Elie Wiesel

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Eliezer Wiesel (Hebreeus: אֱלִיעֶזֶר וִיזֶל}} ʾĔlîʿezer Vîzel;[1][2] 30 September 1928 – 2 Julie 2016) was 'n Roemeens-gebore Amerikaanse Jood, skrywer, professor, politieke aktivis, Nobelprys ontvanger en Holocaust oorlewende. Hy was die skrywer van 57 boeke wat meestal in Frans en Engels geskryf is, insluitende Night (boek), 'n werk gebaseer op sy ondervindinge as 'n gevangene in die Auschwitz en Buchenwald konsentrasiekampe.[3]

Saam met sy skryfwerk was hy ook professor van Lettere en Wysbegeerte by Boston Universiteit, welke die Elie Wiesel Sentrum vir Joodse Studies ter ere van hom gestig het. Hy was betrokke by Joodse bewegings en het gehelp om die Verenigde State Holocaust Gedenkmuseum in Washington, D. C. te stig. In sy politieke aktiwiteite het hy ook veldtogte gehou vir die slagoffers van onderdrukking in plekke soos Suid-Afrika, Nicaragua, Kosovo, en oorloggeteisterde Darfoer in Soedan. Hy het in die openbaar die 1915 Armeense volksmoord veroordeel en 'n sterk verdediger van menseregte gedurende sy leeftyd gebly. Hy was beskryf as "die mees belangrikste Jood in Amerika" deur die Los Angeles Times.[4]

Die Nobelprys vir vrede was in 1986 aan Wiesel toegeken, by welke geleentheid die Noorweegse Nobel Komitee hom 'n "boodskapper aan die mensdom" genoem het en gekonstateer het dat deur sy stryd om vrede te maak met "sy eie persoonlike ondervindinge van totale vernedering en van die uiterste minagting vir menslikheid wat ten toon gestel was in Adolf Hitler se doodskampe", sowel as sy "praktiese werk in die sake vir vrede", Wiesel 'n boodskap "van vrede, versoening en menslike waardigheid" aan die mensdom gelewer het.[5] Hy was 'n stigterslid van die New York Menseregte Stigting en het deur sy leeftyd aktief gebly.[6][7]

Vroeë Lewe en familie[wysig | wysig bron]

Die huis waarin Wiesel gebore was in Sighet

Elie Wiesel was gebore in Sighet (nou Sighetu Marmației), Maramureș, in die Karpatiese gebergtes in Roemenië.[8] Sy ouers was Sarah Feig en Shlomo Wiesel. Wiesel het drie susters gehad—die ouer susters Beatrice en Hilda, en 'n jonger suster genaamd Tzipora. Beatrice en Hilda het die Tweede Wêreldoorlog oorleef, en was met Wiesel herenig by 'n Franse kinderhuis. Hulle het eventueel na Noord-Amerika geïmmigreer, met Beatrice wat na Montreal, Quebec, Kanada getrek het. Sy suster Tzipora en sy ouers Shlomo en Sarah het nie die Holocaust oorleef nie.

Gevangesetting gedurende die Holocaust[wysig | wysig bron]

Buchenwald konsentrasiekamp, foto geneem op 16 April 1945, vyf dae na die bevryding van die kamp. Wiesel is in die tweede ry van onder, sewende van links af, langs die stapelpos.[9]

Duitsland het in Maart 1944 Hongarye ingeneem, wat die Holocaust uitgebrei het na die land.[10] Wiesel was 15 en is saam met sy gesin en die res van die dorp se joodse bevolking geplaas in een van die twee interneringskampe wat in Máramarossziget (Sighet), opgestel was-die dorp waarin Wiesel gebore en grootgemaak is. Wiesel se indentifikasienommer was "A-7713", wat op sy linkerarm ge-tattoo is.[11][12] Die kamp was op 11 April 1945 deur die V.S.A. Leër bevry, net toe hulle op pad was om verplaas te word van Buchenwald af.[13]

Na-oorlogse loopbaan as 'n skrywer[wysig | wysig bron]

Frankryk[wysig | wysig bron]

Na die Tweede Wêreldoorlog beëindig was en Wiesel bevry was het hy die transport van 'n 1,000 kinderoorlewendes van Buchenwald na Ecouis, Frankryk, meegemaak waar die Œuvre de secours aux enfants (OSE) 'n rehabilitasiesentrum opgestel het. Wiesel het daarna aangesluit by 'n kleiner groep van negentig tot honderd seuntjies van ortodokse huise wat kosher fasiliteite wou gehad het asook 'n hoër vlak van religieuse nakoming. Daar was vir hulle gesorg in 'n huis in Ambloy onder die beheer van Judith Hemmendinger. Die huis is weldra na Taverny geskryf en bedryf tot 1947.[14][15]

Na die tyd het Wiesel na Parys gereis waar hy Frans geleer het, en literatuur, filosofie en sielkunde bestudeer het by die Sorbonne.[16] Hy het lesings deur die filosoof Martin Buber en die eksistensialisme Jean-Paul Sartre aangehoor en hy het sy aande spandeer deur die werke van Fjodor Dostojefski, Franz Kafka, en Thomas Mann te lees.[17]

Teen die tyd dat hy negentien was, het hy begin werk as 'n joernalis en in Frans geskryf, terwyl hy ook in Hebreeus onderrig gegee het en gewerk het as 'n koormeester.[18] Hy het vir beide Israeli en Franse koerante geskryf, insluitende Tsien in Kamf (in Jiddisj).[17]

Wiesel het vir tien jaar na die oorlog geweier om enigiets te skryf oor, of sy ondervindinge, te deel betreffende sy ondervindinge gedurende die Holocaust. Hy het dit in heroorweging begin bring na 'n vergadering met die Franse outeur François Mauriac, wat in 1952 die Nobelprys in Literatuur gewen het en eventueel een van Wiesel se naaste vriende sou word. Mauriac was 'n toegewyde Christen en het in die Franse Weerstandsbeweging geveg.Hy het Wiesel vergelyk met "Lasarus van Bethanie wat opstaan uit die dood", en het in Wiesel se gepynigde oë "die dood van God in die siel van 'n kind gesien".[19][20] Mauriac het Wiesel oortuig om te begin skryf oor sy hartverskeurende ondervindinge.[17]

Wiesel het eerste die 900-bladsy memoir Un di velt hot geshvign (En die Wêreld Het Geswyg) in Jiddisj geskryf, wat later in verkorte vorm in Buenos Aires gepubliseer is.[21] Wiesel het in 1955 'n verkorte weergawe van die manuskrip in Frans geskryf onder die titel, La Nuit. Dit was vertaal na Engels as Night (boek) in 1960.[22] Daar is slegs 'n paar kopieë van die boek verkoop na publikasie daarvan, maar dit het steeds die aandag van resensente getrek, wat gelei het tot televisie onderhoude en vergaderings met literêre figure soos Saul Bellow.

Na vermeerderde gewildheid was Night weldra in 30 tale vertaal met tien miljoen eksemplare wat in die V.S.A. verkoop was. Op een stadium het die rolprentregisseur, Orson Welles dit oorweeg om die boek aan te pas en dit te maak in 'n rolprent, maar Wiesel het geweier, want hy het gevoel dat sy memoir sy betekensi sou verloor indien dit vertel was sonder die stiltes tussen-in sy woorde.[23] Oprah Winfrey het dit in 2006 'n belangrike seleksie gemaak vir haar boekklub.[16]

Verenigde State[wysig | wysig bron]

In 1955 het Wiesel na New York Stad getrek as 'n buitelandse korrespondent vir die Israelse dagblad, Yediot Ahronot.[24] In 1969 het hy getrou met Marion Erster Rose, wat van Oostenryk was en ook baie van sy boeke vertaal het.[24] Hulle het een seun, Shlomo Elisha Wiesel, gehad wat vernoem is na Wiesel se vader.[24][25]

Wiesel in 1987.

Hy sou voortgaan om in die V.S.A. oor die veertig boeke te skryf, die meeste van hulle nie-fiksie Holocaust literatuur; en romans. As 'n outeur is 'n aantal literêre pryse aan hom toegeken, en sy werk word as van die belangrikste werke beskou in die beskrywing van die Holocaust vanuit 'n hoogs persoonlike perspektief.[24] As gevolg daarvan het verskeie geskiedkundiges Wiesel daarmee gekrediteer dat hy aan die term [[1]] sy huidige betekenis en gedaante gegee het, alhowel hy nie gevoel het dat die woord genoegsaam die geskiedkundige gebeurtenis beskryf nie.[26]

In 1975 was hy medestigter van die tydskrif Moment (tydskrif) saam met die skrywe Leonard Fein.

Daar word gesê dat die 1979 boek en toneelstuk The Trial of God gebaseer is op Wiesel se werklike Auschwitz ondervindinge en sy waarneming as getuie van drie Jode wat, naby aan die dood, 'n regsaksie teen God voer onder die beskuldiging dat Hy onderdrukkend teenoor die Joodse mense was. Wat betref sy persoonlike oortuigings, het Wiesel homself 'n Agnostikus genoem.[27]

Wiesel het ook 'n rol gespeel in die aanvanklike sukses van The Painted Bird deur Jerzy Kosinski deur dit goed te keur, voor onthullings dat die boek fiksioneel was en, in die sin dat dit voorgestel was as Kosinski se volledige ware ondervindinge, onwaar was.[28][29]

Wiesel het twee volumes memoirs gepubliseer. Die eerste was All Rivers Run to the Sea, wat in 1994 gepubliseer was en sy lewe tot 1969 gedek het. Die tweede getiteld And the Sea is Never Full was in 1999 gepublsieer, en het die jare van 1969 tot 1999 gedek.[30]

Dood[wysig | wysig bron]

Wiesel het op die oggend van 2 Julie 2016 in sy huis in Manhattan op die ouderdom van 87 beswyk.[31][32][33]

Die Republikeinse Utah senator Orrin Hatch het 'n huldeblyk aan Wiesel gelewer op die vloer van die Amerikaanse senaat die week daarna, waar hy gesê het dat, "Met Elie se heengaan het ons 'n baken van menslikheid en hoop verloor. Ons het 'n held van menseregte verloor en 'n uitblinker wat Holocaust literatuur betref."[34]

In 2018 was anti-semitiese graffiti gevind op die huis waar Elie Wiesel gebore was.[35]


Toekennings en eerbewyse[wysig | wysig bron]

Eregrade[wysig | wysig bron]

Wiesel het meer as negentig eregrade van kolleges van regoor die wêreld ontvang.[51]

Sjabloon:Expand list

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. Recording of Elie Wiesel saying his name at TeachingBooks.net
  2. NLS Other Writings: Say How, U-X”.
  3. {{cite news |url=http://msnbc.msn.com/id/10879079/ |title=Winfrey selects Wiesel's 'Night' for book club |agency=Associated Press |datum=16 Januarie 2006 |accessdate=17 Mei 2011}
  4. 4,0 4,1 Distinguished Speaker Series, March 3, 2003
  5. The Nobel Peace Prize for 1986: Elie Wiesel”. Nobelprize.org: October 14, 1986. URL besoek op May 17, 2011.
  6. Elie Wiesl”. Human Rights Foundation. URL besoek op 2 Julie 2016.
  7. Human Rights Foundation Lauds OAS Discussion on Venezuela”. Latin American Herald Tribune. URL besoek op 3 Julie 2016.
  8. Liukkonen, Petri. “Elie Wiesel”. Kuusankoski Public Library.
  9. Elie Wiesel — Photograph”. United States Holocaust Memorial Museum.
  10. In 1940 na die Tweede Weense Toekenning was die dorpie Sighet (Máramarossziget) teruggegee aan die Koninkryk van Hongarye (1920–46).
  11. Eliezer Wiesel, 1986: Not caring is the worst evil”. Nobel Peace Laureates.
  12. Kanfer, Stefan (22 Junie 24 2001). "Author, Teacher, Witness". TIME. Besoek op 17 Mei 2011.  Gaan datum na in: |date= (help)
  13. Sien die rolprent Elie Wiesel Goes Home, waarvan Judit Elek die regsisseur van was en wat vertel is deur William Hurt. ISBN 1-930545-63-0
  14. Niven, William John (2007). The Buchenwald Child: Truth, Fiction, and Propaganda. Harvard University Press. p. 49. ISBN 1571133399. 
  15. Schmidt, Shira, and Mantaka, Bracha. "A Prince in a Castle". Ami, 21 September 2014, bl. 136-143.
  16. 16,0 16,1 Verwysingfout: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Huffington
  17. 17,0 17,1 17,2 Snodgrass, Mary Ellen. Beating the Odds: A Teen Guide to 75 Superstars Who Overcame Adversity, ABC CLIO (2008) bldsye. 154–156
  18. Sternlicht, Sanford V. (2003). [ Elie Wiesel op Google Boeke Student Companion to Elie Wiesel] Check |url= value (help). Westport, Conn.: Greenwood Press. p. 7. ISBN 0-313-32530-8. 
  19. Fine, Ellen S. Legacy of Night: The Literary Universe of Elie Wiesel, State Univ. of New York Press (1982) bl. 28
  20. Wiesel, Elie. Night, Hill and Wang (2006) bl. ix
  21. Naomi Seidman (Fall 1996). “Elie Wiesel and the Scandal of Jewish Rage”. Jewish Social Studies 3:1.
  22. Elie Wiesel and the Holocaust”. Beneath The Cover. URL besoek op August 29, 2012.
  23. Ravitz, Jessica (May 27, 2006). “Utah Local News – Salt Lake City News, Sports, Archive – The Salt Lake Tribune”. Sltrib.com. URL besoek op May 14, 2013.
  24. 24,0 24,1 24,2 24,3 Verwysingfout: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Virtual
  25. Telushkin, Joseph. "Rebbe", bldsye. 190–191. HarperCollins, 2014.
  26. Wiesel:1999, 18.
  27. Wiesel, Elie (2000). And the Sea Is Never Full: Memoirs, 1969–. Random House Digital, Inc. ISBN 978-0-8052-1029-3. Some of the questions: God? 'I'm an agnostic.' A strange agnostic, fascinated by mysticism. 
  28. The Painted Bird [NOOK Book]”. URL besoek op September 9, 2014.
  29. Finkelstein, Norman G. [ Elie Wiesel op Google Boeke The Holocaust Industry] Check |url= value (help). Verso. p. 56. 
  30. And the Sea Is Never Full, New York Times book review, 2 Januarie 2000
  31. Verwysingfout: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named NYT
  32. Yuhas, Alan (2 Julie 2016). "Elie Wiesel, Nobel winner and Holocaust survivor, dies aged 87". The Guardian. Besoek op 2 Julie 2016. 
  33. Shnidman, Ronen (2 Julie 2016). "Elie Wiesel, Nobel Peace Prize laureate and renowned Holocaust survivor, dies at 87". Haaretz. 
  34. "Orrin Hatch Pays Tribute to Elie Wiesel", The Weekly Standard, 8 Julie 2016
  35. Anti-semitic graffiti on Auschwitz survivor Elie Wiesel's house - BBC News”. Bbc.com: 2018-08-04. URL besoek op 2018-08-05.
  36. 36,0 36,1 36,2 36,3 36,4 36,5 Davis, Colin (1994). [ Elie Wiesel op Google Boeke Elie Wiesel's Secretive Texts] Check |url= value (help). Gainesville, FL: University Press of Florida. ISBN 0-8130-1303-8. 
  37. 37,0 37,1 37,2 37,3 37,4 37,5 37,6 37,7 Elie Wiesel Timeline and World Events: From 1952”. Holocaust Encyclopedia. United States Holocaust Memorial Museum. URL besoek op February 4, 2012.
  38. Congressional Gold Medal Recipients (1776 to Present)
  39. Rooseveltinstitute.org”.
  40. Ferraro, Thomas (July 4, 1986), "12 Famous Immigrants Presented with Medal of Liberty", St. Petersburg Times: 18A, https://news.google.com/newspapers?id=p7gMAAAAIBAJ&sjid=amADAAAAIBAJ&pg=2936%2C2369392, besoek op February 5, 2012 
  41. The Niebuhr Legacy: Elie Wiesel”. Elmhurst College. URL besoek op February 5, 2012.
  42. "ELIE WIESEL TIMELINE AND WORLD EVENTS: FROM 1952", Holocaust Encyclopedia
  43. Verwysingfout: Invalid <ref> tag; no text was provided for refs named Cohen
  44. Holocaust survivor honored”. Christian Chronicle.
  45. Winners of the National Humanities Medal and the Charles Frankel Prize”. Web.archive.org: July 21, 2011. URL besoek op February 20, 2013.
  46. To Life: Celebrating 20 Years”. Florida Holocaust Museum.
  47. Kenyon Review for Literary Achievement”.
  48. Elie Wiesel receives 2012 Nadav Award. Ynetnews. November 11, 2012”. Ynetnews.com. URL besoek op February 20, 2013.
  49. National Winners – public service awards – Jefferson Awards.org”. URL besoek op October 6, 2014.
  50. John Jay Justice Award 2014”. cuny.edu.
  51. "Elie Wiesel: Commencement Speaker", Newswise, 7 Mei 1999
  52. Honorary Degrees Going To 6 At Lehigh”. The Morning Call: May 15, 1985. URL besoek op February 3, 2012.
  53. Presidents, premiers and peacemakers merit honorary degrees”. DePaul University. URL besoek op February 5, 2012.
  54. Honorary Degree Recipients”. Seton Hall University: April 17, 2005. URL besoek op February 5, 2012.
  55. Results - Howard Gotlieb Archival Research Center”. URL besoek op July 3, 2016.
  56. Convocation set tomorrow to honor Elie Wiesel”. Baltimore Sun. URL besoek op February 5, 2012.
  57. Coker, Matt. “Elie Wiesel Joins Chapman University, to Guide Undergrads Spring Semesters Through 2015”. OC Weekly. URL besoek op January 28, 2014.
  58. (May 15, 2006) “Elie Wiesel to Speak at Commencement”. Vox of Dartmouth.
  59. (February 22, 2007) “Message from the President”. Cabrini Magazine 4 (2).
  60. Elie Wiesel to Speak At UVM April 25, Receive Honorary Degree”. University of Vermont: April 24, 2007. URL besoek op February 5, 2012.
  61. OU to award Elie Wiesel honorary degree during lecture”. Oakland University: October 2, 2007. URL besoek op February 5, 2012.
  62. ELIE WIESEL TO DELIVER INAUGURAL PRESIDENT'S LECTURE AT THE CITY COLLEGE OF NEW YORK”. City College of New York: March 25, 2008. URL besoek op February 5, 2012.
  63. Elie Wiesel and Martin J. Whitman Among Notable American Recipients of TAU's Highest Honor”. American Friends of Tel Aviv University: May 20, 2008. URL besoek op February 5, 2012.
  64. Honorary Doctorates of the Weizmann Institute of Science”. URL besoek op February 4, 2012.
  65. Honorary Degrees”. Bucknell University. URL besoek op February 5, 2012.
  66. 2010 honorary degree recipients announced”. Lehigh University: March 26, 2010. URL besoek op February 3, 2012.
  67. Holocaust survivor, human rights activist Wiesel to deliver Commencement address”. Washington University in St. Louis: April 5, 2011. URL besoek op February 5, 2012.
  68. "Nobel laureate Wiesel holds hope for future", The Post and Courier, Sept. 26, 2011
  69. Professor Elie Wiesel awarded the University of Warsaw Honorary Doctorate”. University of Warsaw: 2012. URL besoek op July 6, 2012.
  70. Nobel laureate Elie Wiesel receives UBC honorary degree”. University of British Columbia: 2012. URL besoek op September 10, 2012.

Bibliografie[wysig | wysig bron]

Toesprake en onderhoude[wysig | wysig bron]

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]

Sjabloon:Elie Wiesel Sjabloon:Nobel Peace Prize Laureates 1976–2000