Duikboot

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die duikboot USS Chicago (SSN 721) onder water langs die kus van Maleisië
Franse duikboot uit die Eerste Wêreldoorlog
Die USS Cavalla

'n Duikboot (vroeër ook onderseeboot en onderseër) is 'n watervoertuig wat spesifiek ontwerp is om onder water te vaar. Duikbote word gebruik om onderwaternavorsing te doen en om dieper onder die water te werk as wat mense kan duik. Sulke gebruike sluit eksplorasie in en die terugbring van voorwerpe wat gesink het. Die meeste groot vlote gebruik duikbote vir militêre doeleindes.

Die Engelsman, William Bourn het in 1580 die eerste beskrywing van 'n duikboot gepubliseer. Die eerste werkende duikboot is in 1623 ontwerp vir koning Jakobus I van Engeland deur die Hollander Cornelius Drebbel. Volgens berigte was die duikboot 'n omgekeerde roeiboot met twaalf roeiers wat langs die Teemsrivier af gevaar het. Daar is egter geen aanvaarde verduidelikings van hoe die boot werklik gewerk het nie.

Die eerste duikbote is gebruik om navorsing te doen onder die water. Daar is egter gou gesien dat duikbote geweldige voordele inhou op militêre gebied. Die eerste militêre duikboot is die Skilpad ("Turtle") genoem. Die Turtle het plek gehad vir een persoon en moes met die hand bestuur word. Die geskiedenis van duikbote is deurspek met verhale van duikbote wat gesink of verdwyn het.

Sommige moderne duikbote is kerngedrewe, kan baie diep duik en kan maande lank onder die water bly.

Diesel/elektriese duikbote[wysig]

Die eerste duikbote was aangedryf deur 'n kombinasie van diesel/elektriese enjins. Wanneer die duikbote op die oppervlak van die see vaar het hy sy dieselenjin gebruik. Terselfdertyd het die dieselenjin ook 'n stel batterye gelaai. Wanneer die duikboot moes duik is die dieselenjin afgeskakel en die elekriese motor aangeskakel. Die duikboot se vermoë om lank onderwater te bly was beperk deur twee faktore: die kapasiteit van die batterye en die hoeveelheid suurstof beskikbaar in die duikboot. In beide gevalle moes die duikboot opgaan na die oppervlakte sodra een van die faktore kritiek raak. Sodra die dieselenjin aangeskakel het, het dit ook suurstof in die duikboot ingesuig.

Duikbote se spoed tydens die Tweede Wêreldoorlog op die oppervlakte was ongeveer 18 knope en onderwater sowat 7 knope. Tydens die Tweede Wêreldoorlog het die Duitsers spesiale voorraadskepe gehad wat die Duitse duikbote van voorrade (voedsel, brandstof en torpedo's) voorsien het in die middel van die oseaan. Sodoende kon die duikbote langer operasioneel bly.

Kernkrag aangedrewe duikbote[wysig]

Die eerste kernkrag aangedrewe duikboot was die Amerikaanse Nautilus wat op 21 Januarie 1954 te water gelaat is. Die Nautilus was toegerus met 'n hoëdruk waterverkoelde reaktor. Die volgende kernaangdrewe duikboot was die Seawolf wat in 1957 te water gelaat is, en toegerus was met 'n vloeibare Natrium verkoelbare reaktor. Dit was egter nie 'n groot sukses nie en was twee jaar later ook met 'n hoëdruk waterverkoelde reaktor toegerus. Die Seawolf het egter 'n rekord opgestel deurdat sy vir sestig dae aaneen onder water was en in die tyd 13 000 seemyl afgelê het.

Gedurende 1960 het die kernaangedrewe duikboot Triton van amper 8 000 ton verplasing (onder die water en amper twee keer so groot as die Nautilus en Seawolf) die rekord verbeter toe sy 41 500 seemyl onderwater afgelê het en in die proses om die wêreld gevaar het. Dit het haar 83 dae geneem om die tog te voltooi.

Die kernkrag duikboot se vermoë om onder water te bly het afgehang van net een faktor; die uithouvermoë van die bemanning, dit wil sê hoe lank hulle voedsel gehou het en die mens se uithouvermoë in so 'n beperkte omgewing. Die duikboot het toerusting wat die lug suiwer hou.

Die volgende groot stap in kernkrag aangedrewe duikbote was die traandruppel ontwerp; die duikboot se voorkoms was meer spoelvormig soos die van 'n vis en was spesifiek gebaseer op die voorkoms van die walvis. Die Albacore was 'n eksperimentele duikboot wat met dié vorm ontwerp is. Alhoewel die hantering van die duikboot op die oppervlakte baie moeiliker was, kon die duikboot 'n groter spoed onder die water handhaaf van sowat 33 knope. Die vinnigste wat 'n tradisionele diesel/elektriese duikboot in die 1950's onderwater kon vaar is 16 knope. Vandag word alle duikbote met die spoelvormige vorm ontwerp.

Ongelukke van kernkrag aangedrewe duikbote[wysig]

Die ontwikkeling van kernkrag aangedrewe duikbote het ook egter sy kwota ongelukke gelewer. Die USS Thresher, 'n aanvalsduikboot, het gesink in die Atlantiese Oseaan met haar hele bemanning gedurende 1963. Gebaseer op die kommunikasie tussen die Thresher en haar basis, word daar vermoed dat 'n hoëdruk waterpyp gebars het wat elektriese foute veroorsaak het.

Gedurende 1968 het USS Scorpion gesink (die tweede duikboot met die naam Scorpion nadat die eerste herdoop is na George Washington tydens 'n ombouing) met haar bemanning naby die Asore. Geen amptelike verklaring is ooit uitgereik omtrent die oorsaak van die ongeluk nie.

Op 12 Augustus 2000 sink die Russiese kernduikboot, Kursk in die Barentssee en 118 seemanne sterf.

Kernkrag duikboot ontwikkeling in ander lande[wysig]

Met die beskikbaarheid van twee kernkrag aangedrewe duikbote gedurende die 1950's het Amerika 'n groot strategiese voordeel gehad. Die duikbote kon onder die Noordpool deurvaar en onder die yspak skuil en het selfs by die pool deur die ys gebreek.

Die Sowjetunie het hulle eerste kernkrag duikbote in die loop van 1958 voltooi, die November klas. Die Verenigde Koninkryk het eers in 1963 oor 'n kernkrag duikboot beskik toe hulle 'n kernkrag aangedrewe aandrywing van Amerika gekoop en dit in die Dreadnought geinstalleer het. Op 15 September 1966 het Brittanje die HMS Resolution te water gelaat, die eerste duikboot wat in geheel en al in Brittanje gebou was.

Frankryk het eers in 1969 oor 'n kernkrag duikboot beskik toe die Le Redoutable met toetsvaarte begin het.

Wapenstelsels in duikbote[wysig]

Tradisioneel was duikbote toegerus met torpedo's en enkele ligte kanonne en masjiengewere. Na afloop van die Tweede Wêreldoorlog het die groot militêre moondhede hulself toegerus met interkontinentale balistiese missiele (Engels: ICBM) wat op land gebaseer en met kernplofkoppe toegerus was. Amerika het op daardie stadium ook voortdurend strategiese bomwerpers in die lug gehad wat kernwapens gedra het.

Die Amerikaners was onseker oor die betroubaarheid van die stelsel en het beplan om hulle Jupiter missiele op die duikbote aan te bring. Uiteindelik het hulle die Polaris A.1 missiel ontwerp wat uit duikbote gelanseer kan word terwyl hulle onder water is. Die eerste duikboot (die voormalige Scorpion word USS George Washington na die ombouing) het sestien sulke missiele gedra. Die latere Polaris A.3 missiel se reikafstand is 2 500 myl.

Die voordeel van missieldraende duikbote is dat hulle voordurend rondbeweeg onder die water, nooit sigbaar is nie, selfs onder die noordpool se ys kan skuil en letterlik uit enige plek in die oseaan missiele kan lanseer.

Sulke duikbote kan slegs met groot moeite opgespoor word. Jagter-duikbote is spesiaal ontwerp en toegerus met SONAR onderwater opsporing toerusting vir die taak.

Wetenskaplike navorsing[wysig]

Duikbote word gebruik om navorsing te doen en die oseane te bestudeer aangesien die mens nie op sy eie so diep kan gaan nie. Op 23 Januarie 1960 het die Trieste, met Lt. Don Walsh en Jacques Piccard aan boord, die vloer van die Mariana-trog bereik, sowat 35 800 voet diep.[1]

Die klein duikboot Geo is gebruik om die Selakant te bestudeer naby die Comore gedurende Januarie 1987.[2]

Duikbote in Suid-Afrika[wysig]

Die Suid-Afrikaanse Vloot het gedurende die vroeë sewentigerjare hulle eerste drie Daphne klas duikbote van Frankryk gekoop met diesel/elektriese aandrywing.

Sien ook[wysig]

Bron[wysig]

Verwysings[wysig]

  1. Collier's Encyclopedia. Vol 21. 1970. Bl 578
  2. * QUEST: Science for South Africa. Volume 8. Nommer 1. ISSN 1729-830X