Bantoestan

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Bantoestan verwys na enige van die gebiede wat aangewys is as stamtuislande vir swart Suid-Afrikaners gedurende die Apartheidsera. Die term "bantustan" is eerste in die laat 1940s gebruik, en bestaan uit Bantoe (wat "mense" in die Bantoetale beteken) en "stan" (wat "land van" beteken), en is afkomstig van Hindoestan.

Die woord "Bantoestan" het negatiewe konnotasies wanneer gebruik word om 'n land of gebied te beskryf wat enige ware bestaansreg of mag ontbreek, en word gesien as 'n vorm van nasionale of internasionale afbakeningsgeknoeiery. Dit is later as 'n neerhalende term gebruik deur teenstanders van die Apartheidsregering se "tuislande".

Aanvanklike doel[wysig]

Hierdie tuislande was aan swartes toegeken deur die blanke Apartheidsregering van die Republiek van Suid-Afrika, en is bestem om onafhanklike state onder 'n plan genaamd "Afsonderlike Ontwikkeling" te word. Hierdie plan sou onafhanklikheid gee aan swartes in hierdie nuut-geskepte stamstate, terwyl hulle Suid-Afrikaanse burgerskap ontneem is, wat dan blankes as die meerderheid in Suid-Afrika sou laat. Oorspronklik was daar beplan om tien Bantoestan-tuislande te stig. Hierdie klein, sogenaamd selfregerende, gebiede was onder die 1951 Wet op Bantoe-owerhede daargestel, en het begin om "onafhanklikheid" te verwerf vanaf 1976.

Die skeppers en argitekte van die apartheidsdoktrine was vasberade om die idee van tuislande te realiseer, maar dit het nooit die aanvaarding van die internasionale gemeenskap verkry nie, en was verafsku deur Suid-Afrikaanse swartes. Die redes hiervoor was:

  • Die grense van die Bantoestans is getrek om goeie, ekonomies waardevolle, grond uit te sluit.
  • Die groot hoeveelheid verskuifde burgers, tesame met die klein oppervlak toegewys vir Bantoestans, het beteken dat die bevolkingsdigtheid veel hoër as díé van Suid-Afrika was.
  • Deur burgers van die nuwe tuislande te word het beteken dat Suid-Afrikaanse burgerskap, waar meeste van die kandidate vir verplasing geleef en gewerk het, opgesê moes word. Dit sou beteken dat hulle die laaste van die min regte en voorregte wat hulle as Suid-Afrikaanse burgers geniet het, ook sou verloor.

Totstandkoming[wysig]

Die blanke regering het 13% van sy gebied opsygesit vir swart bewoning, en het hierdie verander na gebiede van swart tuisregering. Daar is gepoog om onafhanklikheid aan hierdie tuislande te gee, terwyl aangevoer is dat die oorblywende 87% dan blanke gebied is. Die swart Suid-Afrikaners is (gereeld verkeerdelik) ingedeel volgens etniese groepe wat aan elke tuislande toegewys is. In die meerderheid van hierdie verplasings was die individue wat aan tuislande toegeken is nie in hierdie klein gebiede woonagtig of hiervan afkomstig nie.

Die eerste Bantoestan wat gestig is, was die Transkei, onder die leierskap van Opperhoof Kaizer Daliwonga Matanzima, in die Kaapprovinsie vir die Xhosanasie.

Die volgende Bantoestan was Bophuthatswana vir die Tswana mense, onder leiding van Opperhoof Lucas Mangope. Hierdie land moet nie met Botswana, die voormalige Betsjoeanaland, wat deur Groot-Brittanje geskep is, verwar word nie.

'n Groot Bantoestan was KwaZulu vir die Zoeloenasie in die Natalprovinsie, wat deur 'n lid van die Zoeloe koningsfamilie, Opperhoof Mangosuthu ("Gatsha") Buthelezi, in die naam van die Zoeloekoning gelei is. Hierdie Bantoestan het slegs tot selfregering gevorder, omdat sy leiers, veral Buthelezi, geglo het hul mense is beter af as deel van Suid-Afrika, eerder as om onafhanklikheid te aanvaar en Suid-Afrikaanse burgerskap te verloor.

Lys van Bantoestans of Tuislande[wysig]

Onafhanklike tuislande in Suid-Afrika[wysig]

Kaart van voormalige tuislande in Suid-Afrika

Selfregerende tuislande in Suid-Afrika[wysig]

Bantoestans in Suid-Wes Afrika[wysig]

Van die tien tuislande in Suid-Wes Afrika, het slegs vier selfregerend geword.

Kaart van voormalige tuislande in Suid-Wes Afrika in 1978

Die bantoestans was:

Die wyse waarop die grense van hierdie gebiede getrek is, is ook van belang: hulle is verdeel in verskeie landgebiede met kronkelende grense. Trouens, die Suid-Afrikaanse ambassade in Bophuthatswana moes geskuif word omdat dit geblyk het dat dit per ongeluk in Suid-Afrika gebou is.

Lesotho en Swaziland was nie Bantoestans nie, maar is internasionaal-erkende onafhanklike lande en voormalige Britse besittings.

Gedurende die 1980s het hierdie skynnasies, veral Transkei en Bophuthatswana, sentrums geword vir casinodobbelary, wat onwettig was in Suid-Afrika in daardie tyd. Die Wildekus-casino en Sun City-oord is resultate hiervan.

Herintegrasie[wysig]

Na 27 April 1994, met die einde van eksklusiewe blanke regering in Suid-Afrika, is al die Bantoestans tot niet verklaar en die grond en sy burgers grondwetlik ingelyf by die nege nuwe provinsiale regerings om die nuwe Suid-Afrika te vorm.