sommige dig bymekaar geleë is. Veneto lewer sodoende meer wyne van oorsprong op as enige ander wynboustreek in Italië.[9] Die DOC-sertifisering is in Desember 2010 vir die eerste keer ook aan wyne uit die onmiddellike omgewing van Venesië toegeken (Venezia DOC).[10]

Die Venetiese wynboubedryf trek voordeel uit die heersende klimaat- en grondtoestande. Die streek se rooi en bruin klipperige en kalkagtige grond is uiters geskik vir wingerd-verbouing, net soos die Venetiese klimaat. Uitlopers van die Alpebergreeks beskerm die streek in die noorde teen koue winde uit Noord-Europa. Veneto het dus 'n relatief gematigde klimaat. Wit kultivars word hoofsaaklik in die koeler gebiede van Veneto verbou, terwyl die warmer vlaktes langs die Adriatiese See besonder geskik is vir rooi wyne.

Boukuns[wysig | wysig bron]

Venetiese villa's[wysig | wysig bron]

Riviera del Brenta: Villa Pisani (agterkant) – uitsig oor die tuin en tuinpoel
'n Kanaal in die universiteitstad Padua: uitsig van die brug Ponte delle Torricelle, met die Ponte Gregorio Barbarigo in die agtergrond

Die Venetiese villa's (Italiaans: Ville Venete), waarvan tussen die 15de en 19de eeu meer as 4 000[11] deur adellike en welvarende families gedurende 'n lang tydperk van vrede en ekonomiese welvaart in die Republiek Venesië se vastelandse besittings (die Terraferma van Veneto en Frioelië, of Domini di Terraferma) met hul uitstekende netwerk van paaie en waterweë opgerig is en tot belangrike sentrums van landbou, kuns asook die kulturele en ekonomiese lewe ontwikkel het, het danksy hul unieke ontwerpe en die sorgvuldig gekose persele 'n integrale bestanddeel van die Venetiese boukuns, kultuur en landskap geword. Hierdie ryke argitektoniese erfenis tel tans altesaam 3 477 eenhede waarvan 'n twintigtal toeganklik is vir die publiek.

Dikwels het Venetiese villa's as somerwonings gedien. Die groot konsentrasie villa's in bepaalde gebiede weerspieël hul vroeëre funksie as gewilde somervakansieplekke van Venesiaanse welvarendes. So het baie luukse somerhuise in die Riviera del Brenta ontstaan, 'n groen landelike gebied langs die historiese loop van die Brenta-rivier wat oorspronklik Venesië met Padua verbind het. As maklike waterweg en toegang tot die vasteland was hierdie rivierloop 'n soort natuurlike voortsetting van Venesië as strandmeerstad te midde van water. Tussen die 16de en 18de eeu het hierdie gebied sy goue tydperk as gunstelingbestemming van Venesiane en Paduane beleef wat hier die modieuse leefstyl van Villeggiatura of somerverblyf in elegante villa's gevolg het.

Verwysings[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]


Vlag van Italië

Streke van Italië

Abruzze (Abruzzo)Apulië (Puglia)BasilicataKalabrië (Calabria)Kampanië (Campania)Emilia-RomagnaFriuli-Venezia GiuliaLatium (Lazio)Ligurië (Liguria)Lombardye (Lombardia)Marke (Marche)MolisePiëmont (Piemonte)Sardinië (Sardegna)Sisilië (Sicilia)Toskane (Toscana)Trentino-Suid-Tirol (Trentino-Alto Adige) • Umbrië (Umbria)Valle d'AostaVeneto