Slawiese tale
vanuit Wikipedia, die vrye ensiklopedie.
Die Slawiese tale, ‘n groep nou verwante tale van die Slawiese volke en ‘n subgroep van die Indo-Europese taalfamilie het sprekers in die grootste deel van Oos-Europa, in groot dele van die Balkan, in dele van Sentraal-Europa en in die noordelike deel van Asië.
Inhoud |
[wysig] Geskiedenis
Die Slawe het lank vir die Grieke en Romeine onbekend gebly. Van die 4de eeu vind daar 'n uitbreiding na die weste plaas. Die Slawe word in die 9de eeu vanuit die Bisantynse Ryk deur Cyrillus en Methodius gekersten. Oud-Bulgaars (Oud-Kerkslawies) het die taal van die Oosters-Ortodokse Ortodokse Kerk geword. Vanaf die 11de-12de eeu ontstaan daar 'n geografiese variasie. Kerkslawies het vir lank as skryftaal gedien.
Die Oos-Slawiese en die Suid-Slawiese tale, behalwe Sloweens, Kroaties en Bosnies word met die Cyrilliese alfabet geskryf. Die Wes-Slawiese tale gebruik, onder die invloed van katolisisme, die Latynse alfabet.
Die Wes- en Oos-Slawiese tale word in die slavistiek soms saamgevoeg onder die term Noord-Slawiese tale.
[wysig] Indeling
- Wes-Slawies, wat verder onderverdeel word in:
- Tsjeggies in die Tsjeggiese Republiek en Slowaaks in Slowakye
- Hoog en Neder-Sorbies in Duitsland
- Lekitiese tale — Pools en verwante dialekte, Kasjoebies, Polabies (uitgestorwe) en Obodrit.
- Oos-Slawies
- Suid-Slawies wat verder onderverdeel in:
- Westelike subgroep wat uit Sloweens in Slowenië, Serwies in Serwië en Montenegro, Kroaties in Kroasië en Bosnies in Bosnië bestaan. Slaviste groepeer die laaste drie baie keer saam as die Serwo-Kroatiese taal.
- Oosterse subgroep wat uit Bulgaars in Bulgarye en die aanliggende Macedonies van die Macedonië (Sommige slaviste, veral die van Bulgarye en Griekeland, beskou Macedonies as 'n streeksvorm van die Bulgaarse taal eerder as 'n aparte taal).
- Kerkslavies en Ou Kerkslawies
 |
| Kaart van Slawiese tale in Europa |
Die drieledige verdeling van die Slawiese tale neem nie die gesproke dialekte van elke taal in ag nie. Sekere sogenaamde oorgangsdialekte en hibriede vul baiekeer die gaping tussen die verskillende tale en vertoon ooreenkomste wat nie waargeneem word in die Slawiese letterkundige (i.e., standaard-) tale nie.
Genoegsame verskille bestaan tussen die verskeie Slawiese dialekte dat dit kommunikasie tussen sprekers van verskillende dialekte en tale moeilik of onmoontlik kan maak. Binne die individuele Slawiese tale kan dialekte min verskil soos in die Russiese dialekte of kan daar groot verskille wees soos in die Sloweense dialekte. Moderne massamedia, het egter tot gevolg dat variasie tussen al die Slawiese tale verminder. Let wel dat die geskiedkundige inter-Slawiese kulturele strominge, soos die invloed van die Suid-Slawiese Ou-Kerkslawies op Russies, tot 'n mate van eenvormigheid gelei het.
[wysig] Invloede
Daar is in Slawiese tale net so ’n groot invloed van buite as in ander tale. So het Russe in die sewentiende eeu talle Duitse woorde in hul taal opgeneem vanweë hul kontak met Duitse setlaars in Rusland. In Pieter die Grote se tyd is talle Franse en Nederlandse woorde opgeneem. Op sy beurt het Russies weer in die negentiende eeu die meeste ander Slawiese geskrewe tale beïnvloed. Kroatiese skrywers het byvoorbeeld vryelik woorde van Tsjeggiese skrywers geleen, terwyl laasgenoemde weer mildelik Russiese woorde geleen het om hul sterwende taal lewend te hou. Talle Russiese woorde is ook in Bulgaars opgeneem om Turkse en Griekse leenwoorde te vervang. Vandag het baie Bulgaarse woorde ’n Russiese struktuur wat ongewoon is vir Bulgaars en selfs vir die Suid-Slawiese tale in die algemeen.
[wysig] Gemeenskaplike eienskappe
Slawiese tale deel talle eienskappe, soos:
- Die behoud van Proto-Indo-Europese naamvalle vir selfstandige naamwoorde. Die meeste Slawiese tale het sewe: die nominatief, genitief, datief, akkusatief, vokatief, lokatief en instrumenteel. Russies het net ses naamvalle – vokatief het weggeval en die lokatief het plek gemaak vir ’n sogenaamde voorsetselnaamval.
- Onderskeid tussen perfektiewe en imperfektiewe aspekte van werkwoorde.
- Fonemiese palatisasie.
- ingewikkelde opeenhopings van konsonante soos in die Russiese встреча (fstretsja) – ontmoeting – en die Poolse bezwzględny – absoluut.
