Uranus se ringe

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Uranus se ringstelsel. Soliede lyne dui die ringe aan en stippellyne die mane se wentelbane.

Uranus se ringe is nie so ingewikkeld soos die ringstelsels van Saturnus nie, maar ook nie so eenvoudig soos dié van Jupiter en Neptunus nie. Uranus se ringe is op 10 Maart 1977 deur James L. Elliot, Edward W. Dunham en Douglas J. Mink ontdek. Meer as 200 jaar gelede (in 1789) het William Herschel ook beweer hy het ringe gesien. Sommige moderne sterrekundiges twyfel of dit moontlik is omdat die ringe donker en dof is, terwyl ander nie so skepties is nie.[1]

Teen 1978 is nege ringe geïdentifiseer. Nog twee ringe is in 1986 ontdek op foto's wat deur die Voyager 2-ruimtetuig geneem is, en twee buitenste ringe is in 2003–2005 gevind op foto's van die Hubble-ruimteteleskoop. Die 13 ringe word genoem, in die volgorde van die planeet af: 1986U2R/ζ, 6, 5, 4, α, β, η, γ, δ, λ, ε, ν en μ. Hul radiusse wissel van sowat 38 000 km vir die 1986U2R/ζ-ring tot sowat 98 000 km vir die μ-ring. Bykomende fyn stofbane en onvolledige boë kan tussen die hoofringe voorkom. Die ringe is besonder donker en bestaan waarskynlik uit waterys en ’n mate van organiese stof.

Die meeste van Uranus se ringe is ondeurskynend en net ’n paar kilometer breed. Die deeltjies waaruit die ringe bestaan, is hoofsaaklik 0,2–20 m in deursnee. Sommige ringe is egter dunner: die breë, dowwe 1986U2R/ζ-, μ- en ν-ring bestaan uit klein stofdeeltjies, terwyl die smal, dowwe λ-ring ook groter liggame bevat.

Daar word geglo Uranus se ringe is relatief nuut, nie meer as 600 miljoen jaar oud nie. Dit het waarskynlik ontstaan uit die botsing van ’n paar mane wat eers om die planeet gewentel het. Die mane het toe in klein deeltjies opgebreek.

Die eienskappe van die smaller ringe is nie goed bekend nie. Aanvanklik is gemeen dat elke smal ring twee "herdersmane" (wat materie aantrek en afstoot) het wat hul vorm aan hulle gee, maar in 1986 het Voyager 2 ontdek daar bestaan net een sodanige "herderspaar": Cordelia en Ophelia rondom die helderste ring (ε).

Ontdekking[wysig]

Die eerste vermelding van ’n moontlike ring om Uranus is gemaak deur William Herschel, wat op 22 Februarie 1789 geskryf het: "’n Ring word vermoed."[1] Hy het ’n klein diagram geteken en aangedui dat dit "effens na rooi neig". Die Keck-teleskoop in Hawaii het sedertdien bevestig dat dit die geval is, minstens vir die ν-ring.[2] In die twee eeue tussen 1789 en 1977 is selde, indien ooit, na die ringe verwys. Dit laat twyfel ontstaan of Herschel iets kon gesien het terwyl honderde sterrekundiges ná hom niks gesien het nie. Tog meen sommige wetenskaplikes dat Herschel akkurate beskrywings gegee het van die ν-ring se grootte in vergelyking met dié van Uranus, asook sy veranderinge soos wat Uranus om die Son wentel en sy kleur.[3]

Die bevestigde ontdekking van die ringe deur Elliot, Dunham en Mink het op 10 Maart 1977 plaasgevind met behulp van die Kuiper-lugsterrewag, en dit was bloot toevallig. Hulle wou die verduistering van die ster SAO 158687 by Uranus gebruik om die planeet se atmosfeer te bestudeer. Hulle het waargeneem dat die ster vyf keer vir kort rukkies voor en ná die verduistering verdwyn het. Hulle het afgelei dat ’n stelsel van smal ringe om die planeet bestaan.[4][5] Die vyf verduisterings is aangedui deur die Griekse letters α, β, γ, δ en ε.[4] Dit word sedertdien vir die name van die ringe gebruik. Later het hulle nog vier ringe ontdek: een tussen die β- en γ-ring en drie binne die α-ring.[6] Ersgenoemde is die η-ring genoem en die ander ringe 4, 5 en 6, na die verduisterings in ’n sekere verslag.[7] Uranus se ringstelsel was die eerste een wat ontdek is ná dié van Saturnus.[8]

Voyager 2 het die ringe in 1986 afgeneem toe dit deur die ringstelsel gevlieg het. Nog twee dowwe ringe is ontdek, wat die totaal op 11 te staan gebring het. Die Hubble-ruimteteleskoop het in 2003-2005 ’n verdere twee ringe ontdek, wat die totaal op 13 te staan gebring het. Boonop het Hubble twee onbekende mane vir die eerste keer afgeneem. Een van hulle, Mab, deel sy wentelbaan met die buitenste, nuut ontdekte ring.[9]

Algemene eienskappe[wysig]

Uranus se binneste ringe. Die helder buitenste ring is die ε-ring; nog agt ringe is ook sigbaar.

Die ringe kan verdeel word in drie groepe: nege smal hoofringe (6, 5, 4, α, β, η, γ, δ, ε), twee stowwerige ringe (1986U2R/ζ, λ)[10] en twee buitenste ringe (μ, ν). Die ringe bestaan hoofsaaklik uit makroskopiese deeltjies, asook ’n bietjie stof, hoewel meer stof teenwoordig is in 1986U2R/ζ, η, δ, λ, ν en μ.[10] Benewens dié 13 ringe kan daar ook verskeie dun stofbande en dowwe ringe wees.[11] Hierdie dowwe ringe bestaan dalk net tydelik, of bestaan uit ’n paar aparte boë wat soms tydens verduisterings gesien word.[11]

In die geheel verskil Uranus se ringstelsel van beide Jupiter se dowwe, stowwerige ringe en Saturnus se breë, komplekse ringe, waarvan sommige uit baie helder waterys bestaan. Daar is egter ooreenkomste met sommige dele van laasgenoemde stelsel: die ε-ring en Saturnus se F-ring is albei smal, relatief donker en word deur twee mane beïnvloed. Die nuut ontdekte buitenste ringe van Uranus stem ooreen met die buitenste G- en E-ring van Saturnus.[12] Smal ringetjies in die breë Saturnus-ringe stem ook ooreen met die smal ringe van Uranus. Daarby kan die stofbane tussen die hoofringe van Uranus soortgelyk wees aan die ringe van Jupiter.[10]

Tabel[wysig]

Hierdie tabel toon van die eienskappe van Uranus se ringstelsel aan.

Naam Radius (km) Breedte (km)
ζcc 26 840–34 890 8 000
ζc 34 890–37 850 3 000
1986U2R 37 000–39 500 2 500
ζ 37 850–41 350 3 500
6 41 837 1.6–2.2
5 42 234 1.9–4.9
4 42 570 2.4–4.4
α 44 718 4.8–10.0
β 45 661 6.1–11.4
η 47 175 1.9–2.7
ηc 47 176 40
γ 47 627 3.6–4.7
δc 48 300 10–12
δ 48 300 4.1–6.1
λ 50 023 1–2
ε 51 149 19.7–96.4
ν 66 100–69 900 3 800
μ 86 000–103 000 17 000

Verwysings[wysig]

  1. 1,0 1,1 Rincon, Paul (Apr 18, 2007). “Uranus rings 'were seen in 1700s'”. BBC News. URL besoek op 23 Januarie 2012.
  2. de Pater, Imke; Hammel, H. B.; Showalter, Mark R.; Van Dam, Marcos A. (2007). “The Dark Side of the Rings of Uranus”. Science 317 (5846): 1888–1890. DOI:10.1126/science.1148103.
  3. Did William Herschel Discover The Rings of Uranus in the 18th Century?”. Physorg.com. 2007. URL besoek op 2007-06-20.
  4. 4,0 4,1 Elliot, J.L.; Dunham, E; Mink, D. (1977). “The Occultation of SAO – 15 86687 by the Uranian Satellite Belt”. International Astronomical Union, Circular No. 3051.
  5. Elliot, J.L.; Dunham, E. and Mink, D. (1977). “The rings of Uranus”. Nature 267 (5609): 328–330. DOI:10.1038/267328a0.
  6. Nicholson, P. D.; Persson, S.E.; Matthews, K. et al. (1978). “The Rings of Uranus: Results from 10 April 1978 Occultations”. The Astronomical Journal 83: 1240–1248. DOI:10.1086/112318.
  7. Millis, R.L.; Wasserman, L.H. (1978). “The Occultation of BD −15 3969 by the Rings of Uranus”. The Astronomical Journal 83: 993–998. DOI:10.1086/112281.
  8. Esposito, L.W.; Colwell, Joshua E. (1989). “Creation of The Uranus Rings and Dust bands”. Nature 339 (6226): 605–607. DOI:10.1038/339605a0.
  9. Nasa's Hubble Discovers New Rings and Moons Around Uranus”. Hubblesite. 2005. URL besoek op 2007-06-09.
  10. 10,0 10,1 10,2 "Dusty Rings and Circumplanetary Dust: Observations and Simple Physics". Interplanetary Dust. (2001). Ed. Grun, E.; Gustafson, B. A. S.; Dermott, S. T.; Fechtig H.. Springer. 641–725. 
  11. 11,0 11,1 Lane, Arthur L.; Hord, Charles W.; West, Robert A. et al. (1986). “Photometry from Voyager 2: Initial results from the uranian atmosphere, satellites and rings”. Science 233 (4759): 65–69. DOI:10.1126/science.233.4759.65.
  12. dePater, Imke; Hammel, Heidi B.; Gibbard, Seran G.; Showalter, Mark R. (2006). “New Dust Belts of Uranus: One Ring, Two Ring, Red Ring, Blue Ring”. Science 312 (5770): 92–94. DOI:10.1126/science.1125110.

Eksterne skakels[wysig]

Die sonnestelsel
Son Mercurius Venus Maan Aarde Phobos en Deimos Mars Ceres Asteroïdegordel Jupiter Jupiter se natuurlike satelliete Jupiter se ringe Saturnus Saturnus se natuurlike satelliete Saturnus se ringe Uranus Uranus se natuurlike satelliete Uranus se ringe Neptunus Neptunus se natuurlike satelliete Neptunus se ringe Pluto Charon, Nix en Hydra Haumea Haumea se natuurlike satelliete Makemake Kuiper-gordel Eris Dysnomia Verstrooide skyf Hills-wolk Oort-wolkSolar System Template Final.png
Beeldinligting
SonMercuriusVenusAardeMarsCeresJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaMakemakeEris
Mane: AardeMarsAsteroïdiesJupiterSaturnusUranusNeptunusPlutoHaumeaErisRinge: JupiterSaturnusUranusNeptunus
PlaneteDwergplaneteKleinplanete
MeteoroïdesAsteroïdesAsteroïdegordelSentoureTrans-Neptunus-voorwerpeKuiper-gordelVerstrooide skyfKometeHills-wolkOort-wolk