CERN
Die Europese Organisasie vir Kernnavorsing (Engels: European Organization for Nuclear Research, Frans: Organisation européenne pour la recherche nucléaire), bekend as CERN of Cern, is ’n internasionale organisasie wat die doel het om die wêreld se grootste deeltjiefisikalaboratorius te bedryf. Die organisasie is in 1954 gestig en is geleë in die noordwestelike voorstede van Genève op die grens tussen Frankryk en Switserland. Die organisasie bestaan uit 20 Europese lidlande.
Die term CERN word ook gebruik om na die laboratorium te verwys waar 2,400 voltydse en 1,500 deeltydse werknemers betrokke is en ongeveer 10,000 besoekende wetenskaplikes en ingenieurs van nagenoeg 608 universiteite en navorsingseenhede is. 113 nasionaliteite word daar verteenwoordig.
CERN se hooffunksie is om die deeltjieversnellers en ander infrastruktuur te verskaf wat nodig is vir hoë-energie-fisikanavorsing – die resultaat is dat talle eksperimante uitgevoer is deur CERN na internasionale samewerkingsgeleenthede. Die Wêreldwye Web het ook hier ontstaan. Die hoofterrein by Meyrin huisves ’n groot rekenaar met ’n kragtige dataverwerkingsfasiliteit, hoofsaaklik vir eksperimentele data-ontleding; weens die behoefte aan beskikbaarheid van hierdie fasiliteite aan navorsers op ander plekke, is hierdie histories ’n groot kern vir ’n wye areaneterk.
Inhoud |
Geskiedenis[wysig]
CERN was oorspronklik 'n afkorting vir Conseil Européen pour la Recherche Nucléaire (Europese Raad vir Kernnavorsing). Op 29 September 1954 word 'n akte geteken wat die raad ontbind en met l'Organisation européenne pour la Recherche nucléaire (Europese Organisasie vir Kernnavorsing) vervang. Tans word na CERN verwys as die Laboratoire européen pour la physique des particules (Europese laboratorium vir partikelfisika). Die oorspronklike naam, CERN het dus al die jare behoue gebly en dra opsig self nie meer enige betekenis nie.
Een van CERN se bekendste uitvindings is die wêreldwye web (www) wat deur twee van hulle informatici, die Engelsman Tim Berners-Lee en die Belg Robert Cailliau begin is.
Werksaamhede[wysig]
Ongeveer 3000 mense werk (in 2003) voltyds by CERN. Daarnaas neem ongeveer 6500 wetenskaplikes (van 500 universiteite uit 80 lande) aan die eksperimente wat daar uitgevoer word deel. Hierdie eksperimente vind in een van hulle ses partikelversnellers plaas. Met die eksperimente word gepoog om insig te kry in hoe materie opgebou is: uit watter partikels dit bestaan en wat se kragte dit bymekaar hou.
Die ondersoek word gedoen deur middel van partikelversnellers, waarmee partikels tot amper die spoed van lig versnel word voordat dit met mekaar bots. Gedurende die impak breek die partikels in quarks op. Hierdie eksperimente word gedoen om teorieë te vind wat die 4 fundamentele kragte (elektromagnetiese krag, swaartekrag, swak kernkrag en sterk kernkrag) kan verklaar ten opsigte van 'n enkele elementêre krag.
Op hierdie oomblik word aan 'n nog groter partikelversneller, die Groot Hadronversneller gewerk. Die versneller het in September 2008 operasioneel geword. Daar word gehoop om die Higgs boson in die versneller te vind. Die Higgs boson is 'n partikel wat ander partikels massa gee, en is die laaste partikel in die standaardmodel van materie wat nog nie geobserveer is nie.
Lidmaatskap[wysig]
Lidlande[wysig]
Die lande wat CERN in 1954 gestig het is:
- België
- Denemarke
- Duitsland
- Frankryk
- Griekeland
- Italië
- Joegoslawië
- Nederland
- Noorweë
- Swede
- Switserland
- Verenigde Koninkryk
Lande wat daarna toetree of CERN verlaat het:
- Oostenryk tree in 1959 toe
- Joegoslawië verlaat CERN in 1961, kry toe toeskouer-status. Hierdie status word in 1992 opgeskort omrede die VN 'n verbod teen die land instel het.
- Spanje tree in 1961 toe, onttrek in 1969 en tree weer in 1983 toe
- Portugal tree in 1985 toe
- Finland en Pole tree toe in 1991
- Hongarye tree toe in 1992
- Tsjeggië en Slowakye in 1993
- Bulgarye in 1999
In 2003 was daar 'n totaal van 20 lande by CERN betrokke.
Toeskouerlande[wysig]
Naas bogenoemde lede behoort daar ook 'n aantal toeskouerlande aan CERN. Hierdie lande mag die bestuursvergaderings bywoon en die notules kry, maar het geen stemreg nie. Die status is ideaal vir lande wat nie lede kan of mag word nie, maar wel graag wil deelneem. Die huidige toeskouerlande is:
Wetenskaplikes[wysig]
Naas lede en toeskouers neem wetenskaplikes uit verskeie ander lande aan CERN se eksperimente deel. Suid-Afrika word in die groep verteenwoordig. Hulle is:
Eksterne skakels[wysig]
- (en) (fr) Webwerf CERN
