Primo Levi

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Primo Michele Levi (Italiaans:ˈpriːmo ˈlɛːvi|lang}}; 31 Julie 1919 – 11 April 1987) was 'n Italiaans-Joodse chemikus, skrywer en Holocaust oorlewende. Hy was die skrywer van verskeie boeke, romans, versamelings van kortverhale, opstelle en gedigte. Sy bekendste werke sluit If This Is a Man (1947, gepubliseer asSurvival in Auschwitz in die V.S.A.) in, wat sy relaas is van die jaar wat hy spandeer het as 'n gevangene in die Auschwitz konsentrasiekamp in Nazi geokkupeerde Pole; asook die The Periodic Table van 1975, 'n versameling van kortverhale wat gekoppel is aan die kwaliteite van die elemente, en wat die Koninklike Instituut van Groot-Brittanje genoem het as "die beste wetenskaplike boek wat al ooit geskryf is".[1]

Levi het in 1987 beswyk aan beserings wat opgedoen is tydens 'n val van 'n drieverdieping woonstelbalkon. Sy dood was amptelik opgeskryf as selfmoord, maar sommige het al voorgestel dat die val 'n ongeluk was.

Biografie[wysig | wysig bron]

Vroeë Lewe[wysig | wysig bron]

Levi is in 1919 in Turyn, Italië, by Corso Re Umberto 75 gebore uit 'n liberale Joodse gesin. Sy vader, Cesare, het vir die vervaardigingsfirma, Ganz gewerk en baie van sy tyd in Hongarye spandeer, waar Ganz gesetel was. Cesare was 'n ywerige leser en outodidak. Levi se moeder, Ester, wat bekend was aan almal as Rina, was goed opgevoed, na aanleiding van haar bywoning van die Istituto Maria Letizia. Sy was ook 'n ywerige leser en het ook die klavier bespeel en vlot Frans gepraat.[2] Die huwelik tussen Rina en Cesare was deur Rina se vader gereël.[2] Op hul troudag het Rina se vader, Cesare Luzzati, aan Rina die woonstel in Corso Re Umberto gegee, waar Primo amper vir die res van sy lewe sou leef.

Levi, ca. 1950s

In 1921 was Anna Maria, Levi se suster, gebore. Hy sou sy hele lewe lank 'n hegte verhouding met haar hê. In 1925 het hy ingeskryf by die Felice Rignon laerskool in Turyn. Hy was 'n dun, skaam en delikate kind, wat van homself geoordeel het dat hy afskuwelik was; maar hy het egter op akademiese vlak uitgeblink. Sy skoolrekord sluit lang periodes in waartydens hy tuis geskool was, eers deur Emilia Glauda en toe deur Marisa Zini, die dogter van die filosoof Zino Zini.[3] Die kinders het somers saam met hul moeder in die valleie suid-wes van Turyn spandeer waar Rina 'n plaashuis gehuur het. Sy vader het egter in die stad aangebly, deels omdat hy 'n afkeer gehad het aan die landelike lewe, maar ook as gevolg van sy ontrouhede[4]

In September 1930 het Levi, 'n jaar voor die gebruiklike inskrywingstyd, ingeskryf by die Massimo d'Azeglio Koninklike Gimnasium.[5] Hy was die jongste, kortste en slimste, sowel as die enigste Jood, in sy klas, en om die redes was hy geboelie.[6] In Augustus 1932, na twee jaar by die Talmud Torah skool in Turyn, het hy in die plaaslike sinagoge sy Bar Mitzvah gehad. In 1933 het hy, soos verwag was van alle jong Italiaanse skoolseuns, by die Avanguardisti beweging vir jong Italiaanse fasciste aangesluit. Hy het drilwerk en geweerdril vermy deur aan te sluit by die ski afdeling, en elke Saterdag van die skiseisoen op die hange bo Turyn spandeer.[7] As jong seun was Levi geteister deur siektes, en in besonder borsinfeksies. Hy was egter gretig om aan fisiese aktiwiteite deel te neem. In sy tienerjare sou Levi en 'n paar vriende insluip by 'n ongebruikte sportstadion en atletiese kompetisies hou.

In Julie 1934 het Levi op die ouderdom van 14 jaar die eksamens van die Liceo Classico D'Azeglio(Lyceum), 'n senior hoërskool eksamen geneem, wat gespesialiseer het in die klassieke oudheid, en hy was nog in dieselfde jaar toegelaat. Die skool was bekend vir sy anti-fascistiese leerkragte; een van die leerkragte was die filosoof Norberto Bobbio, en Cesare Pavese, wat later een van Italië se beste romansiers sou word.[8] Die geboelie van Levi sou aanhou gedurende sy tyd by die lyceum, alhoewel ses ander Jode in sy klas was.[9] Upon reading Concerning the Nature of Things by Sir William Bragg, Levi decided that he wanted to be a chemist.[10]

In 1937 was Levi voor die Department van Oorlog ontbied en daarvan beskuldig dat hy 'n oproepkennisgewing van die Koninklike Italiaanse Vloot geïgnoreer het—een dag voordat hy sy finale eksamen op Italië se deelname aan die Spaanse Burgeroorlog sou skryf, gebaseer op 'n aanhaling van Thukydides : "Ons besit die enkele verdienste om tot die uiterste graad braaf te wees." Levi was verskrik en afgelei van sy eksamen deur die aanklag dat hy die oproep geïgnoreer het, en het die eksamen gedruip-die eerste swak akademiese prestasie van sy lewe. Hy was nodeloos om te sê in 'n slegte toestand daarna. Sy vader kon daarin slaag om hom uit die Vloot te hou deur hom in te skryf by die fascistiese paramilitêre beweging (Milizia Volontaria per la Sicurezza Nazionale). Hy sou 'n lid daarvan bly deur die loop van sy eerste jaar op universiteit, totdat die promulgasie van die Italiaanse Raswette van 1938 gelei het tot sy uitsetting. Levi het later hierdie reeks gebeure herroep in die kortverhaal "Fra Diavolo on the Po".[11]

Hy het weereens die finale eksamen geneem, en dit geslaag, en in Oktober ingeskryf by die Universiteit van Turyn , ten einde chemie te studeer. As een van 80 kandidate het hy drie maande spandeer aan lesings; en in Februarie, nadat hy sy colloquio (mondelinge eksamen) geslaag het, was hy geselekteer as een van twintig om aan te beweeg na die voltydse chemiekurrikulum.

Tydens die liberale periode sowel as tydens die eerste dekade van die Fascistiese regering het Jode vele openbare posisies beklee, en was hulle prominent wat die literatuur, wetenskap en politiek betref.[12] In 1929 het Mussolini 'n ooreenkoms met die Rooms-Katolieke Kerk onderteken naamlik die Lateraanse Verdrag , wat katolisisme aangeneem het as die staatsgeloof, en wat die Kerk toegelaat het om verskeie sektore van die opvoedkunde en openbare lewe te beïnvloed, en ander gelowe verskraal het tot die status van "kultusse wat verdra word". In 1936 het Italië se verowering van Ethiopië en die uitbreiding van van wat die regime beskou het as die "Italiaanse koloniale Ryk" weereens die raskwessie in die kol geplaas. In die konteks wat gevorm was deur hierdie aangeleenthede, asook die alliansie (Spilmoondhede) met die Nasionaal-Sosialistiese Duitse Arbeidersparty oorheersde Duitsland van Hitler ,het die situasie van Italië se Jode drasties versleg.

In Julie 1938 het 'n groep gesiene Italiaanse wetenskaplikes en intellektuele die "Rasmanifes" gepubliseer, welke 'n mengsel van rasgebaseerde en ideologies-anti-semitiese teorieë van antieke en moderne bronne was. Hierdie verhandeling het die basis gevorm vir die Italiaanse raswette van Oktober 1938. Na die wette se promulgering het Italiaanse Jode hul basiese burgerregte, ampte op openbare kantoor, en hul bates verloor. Hul boeke was verbied: Joodse skrywers kon nie langer publiseer in boeke wat deur Ariërs besit is nie. Joodse studente wat hul studies begin het wat egter toegelaat om dit te voltooi, maar nuwe Joodse studente was verbied van universiteite. Levi het egter 'n jaar vroeër as wat geskeduleer is gematrikuleer, wat hom in staat gestel het om 'n graadprogram te neem. In 1939 het Levi se liefdesverhouding met bergstap begin.[13] Sandro Delmastro, 'n vriend van Levi, het hom touwys gemaak oor stap, en hulle het baie naweke in die berge bo Turyn spandeer. Fisiese inspanning en die risiko's en stryd daaraan verbonde het hom voorsien van 'n uitlaatklep vir sy frustrasies, soos Levi later in die hoofstuk "Yster" van sy boek The Periodic Tabel (1975) sou skryf. In Junie 1940 het Italië as bondgenoot van Duitsland oorlog verklaar teen Brittanje en Frankryk, en die eerste Geallieerde bomaanvalle teen Turyn het twee dae later begin. Levi het sy studies voortgesit tydens die bombardering, maar die gesin het verder onder druk begin verkeer toe sy vader bedlêend geword het as gevolg van maagkanker.

Chemie[wysig | wysig bron]

As gevolg van die nuwe rasgebaseerde wette en die meerwordende intensiteit van wydverspreide fascisme het Levi dit moeilik gevind om 'n studieleier vir sy tesis of verhandeling te vind-welke verhandeling gehandel het oor die Walden inversie, 'n studie van die asimmetrie van die koolstof atoom-. Eventueel was dit aangeneem deur Dr. Nicolò Dallaporta, en Levi het in die middel van 1941 met volle punte en verdienstelikheid graadgevang. Hy het ook nog 'n bykomende verhandeling oor X-strale en Elektrostatiese energie gesubmiteer. Sy graadsertifikaat bevat die opmerking, "van Joodse ras". Die rasgebaseerde wette het Levi daarvan weerhou om 'n gepaste of geskikte permanente werk na voltooiing van sy studies te vind.

In Desember 1941 het Levi 'n klandestiene werksaanbod by 'n asbesmyn in San Vittore ontvang. Die projek was daarop gemik om Nikkel te ekstraheer van die mynafloop, 'n uitdaging wat Levi met plesier aanvaar het. Levi het begryp dat, indien die projek suksesvol sou wees, hy die Duitse oorlogspoging sou aanhelp, welke oorlogspoging tekortkominge ondervind het wat die vervaardiging van wapentuig betref.[14] Die werk het van Levi vereis om onder 'n valse naam met valse dokumente te werk. Sy vader is in Maart 1942 dood , terwyl hy werksaam was by die myn. Levi het die myn in Junie verlaat ten einde in Milan te werk. Hy het die werk in 'n Switserse maatskappy (A Wander Bpk.) aangeneem ten einde die raswette te ontwyk. Hy het aan 'n projek gewerk om 'n anti-diabetiese middel te ekstraheer vanuit plantmateriaal. Dit het gou duidelik geword dat die projek geen kanse op sukses gehad het nie, maar dit was egter in niemand se belang om dit bekend te maak nie.[15]

In Julie 1943, het Koning Victor Emmanuel III van Italië Mussolini ontslaan en 'n nuwe regering onder Pietro Badoglio saamgestel, wie bereid was om die Wapenstilstand van Cassibile met die Geallieerdes te onderteken. Toe die wapenstilstand op 8 September bekend gemaak was, het die Duitsers tydens die Gran Sasso aanval noord- en sentraal-Italië beset, en Mussolini vrygestel van gevangesetting en aangestel as hoof van die Italiaanse Sosialistiese Republiek-welke 'n marionetstaat was wat geleë was in Duits-besette noord-Italië. Levi het teruggekeer na Turyn ten einde sy moeder en suster te vind wat toevlug gesoek het in hul vakansiehuis, La Saccarello , in die heuwels buite die stad. Die drie het begin reis na Saint-Vincent, Italië in die Aosta Vallei waar hulle weggesteek kon bly. Hulle het egter, omdat hulle agtervolg is as Jode-baie van wie reeds gevange geneem is deur die owerhede-verder opbeweeg na Amay in die Colle di Joux. Amay was die aangewese roete vir vlugtende oorlogsgevanges en vlugtelinge wat die Duitsers probeer ontwyk het.

Die Italian weerstandsbeweging het in al hoe groter wordende mate aktief begin raak in die Duits-besette gebiede. Levi en andere het aanbeweeg na die voetheuwels van die Alpe, en in Oktober het hulle 'n partydige groep geskep met die hoop dat dit geaffilieer sal word met die liberale Giustizia e Libertà groep. Levi was egter nie opgelei vir so 'n avontuur nie, en hy en sy handlangers was op 13 Desember 1943 gearresteer deur die Swarthemde , 'n fascistiese paramilitêre beweging. Toe Levi vertel is dat hy geskiet gaan word, het hy bely dat hy Joods was. Hy was daarna gestuur na die Fossoli di Carpi interneringskamp naby Modena.[16]Hy het in herinnering geroep dat so lank as wat Fossoli onder die beheer van die Italiaanse Sosialistiese Republiek was, eerder as die van Duitsland, hy nie seergemaak sal word nie, : " Ons was op 'n gereelde basis van kos voorsien; 'n rantsoen wat vir soldate bedoel was", "en teen die einde van Januarie 1944 was ons na Fossoli geneem op 'n passasierstrein. Die toestande in die [Fossoli] kamp was nogal goed. Daar was geen gepraat van teregstellings nie, en die atmosfeer was nogal kalm. Ons was toegelaat om die geld te behou wat ons met ons saamgebring het, en om geld van buite af te ontvang. Ons het met beurte gewerk in die kombuis, en ander dienste in die kamp verrig. Ons het self 'n eetkamer voorberei, 'n ietwat yl een, moet ek erken." [17]

Auschwitz[wysig | wysig bron]

Buna Werke, Monowitz en subkampe

Fossoli was oorgeneem deur die Nazis, wat dadelik begin het met die deportasie van Jode na konsentrasiekampe en doodskampe in die ooste. Levi en ander gevangenes is op die tweede van hierdie transporte op 21 Februarie 1944 in 12 bekrampte veetrokke na die Monowitz konsentrasiekamp vervoer. Monowitz was een van drie kampe wat deel gevorm het van die Auschwitz-konsentrasiekamp kompleks. Levi (nommer 174517) sou elf maande in die kamp spandeer voordat die kamp deur die Rooi Leër bevry was op 18 Januarie 1945. Van die 650 Italiaanse Jode wat saam met Levi vervoer is, was Levi een van slegs 20 wat die kamp oorleef het. Die gemiddelde lewensverwagting vir 'n nuweling in die kamp was drie tot vier maande.

Levi het 'n bietjie Duits geken as gevolg van die lees van Duitse chemiepublikasies; en hy het flink te werk gegaan om homself te oriënteer na lewe in die kamp, sonder om die aandag te trek van die bevoorregte gevangenes. Hy het brood as betaalmiddel gebruik ten einde 'n ander Italiaanse gevangene met meer kennis van Duits te betaal vir Duitse lesse en oriëntasie. Lorenzo Perrone het elke dag aan Levi gesmokkelde soprantsoene gegee. Perrone was 'n Italiaanse messelaar wat as dwangarbeider in Auschwitz moes werk. Levi se professionele kwalifikasies was nuttig, en daarom het hy 'n posisie verkry as 'n assistent in IG Farben se Monowitz laboratorium, wat bedoel was om kunsmatige rubber te produseer. Levi kon deur die vermyding van buitemuurse dwangarbeid in yslike temperature daarin slaag om te oorleef, asook deur materiale van die laboratorium te steel en dit te verhandel vir ekstra voedsel.[18] Kort voordat die kampe bevry was deur die Rooi Leër het Levi Skarlakenkoors opgedoen en is hy verplaas na die kamphospitaal. Op 18 Januarie 1945 het die Schutzstaffel in 'n haas die kamp ontruim toe die Rooi Leër in aankoms was, en in die proses almal behalwe die ernstige siekes gedwing om op 'n lang dodemars na 'n perseel wat verder geleë was van die voorhoede, met die gevolg dat die oorgrote meerderheid van die oorblywende gevangenes wat deelgeneem het aan die mars beswyk het. Levi se siekte het hom dus gespaar van die lot.

Alhoewel Levi bevry was op 27 Januarie 1945 het hy nie tot 19 Oktober 1945 in Turyn aangekom nie. Nadat hy tyd spandeer het in 'n Sowjet kamp vir voormalige konsentrasiekamp gevangenes, het hy in die geselskap van voormalige krygsgevangenes vertrek op 'n uitmergelende reis na sy tuisstad. Sy lang reis na Turyn het hom op 'n omslagtige roete deur Pole, Wit-Rusland, Oekraïne, Roemenië, Hongarye, Oostenryk en Duitsland geneem. In latere skrywes het hy ook verwys na die miljoene misplaaste mense op die paaie en treine van regoor Europa van die tydperk.

Skrywersloopbaan[wysig | wysig bron]

1946–1960[wysig | wysig bron]

Levi was amper onherkenbaar gewees op sy terugkeer na Turyn. Wanvoeding het sy gesig laat opswel. Hy het 'n patetiese baardjie en jas van die Rooi Leër aangehad toe hy teruggekeer het na Corso Re Umberto. Die volgende paar maande het aan hom die geleentheid gebied om fisies te herstel en kontak te hervestig met vriende wat oorleef het, en om te begin uitkyk vir 'n pos. Levi het gely aan psigologiese of sielkundige trauma van sy ondervindinge, en toe hy nie kon slaag om 'n werk in Turyn te kry nie, het hy begin om te soe vir werk in Milaan. Op sy treinritte het hy mense wat hy ontmoet het begin vertel van sy ondervindinge in Auschwitz. Hy het Lucia Morpurgo ontmoet tydens 'n Joodse nuwejaarspartytjie in 1946. Sy het aangebied om hom te leer dans en Levi het verlief geraak op haar. Omtrent die tyd het hy begin poësie skryf oor sy ondervindinge in Auschwitz. Op 21 Januarie 1946 het hy by DUCO, 'n Du Pont Maatskappy verffabriek buite Turin, begin werk. As gevolg van die baie beperkte treindienste het Levi in die saal van die fabriek gebly. Dit het aan hom die geleentheid gebied om ongehinderd te skryf. Hy het begin om die eerste konsep van If This Is a Man.[19] te skryf. Hy het elke dag klein notas op treinkaartjies en stukkies papier neergeskryf soos herinneringe teruggekom het na hom toe. Teen die einde van Februarie het hy reeds tien bladsy klaar gehad wat die laaste tien dae tussen die Duitse ontruiming en die aankoms van die Rooi Leër bevat het. Vir die volgende tien maande het die boek vorm aangeneem in sy saal soos hy elke nag sy herinneringe neergepen het.Op 22 Desember 1946 was die manuskrip uiteindelik voltooi en Lucia, wat nou Levi se liefde terugbeantwoord het, het hom gehelp om dit te wysig en om die vloei van die storielyn meer natuurlik te maak.[20] In Januarie 1947 het Levi die voltooide manuskrip na uitgewers begin neem. Dit was verwerp deur Giulio Einaudi op advies van Natalia Ginzburg. Die maatskaplike wonde van die oorlogsjare was steeds te vars, en Levi het geen literêre ondervinding gehad ten einde hom 'n reputasie as 'n skrywer te gee nie.

Levi het eventueel 'n uitgewer deur 'n vriend van sy suster gevind naamlik, Franco Antonicelli.[21] Antonicelli was 'n amateur uitgewer, maar as 'n aktiewe anti-fascis het hy die idee van die boek ondersteun. Teen die einde van Junie 1947 het Levi DUCO skielik verlaat en saam met sy ou vriend, Alberto Salmoni, saamgespan ten einde 'n chemiese praktyk te begin vanaf die boonste vloer van Salmoni se ouers se huis. Baie van Levi se ondervindinge van die tyd het hulle weg gevind na sy latere skrywes. Levi en Salmoni het die meeste van hul geld gemaak deur die verskaffing chloriede vir die maak van spieëls,[22] en hulle het die onstabiele chemiese produk afgelewer op fiets deur die hele stad. Hulle pogings om lipstiffie van reptiel uitskeidings te maak asook 'n gekleurde tandemalje om tande te bedek, was opgeneem in Levi se kortverhale. Ongelukke in hul laboratorium het die Salmoni huishouding deurdrenk gemaak van onplesierige reuke en bytende gasse. In September 1947 het Levi met Lucia getrou, en een maand later, op 11 Oktober, was If This Is A Man gepubliseer met 'n druklading van 2000 afskrifte. In April 1948 was Lucia verwagtend met hul eerste kind, en Levi het besluit dat die lewe van 'n onafhanklike chemikus te haglik was. Hy het derhalwe ingestem om vir Accatti in die verfbesigheid van die familie te werk onder die naam SIVA. In Oktober 1948 was sy dogter Lisa gebore.

Gedurende hierdie tyd het sy vriend Lorenzo Perrone se fisiese en sielkundige if psigiese gesondheid begin agteruitgaan. Lorenzo was 'n dwangarbeider in Auschwitz, wat vir ses maande 'n deel van sy rantsoen en 'n stuk brood aan Levi gegee het sonder om vir iets terug te vra.[23] Dié gebaar het Levi se lewe gered. In sy memoir vergelyk Levi Lorenzo met al die ander persone in die kamp, gevangenes sowel as wagte, as iemand wat daarin geslaag het om sy menslikheid te behou. Na die oorlog, kon Lorenzo nie dit wat hy gesien het hanteer nie en het hy in alkoholisme verval. Levi het verskeie reise gemaak om sy ou vriend van die strate af te kry, maar in 1952 het Lorenzo beswyk.[21]

Levi was in 1950, nadat hy sy chemiese talente gedemonstreer het aan Accatti, bevorder to Tegniese Direkteur by SIVA.[24] As SIVA se hoof chemikus en staatmaker het Levi die geleentheid gekry om op oorsese reise te gaan. Hy het verskeie resie na Duitsland onderneem en versigtig sy kontakte met senior Duitse sakemanne en wetenskaplikes gekultiveer. Hy het kortmouhemde gedra en seker gemaak hulle gewaar sy gevangenekamp tattoo op sy arm. Hy het betrokke geraak by organisasies wat toegewyd daartoe was om die gruwels van die kampe te onthou en op te neem. In 1954 het hy Buchenwald besoek ten einde die negende verjaardag van die kamp se bevryding van die Nazis te herdenk. Levi het op pligsgetroue wyse baie sulke herdenkingsaangeleenthede oor die jare bygewoon en sy eie ondervindinge in herinnering geroep. In Julie 1957 was sy seun Renzo gebore, wat byna sekerlik vernoem was na Levi se held, Lorenzo Perrone.

Ten spyte van 'n positiewe resensie deur Italo Calvino in L'Unità, is daar slegs 1,500 kopieë van If This Is a Man verkoop. In 1958 het Arnoldo Mondadori Editore, 'n groot uitgewer, die boek in gewysigde vorm uitgegee en dit bemark.

In 1958 het Stuart Woolf in noue samewerking met Levi, If This Is a Man na Engels vertaal, en dit was in 1959 in die Verenigde Koninkryk gepubliseer deur Orion Press. Heinz Riedt het ook in 1959, ook onder streng toesig van Levi,[25] die boek na Duits vertaal. Een van Levi se hoofoorwegings vir die skryf van die boek was om die Duitse mense sover te kry om te besef wat in hul naam gedoen was, en om ten minste gedeeltelike verantwoordelikheid te aanvaar daarvoor, en derhalwe was die Duitse vertaling miskien die belangrikste vir hom.

1961–1974[wysig | wysig bron]

Levi het vroeg in 1961 begin om The Truce te skryf en dit was in 1963 gepubliseer-byna 16 jaar na sy eerste boek. Daardie jaar het die eerste jaarlikse Premio Campiello literêre toekenning gewen. Dit word dikwels saam met If This Is a Man in een volume gepubliseer, aangesien dit Levi se lang terugreis deur Oos-Europa vanaf Auschwitz dek. Levi se aansien was besig om te groei en hy het gereeld artikels geskryf vir La Stampa, die Turynse koerant. Hy het gewerk om 'n reputasie as 'n skrywer te verkry van onderwerpe buiten Auschwitz.

In 1963 het hy sy eerste depressie groot depressietyd ondervind. Op die stadium het hy twee jong kinders gehad asook 'n posisie van verantwoordelikheid by 'n fabriek waar ongelukke ernstige gevolge kon hê. Hy het baie gereis en 'n openbare persoonlikheid geword. Die herinnering aan dit wat minder as twintig jaar gelede gebeur het, was egter nog vars in sy geheue. Vandag word die skakel tussen sulke tipe trauma en depressie makliker begryp. Dokters het oor die jare verskeie tipes dwelms voorgeskryf, maar dit het wisselvallige doeltreffendheid gehad en ook baie newe effekte. In 1964 het Levi saamgewerk op 'n radiodrama wat gebaseer was op If This Is a Man saam met die staatsuitsaaier, [[RAI, en in 1966 met 'n teater produksie.

Hy het twee volumes wetenskapfiksie gepubliseer onder die pennaam Damiano Malabaila, welke werke etiese en filosofiese vrae ondersoek het. Die werke het hulle die gevolge op die samelewing voorgestel wat as voordelig oorweeg kon word, maar wat, soos Levi dit gesien het, ernstige gevolge kon hê. Baie van die stories van die twee boeke Storie naturali (Natuurlike Historieë) en Vizio di forma (Strukturele tekortkoming) was later versamel en gepubliseer in Engels. In 1974 het Levi ingestem om op gedeeltelike wyse uit te tree van SIVA ten einde meer tyd te hê om te skryf. Hy wou ook die las van verantwoordelikheid betreffende die bestuur van die verfaanleg tot niet maak.[26]

1975–1987[wysig | wysig bron]

In 1975 is 'n versameling van Levi se poësie gepubliseer onder die titel L'osteria di Brema. Hy het twee ander hoog aangeprese memoirs geskryf naamlik, Lilit e altri racconti en Il sistema periodico. Lilit e altri racconti handel oor karakters wat hy waargeneem het tydens gevangesetting.Il sistema periodico is 'n versameling kortverhale wat gebaseer is op episodes van sy lewe maar sluit twee kortverhale in wat hy geskryf het voor sy tyd in Auschwitz. Elke verhaal was op een of ander wyse verbind na een van die chemiese elemente. Op 19 Oktober 2006 was Il sistema periodico by Londen se Koninklike Instituut verkies op die kortlys vir die beste wetenskaplike boek wat ooit geskryf was.[27]

In 1977 het Levi op die ouderdom van 58, afgetree as 'n deeltydse konsultant by die SIVA verffabriek ten einde homself voltyds aan sy skryfwerk te wys. Soos al sy boeke is La chiave a stella (1978), gepubliseer in die V.S.A. as The Monkey Wrench moeilik om te kategoriseer. Sommige resensies beskryf dit as 'n versameling verhale oor werk en werkers wat vertel word deur 'n narrator wat soortgelyk is aan Levi. Ander het dit 'n roman genoem wat geskep is deur se ineengeskakelde of gekoppelde verhale en karakters. Die verhaal speel af in 'n Fiat-bedrewe maatskappy dorpie in Rusland met die naam van Togliattigrad. Dit stel die ingenieur voor as 'n held waarop andere kan staatmaak. Die onderliggende filosofie is dat trots in een se werk nie nodig is vir geluk nie. Die Piedmontese ingenieur Faussone reis die hele wêreld vol as 'n deskundige in die oprigting van hyskrane en brûe. Linkse kritici het vertel dat Levi nie die onverkwiklike werkstoestande op die monteerlyne by Fiat beskryf het nie en het hom daarvoor gekritiseer.[28] Die boek het Levi 'n groter gehoor in Italië gebring. Die boek het ook die Strega-prys in 1979 gewen. Die meeste van die stories het betrekking op die oplos van industriële probleme, en baie stories kom van die skrywer se persoonlike ondervindinge. In 1984 het Levi sy enigste roman gepubliseer naamlik, If Not Now, When?— oftewel sy tweede roman as The Monkey Wrench bygetel word. Dit spoor die lotgevalle van 'n groep Joodse partisane na agter Duitse lyne soos hulle poog om te oorleef en hulle geveg teen die vyand voortsit. Hulle uiteindelike doelwit is om Israel te bereik ten einde deel te neem aan die ontwikkeling van 'n Joodse nasionale tuiste. Die partisane bereik uiteindelik Pole en dan Duitse gebied. Daar word die oorlewende lede amptelik ontvang as ontheemde persone in grondgebied wat deur die Geallieerdes gehou word. Uiteindelik slaag hulle daarin om Italië te bereik, op hulle weg na Israel. Die roman het beide die Premio Campiello sowel as die Premio Viareggio gewen. Die boek was geïnspireer gebeure wat plaasgevind het gedurende Levi se treinreis na sy vrylating van die kamp. Op een stadium in die reis, het 'n bende sioniste hul wa gekoppel aan die vlugtelingetrein. Levi was beïndruk deur hul krag, uithouvermoë, organisasie en bewustheid van hul doel. Levi het 'n vername literêre figuur in Italië geword en sy boeke is na baie ander tale vertaal. La tregua het 'n standaardteks in Italiaanse skole geword. In 1985 het hy na die V.S.A. gevlieg vir 'n 20-daagse gesprekstoer. Alhoewel hy vergesel was deur Lucia was die reis baie beswarend vir hom.

In die Sowjet Unie was sy vroeëre werk nie vir die sensors aanvaarbaar nie aangesien hy Sowjet soldate as slordig en wanordelik voorgestel het eerder as heroïes. In Israel , 'n staat wat deels deur Joodse oorlewendes gevorm is wat deur soortgelyke gruwels as die wat Levi beskryf gegaan het, was baie van sy werke nie vertaal tot na sy dood nie.

Rudolf Höss onmiddellik voordat hy gehang is

In Maart 1985 het hy die inleiding tot die heruitreiking van die outobiografie[29] van Rudolf Höss geskryf, wat kommandant was van die Auschwitz konsentrasiekamp vanaf 1940 tot 1943. In dit skryf hy, "Dit is gevul met boosheid...en om dit te lees is lyding of foltering."

In 1985 is daar ook 'n volume van sy opstelle, wat voorheen gepubliseer is in La Stampa, gepubliseer onder die titel L'altrui mestiere. Levi het vanmelewe hierdie stories geskryf en gebêre, en hulle vrygestel aan La Stampa teen die koers van omtrent een 'n week. Die opstelle strek van boekresensies en denke oor vreemde dinge in die natuur tot fiksionele kortverhale.

In 1986 is sy boek I sommersi e i salvati gepubliseer. Hy het daarin gepoog om te analiseer waarom mense hulle op die wyse gedra het wat hulle het in Auschwitz, en waarom sommige oorleef het terwyl andere omgekom het. As 'n voorbeeld ondersoek een opstel wat Levi die "gruissone" noem, naamlik daardie Jode wat die Duitsers se vuil werk vir hulle gedoen het en die res van die gevangenes op hul tone gehou het.[30] Hy het die vraag gevra oor wat 'n konsertviolis laat optree het soos 'n gevoellose meester?

In 1986 is ook 'n ander bundel kortverhale gepubliseer, wat voorheen gepubliseer was in La Stampa. Dit was gebundel en gepubliseer as Racconti e saggi Op die stadium van Levi se dood in April 1987 was hy besig om te werk aan 'n ander seleksie opstelle genoem The Double Bond, wat die vorm aangeneem het van briewe aan "La Signorina".[31] Hierdie opstelle of essays is baie persoonlik van natuur. 'n Geskatte vyf of ses hoofstukke van die manuskrip bestaan. Carole Angier het in haar biografie van Levi beskryf hoe sy sommige van die essays opgespoor het. Sy het geskryf dat andere uit die openbare oog gehou was deur Levi se vriende, aan wie hy dit oorhandig het, en dat sommige van vernietig kon gewees het.

In Maart 2007 het Harper's Magazine 'n Engelse vertaling van Levi se verhaal, "Knall" ,gepubliseer, wat handel oor 'n fiktiewe wapen wat dodelik is op kort afstande maar egter skadeloos is van meer as 'n meter weg. Dit het oorspronklik verskyn in sy 1971 boek Vizio di forma.

A Tranquil Star, 'n versameling van sewentien verhale wat vertaal is na Engels deur Ann Goldstein (vertaler) en Alessandra Bastagli [32][33] was in April 2007 gepubliseer.

In 2015 het Penguin Uitgewers die Voltooide Werke van Primo Levi. Red. Ann Goldstein, gepubliseer.

Dood[wysig | wysig bron]

Levi het op 11 April 1987 beswyk nadat hy geval het van die binnenshuise balkon van sy drieverdieping woonstel in Turyn na die grondvloer daaronder. Die lykskouer het sy as selfmoord opgeteken. Drie van sy biograwe (Angier, Thomson and Anissimov) het daarmee saamgestem. In sy latere lewe het Levi aangedui dat hy aan depressie ly. Faktore wat daartoe kon bygedra het, het ingesluit sy verantwoordelikheid vir sy bejaarde moeder en skoonma saam met wie hy gewoon het; en voortslepende angs en traumatiese herinneringe aan sy ondervindinge .[34] Die Nobelprys ontvanger en Holocaust oorlewende Elie Wiesel het in die tyd gesê, "Primo Levi is in Auschwitz, veertig jaar later, dood."[35]

Verskeie van Levi se vriende en kennisse het andersins geargumenteer. Die Oxfordse sosioloog Diego Gambetta het opgemerk dat Levi nóg 'n selfmoordbrief nóg enige ander aanduiding gelos het dat hy selfmoord oorweeg het. Dokumente en getuienis suggereer eerder dat hy vir die beide die kort- en langtermyn besliste voornemens gehad het. Nadat Gambetta die woonstel besoek het, het hy as moontlikheid vir Levi se dood genoem dat hy sy balans kon verloor het en toe geval het, aangesien hy juis teenoor sy dokter gekla het van duiseligheid voor sy dood. [36] The Nobelprys ontvanger Rita Levi-Montalcini, wat 'n naby vriend van Levi was het daarmee akkoord gegaan. "As'n chemiese ingenieur", het sy gesê, "kon hy 'n beter manier gevind het [om die lewe te verlaat] as om in 'n smal traplys af te spring, met die gepaardgaande risiko van permanente ongeskiktheid of gestremdheid."[37]

Oogpunte betreffende die Nasionale Sosialisme, die Sowjetunie en anti-semitisme[wysig | wysig bron]

Levi het If This Is a Man geskryf ten einde die gruwels van die Nazis se poging om die Joodse mense en andere aan die kaak te stel. Hy het op sy beurt ook baie relase van getuies en oorlewendes gelees, en vergaderings bygewoon van oorlewendes, en in die proses het hy 'n vername simboliese figuur vir anti-fasciste in Italië geword.

Levi het meer as 130 skole besoek ten einde oor sy ervarings in Auschwitz te praat. Hy was geskok oor revisionistiese Historiese revisionisme houdings wat gepoog het om die geskiedenis van die kampe te herinterpreteer of te herskryf as minder gruwelik en walglik as wat dit werklik was; naamlik dit wat nou verwys na word as die Holocaust ontkenning. Sy oogpunt was dat die Nazi doodskampe en die gepoogde uitwissing van die Jode 'n unieke gruwel in die geskiedenis was, want die doelwit was algehele vernietiging van een ras deur 'n ander, wat homself as superieur beskou het. Hy het ook opgemerk dat dit 'n baie georganiseerde en gemeganiseerde poging was en die vernedering van Jode behels het tot op so 'n vlak dat hulle as gebruik is as materiale vir die bou of oprigting van paadjies.[38]

Levi het die idee verwerp dat die arbeidskampsisteem wat uitgebeeld word in Aleksandr Solzhenitsyn se The Gulag Archipelago en die van die Nazi Laer (sien Nazi konsentrasiekampe) gelykstaande aan mekaar sou wees. Hy het geskryf dat die sterfkoers in Stalin se GULag (Glavnoe upravlenie lagerei) op die meeste 30% was, terwyl hy dit in die uitwissingskampe geskat het as 90–98%.[39]

Die spesifieke doelwit van die uitwissingskampe[wysig | wysig bron]

Levi het in 'n aanhangsel tot sy boek It This Is a Man geskryf dat die doelwit van die Nazi kampe nie dieselfde was as die van Stalin se gulags was nie, alhoewel dit "'n lugubere vergelyking van twee modelle van hel is."[40] Die doel van die Nazi laer was die uitwissing van die Joodse ras in Europa. Niemand was uitgesluit nie. Niemand kon Judaisme oproep nie, aangesien die Nazis die Jode as 'n rasgroep, eerder as 'n godsdienstelike groep behandel het. Levi, saam met Turyn se ander intellektuele, het voor die Tweede Wêreldoorlog nie hul godsdiens waargeneem nie, maar die fascistiese raswette en die Nazi kampe het sy bewustheid van sy identiteit as Jood verskerp. Van die baie kinders wat na die kampe vervoer is het byna almal gesterf.[41]

Levi het op 'n duidelike en objektiewe styl oor sy ondervindinge in Auschwitz geskryf, inaggenome die omarming van watter menslikheid hy ookal rondom hom kon vind, en het geen blywende haat teenoor die Duitsers gekoester nie, alhoewel hy dit duidelik gemaak het dat hy nie enige van die oortreders vergewe het nie.[42]

Verwysings en aanhalings in populêre kultuur[wysig | wysig bron]

  • Till My Tale is Told: Women's Memoirs of the Gulag (1999), gebruik 'n deel van die kwatryn deur Coleridge wat aangehaal word deur Levi in The Drowned and the Saved as sy titel.
  • Christopher Hitchens se boek The Portable Atheist, 'n versameling uittreksels uit ateïstiese tekste, is gewy aan die herinnering van Levi, "wie die morele moed gehad het om valse troos te weier en te verwerp, selfs toe hy die 'seleksieproses' in Auschwitz ondergaan het." Die boek haal Levi aan in The Drowned and the Saved, en stel dit dat , "Ek ook het die laer binnegegaan as 'n ongelowige, en as 'n ongelowige was ek vrygestel en het ek tot op die dag gelewe."[43]Sjabloon:Primary-inline
  • Die Primo Levi Sentrum, 'n nie-winsgewende organisasie wat toegewyd daaraan is om die geskiedenis en kultuur van die Italiaanse Jode te bestudeer, was vernoem na Levi, en in 2003 op die been gebring in New York Stad.[44]Sjabloon:Primary-inline
  • 'n Aanhaling van Levi verskyn op die tweede plaat van die Walliese rockgroep Manic Street Preachers, getiteld Gold Against the Soul. Die aanhaling is van Levi se gedig "Song of Those Who Died in Vain".[45]Sjabloon:Unreliable source?
  • David Blaine het Primo Levi se Auschwitz kampnommer, 174517, ge-tattoo op sy linker voorarm.[46]
  • In Lavie Tidhar se 2014 roman A Man Lies Dreaming, kom die protagonis, Shomer, ('n Jiddisje pulpskrywer) , Levi teë in Auschwitz, en is hy getuie tot 'n gesprek tussen Levi en die outeurKa-Tzetnik betreffende die onderwerp van Holocaust lektuur.[47] Dit is duidelik dat Levi nieteenstaande sy ontberings een van die vooraanstaande en onverbeterlike kunstenaars van die 20ste eeu was.[48]


Bronne[wysig | wysig bron]

  1. Randerson, James (20 October 2006). "Levi's memoir beats Darwin to win science book title". The Guardian. Besoek op 30 March 2012. 
  2. 2,0 2,1 Angier p 50.
  3. Angier, p 44.
  4. Angier, p 62.
  5. Thomson bl 40.
  6. Thomson, bl. 42.
  7. Thomson, bl. 48.
  8. Dit word dikwels gerapporteer dat Pavese Levi se Italiaanse onderwyser was. Hierdie bewering word egter sterk weerlê deur Thomson (2002).
  9. Thomson p 55.
  10. The Search for Roots, p 31.
  11. Sam Magavern, Primo Levi’s Universe: A Writer’s Journey, Macmillan 2009 bl.12.
  12. The Jews in Mussolini's Italy: From Equality to Persecution, translation by John and Anne C. Tedeschi, Wisconsin University Press, Madison 2006, bl.419
  13. Thomson bl. 93.
  14. Angier bl. 174.
  15. Thomson bl. 119.
  16. hierdie paragraaf benodig bronne-soos dit is, is dit 'n vertaling van die Italiaanse Wikipedia artikel
  17. Account held at Yad Vashem.
  18. Sien die hoofstuk oor "Cerium" in Levi se boek The Periodic Table
  19. Thomson p. 229
  20. Thomson p 241.
  21. 21,0 21,1 Thomson p. 246.
  22. Thomson p 249.
  23. If This Is Man Chapter – 'The Events of Summer'
  24. Angier p. 487
  25. Thomson p 287.
  26. Thomson p 366.
  27. The Guardian, 21 October 2006
  28. Thomson p 400.
  29. Commandant of Auschwitz: Rudolf Höß. ISBN 1-84212-024-7
  30. Lee, Sander H. (2016-08-01). “Primo Levi's Gray Zone: Implications for Post-Holocaust Ethics” (in en). Holocaust and Genocide Studies 30 (2): 276–297. doi:10.1093/hgs/dcw037.
  31. Angier p 80.
  32. A Tranquil Star - Primo Levi - Penguin UK”.
  33. A Tranquil Star (Main Page)”.
  34. George Jochnowitz, "Review of Primo Levi: A Life by Ian Thomson". New York: Metropolitan Books, Henry Holt and Company, 2003
  35. Elie Wiesel: "Con l'incubo che tutto sia accaduto invano." La Stampa, Turin, 14 April 1987, p. 3. [1]
  36. Gambetta, Diego. “Primo Levi's Last Moments”. URL besoek op 30 April 2008.
  37. Nadkarni, VC. "Forgive, but don't forget". Economic Times. Besoek op 6 October 2014. 
  38. The Drowned and the Saved (1986) Abacus edition (1988) bl. 100.
  39. Appendix to an Italian schools edition of Se questo è un uomo, section 6, reprinted in; Se questo è un uomo, La tregua; Einaudi, Torino (1989) bl. 340.
  40. (Abacus 2001 edition, p. 391)
  41. Appendix to an Italian schools edition of Se questo è un uomo, section 6, reprinted in: Se questo è un uomoLa tregua Einaudi, Torino (1989) p. 339 "... nei Lager tedeschi la strage era pressoché totale: non si fermava neppure davanti ai bambini, che furono uccisi nelle camere a gas a centinaia di migliaia, cosa unica fra tutte le atrocità della storia umana."
  42. (17 February 1986) “Primo Levi's Heartbreaking, Heroic Answers to the Most Common Questions He Was Asked About "Survival in Auschwitz"”. The New Republic. Besoek op 17 January 2019.
  43. Hitchens, The Portable Atheist.
  44. About Centro Primo Levi Geargiveer 28 April 2014 op Wayback Machine
  45. Manic Street Preachers interview, Raw Soup 1993 (higher quality)”. 8 September 2009. URL besoek op 19 May 2014.
  46. "Jews With Tattoos", Boston Globe, 15 August 2004
  47. Mahvesh Murad (28 October 2014). “Holocaust Noir: A Man Lies Dreaming by Lavie Tidhar”.
  48. Artikel in sy geheel vertaal uit die Engelse Wikipedia artikel.