Jemen

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search
الجمهورية اليمنية
al-Jumhūriyyah al-Yamaniyyah
Republiek Jemen
Vlag van Jemen Embleem van Jemen
Vlag Embleem
Nasionale leuse: الله، ٱلْوَطَن، ٱلثَوْرَة، ٱلْوَحْدَة
Allāh, al-Waṭan, ath-Thawrah, al-Waḥdah
(Arabies vir: "God, Nasie, Rewolusie, Eenheid")
Volkslied: الجمهورية المتحدة‎
al-Jumhūriyyah al-Muttaḥidah
(Arabies vir: "Verenigde Republiek")
Ligging van Jemen
Hoofstad Sanaa

15°20′N 44°12′O / 15.333°N 44.200°O / 15.333; 44.200

Grootste stad Sanaa
Amptelike tale Arabies
Regering Unitêre republiek
Abdrabbuh Mansur Hadi
Ahmed Obeid bin Daghr
Onafhanklikheid
• Noord-Jemena
• Arabiese Republiek Jemen
• Suid-Jemenb
• Vereniging
• Huidige grondwet

30 Oktober 1918
26 September 1962
30 November 1967
22 Mei 1990
16 Mei 1991
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
527 968 km2  (49ste)
203 850 myl2
feitlik niks
Bevolking
 - 2016-skatting
 - 2004-sensus
 - Digtheid
 
27 584 213[1] (48ste)
19 685 000[2]
44,7 / km2 (160ste)
115,8 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2018-skatting

$39,267 miljard[3]
$1 274[3]

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2018-skatting

$13,840 miljard[3]
$1 274[3]

MOI (2015) 0,482[4] (168ste)  –  laag
Gini (2014) 36,7[5] –  medium
Geldeenheid Rial (YER)
Tydsone
 - Somertyd
AST (UTC+3)
nie toegepas nie (UTC+3)
Internet-TLD .ye, اليمن.
Skakelkode +967
a. van die Ottomaanse Ryk.
b. van die Verenigde Koninkryk

Jemen (Arabies: ٱلْيَمَن‎, al-Yaman), amptelik die Republiek Jemen (الجمهورية اليمنية, al-Jumhūriyyah al-Yamaniyyah), is 'n republiek in die Midde-Ooste en Asië. Dit beslaan 'n oppervlakte van 527 968 km² en in 2016 'n bevolking van 27 584 213 gehad. Jemen grens in die noorde aan Saoedi-Arabië, in die noordooste aan Oman, in die ooste aan die Arabiese See, in die suide aan die Golf van Aden, in die suidweste aan die Bab-el-Mandeb en in die weste aan die Rooisee. Die hoofstad en grootste stad is Sanaa, terwyl die belangrikste hawestad Aden is. Die eiland Sokotra, wat in Afrika naby Somalië aan die Horing van Afrika geleë is, behoort aan Jemen.

Bodem en reliëf[wysig | wysig bron]

Kaart van Jemen
Topografiese kaart van Jemen

In teenstelling met die sentrale deel van die Arabiese Skiereiland het Jemen kontrasterende reliëfs en 'n verskeidenheid van landskappe. Die sentrale gebied is 'n 1 000 tot 3 000 m hoë berglandskap met vrugbare vulkaniese grond. Die hoogste punt van die hele Arabiese Skiereiland is Hadoer Sjoeaib (3 760 m), sowat 50 km suidwes van die hoofstad Sanaa.

In die suidweste van die land is daar ook verskeie hoe pieke. Oos-Jemen bestaan uit 'n plato, wat na die ooste oorgaan in die woestyn Ar Roeb al chali (letterlik: "die leë deel"), een van die mees verlate streke van Saoedi-Arabië. Wes van die sentrale bergland lê 'n middelgebergte wat bekend staan as die Bo-Tihama (500–1500 m). Dit is 'n weggevrete landskap wat so os 'n muur uit die uitermate droë kusvlakte langs die Rooisee, die Tihama, ontstaan.

Klimaat[wysig | wysig bron]

Die klimaat van Jemen word deur die noordewinde en ’n suidwesmoeson oorheers. Die meeste reën val in die somer, terwyl die laagliggende Timaha feitlik geen reën kry nie. Toestande in die hoogliggende Tihama is gunstiger met meer gematigde temperature. Die sentrale bergland het 'n jaarlikse neerslag van 500 tot 1 000 mm. In die hoogste dele van Jemen val in die winter sneeu.

Wadi's en eilande[wysig | wysig bron]

Daar is geen bevaarbare riviere in Jemen nie. Die meeste riviere loop in 'n oostelike of suidwestelike rigting, maar laasgenoemde riviere bereik nie die see nie. Langs die kus is daar talle koraalriwwe en klein en groot eilande, waarvan net 'n paar bewoon word. Die Kamaraan-eilande was 'n twisappel tussen Noord- en Suid-Jemen. In 1967 het die bevolking verkies om by Suid-Jemen ingelyf te word, maar in 1972 is die grootste eiland deur troepe van Noord-Jemen beset.

Bevolking[wysig | wysig bron]

Saleh-moskee in Sanaa

Die presiese bevolkingsyfer van Jemen is onbekend aangesien 'n volkstelling nog nooit gehou is nie. Die mees onlangse skatting (1981) is ongeveer 9 miljoen. Die bevolkingsaanwas word bepaal deur 'n hoë geboortesyfer (sowat 5%) en In sterftesyfer van tussen 2 en 4%.

Ongeveer twee derdes van die bevolking woon in die sentrale bergland en Bo-Tihama. Benewens die hoofstad Sanaa is net die hawestad Aden van belang. Die meeste inwoners is Moslems, van wie die meerderheid Saïdiete is. 'n Groot aantal Jemeniete woon in Suid-Jemen. Die onderwys en alle kultuuruitinge word deur die Koran gereguleer. Laer en voortgesette onderwys, wat gratis is, word hoofsaaklik by Koranskole verskaf.

Landbou en veeteelt[wysig | wysig bron]

Koffieplantasie in Noord-Jemen

Die landbou vorm steeds die fondament van die Jemenitiese ekonomie. Tussen 80 en 85% van die bevolking leef van die landbou, en hoewel dit baie gevarieer is, is dit oor die algemeen nog baie primitief. Die belangrikste landbougebied is die sentrale bergland, waar onder meer graansoorte, sitrusvrugte en druiwe verbou word. Op die hoogliggende dele tussen 2000 en 3000 m word koffie verbou.

Koffie uit Jemen word beskou as van die beste ter wêreld en staan bekend as mokka, genoem na die uitvoerhawe Mokka. Langs die sanderige, droë kus word katoen, suikerriet en dadels verbou. Ongeveer 5% van die bevolking is nomadies of halfnomadies en beoefen veeteelt. Velle en huide is ’n belangrike uitvoerproduk. Die visserybedryf is minder belangrik en word meestal in die kusstede verbruik.

Delfstowwe en nywerhede[wysig | wysig bron]

Na ’n burgeroorlog van sewe jaar (1962–1969) was die ekonomie in ’n benarde toestand. Invoere het toegeneem en uitvoere het tot stilstand gekom. In 1970 het die regering 'n herstelprojek van stapel laat loop: naas landbouhervorming is plaaslike en buitelandse ondernemings gelok om delfstowwe te ontgin.

Ystererts word op klein skaal in die noorde ontgin en ruolie in die suide. Jemenitiese edelsmeewerk, leerware en glas is baie wêreldberoemd. Naas hierdie tradisionele nywerhede is daar min ander nywerhede. Die Sowjetunie en die Volksrepubliek China het enkele nywerhede in Jemen gevestig.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Kaart van die verdeelde Jemen tot in 1990

Van die vroegste eeue af is Jemen deur verskillende ryke oorheers, onder meer deur die van die Romeine, die Ethiopiërs en die Perse. Na die Eerste Wêreldoorlog het Jemen onafhanklik geword onder die imam ('n Islamitiese titel vir 'n geestelike sowel as politieke leier) Jahja Hamied Said.

Die tydperk tussen die twee wêreldoorloë is gekenmerk deur grensgeskille met Saoedi-Arabië, wat uiteindelik in 1934 in Saoedi-Arabië se guns beslis is. Ondanks die konflikte het Jemen tot die Arabiese Liga toegetree. 'n Staatsgreep teen die imam in 1948 het 'n nuwe periode van verdere onrus ingelui.

Politiek en bestuur[wysig | wysig bron]

Jemen tydens die burgeroorlog sedert 2011:

   Beheer deur Iran-ondersteunde Houthis en Saleh-lojaliste

   Beheer deur Saoedi-ondersteunde Hadi-lojaliste

   Beheer al-Kaïda en Islamitiese Staat-ondersteunde Ansar al-Sharia

   Beheer deur die VAE-ondersteunde Suidelike Oorgangsraad

Die nuwe imam het vriendskapsbande aangeknoop met onder meer die Sowjetunie, die Volksrepubliek China en Egipte. ’n Mislukte staatsgreep in 1955 het egter getoon dat die era van absolutisme verby was, en in 1956 is die eerste kabinet saamgestel.

Sedertdien was daar al meer as 25 kabinette. Na die dood van die imam het die burgeroorlog uitgebreek. Sedertdien het Jemen byna net soveel grondwette as premiers gehad. Die huidige grondwet dateer uit 1991 en bepaal onder meer hoe die land bestuur moet word deur ’n republikeinse raad van vyf lede, met die president as staatshoof.

Daarbenewens is daar 'n raadgewende vergadering bestaande uit 159 lede. Twintig lede word deur die republikeinse raad benoem en die res word verkies. Die belangrikste aspek van die huidige Jeminitiese politiek is die strewe na eenheid binne die samelewing na die vereniging van Noord- en Suid-Jemen.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) World Population Prospects: The 2017 Revision”. United Nations Department of Economic and Social Affairs, Population Division. URL besoek op 16 September 2018.
  2. (en) Statistical Yearbook 2011”. Central Statistical Organisation. URL besoek op 24 Februarie 2013.
  3. 3,0 3,1 3,2 3,3 (en) Yemen”. Internasionale Monetêre Fonds. URL besoek op 11 November 2014.
  4. (en) 2016 Human Development Report”. United Nations Development Programme: 2016. URL besoek op 16 September 2018.
  5. (en) Gini Index”. Wêreldbank. URL besoek op 16 September 2018.

Bronne[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]


 
Lande en gebiede in Asië

Lande: Afghanistan | Armenië2 | Azerbeidjan1 | Bahrein | Bangladesj | Bhoetan | Broenei | Egipte | Filippyne | Georgië1 | Indië | Indonesië | Irak | Iran | Israel | Japan | Jemen | Jordanië | Kambodja | Kasakstan1 | Katar | Kirgisië | Koeweit | Laos | Libanon | Maledive | Maleisië | Mianmar | Mongolië | Nepal | Noord-Korea | Oesbekistan | Oman | Oos-Timor | Pakistan | Rusland1 | Saoedi-Arabië | Singapoer | Siprus2 | Sirië | Volksrepubliek China | Sri Lanka | Suid-Korea | Tadjikistan | Thailand | Turkmenistan | Turkye1 | Verenigde Arabiese Emirate | Viëtnam

Omstrede gebiede: Abchasië - Nagorno-Karabakh - Noord-Siprus - Palestina - Republiek China (Taiwan) - Suid-Ossetië

Afhanklike gebiede: Australië: Kerseiland - Kokoseilande | Verenigde Koninkryk: Akrotiri en Dhekelië2 - Britse Indiese Oseaangebied | Volksrepubliek China: Hongkong - Macau

1. Land deels in Europa. 2. Geografies in Asië, maar gereeld beskou as deel van Europa a.g.v. kulturele en historiese oorwegings.

Lande van: Afrika - Europa - Noord-Amerika - Oseanië - Suid-Amerika