Ossewa

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
'n Ossewa vervoer wol in Nieu-Seeland.
'n Ossewa met vier wawiele.
Voorkant van 'n ossewa.

Die Ossewa was 'n tradisionele vervoermiddel, veral in Suidelike Afrika, maar ook in Nieu-Seeland en Australië waar dit as die "bullock wagon" bekend gestaan het. Die eerste aangetekende gebruik van 'n ossewa was in ongeveer 1670, maar ossewaens is tot in moderne tye saam met karre ingespan.

Ontwerp[wysig]

Ossewaens word tipies deur 'n span osse, wat in pare ingeharnas is, getrek. Dit het veroorsaak dat die ossewa 'n baie groot draaisirkel het. Die gevolg hiervan kan gesien word in die breë boulevards van stede soos Bulawayo (Zimbabwe) wat 40 meter wyd is[1] en Grahamstad (Oos-Kaap) wat "breed genoeg is om 'n ossewa in te draai".

Die wa self word van verskillende soorte hout gemaak, met die vellings van die wiele wat met bande van yster beslaan is. Sedert die middel van die 19de eeu is die asse ook van yster gemaak. Die agterwiele is gewoonlik heelwat groter as die voorstes en is stewig vas aan die bak van die voertuig. Die voorwiele is gewoonlik groter in deursnee as wat die grondhoogte onder die bak van die voortuig is. Dit is so dat die stuuras nie ver onder die bak in kon draai nie. Dit maak min verskil in die draaisirkel van die wa omdat dit deur osse getrek word en dit maak die voorkant van die wa baie meer stabiel omdat die spoor nooit veel minder is as die wydte van die bak nie. Dit het ook 'n baie meer robuuste verbinding tussen die sleepspoor van die osse en die agteras van die wa (gewoonlik ysterkettings of -stawe) toegelaat wat noodsaaklik is vir swaar vragte.

Die meeste van die vragdraende area is bedek met seildoek wat met houtboë ondersteun is. Die drywer het nie onder die seildoek gesit nie, maar voor op 'n houtkis (bekend as 'n wakis).

Suid-Afrika[wysig]

Die Voortrekkers het die waens gebruik gedurende die Groot Trek weg van die Kaapkolonie in die 1830's en 1840's.

Die waens is dikwels aangewend as 'n mobiele fortifikasie (bekend as 'n laer) waarvan die bekendste geval seker by Bloedrivier is.

Na die ontdekking van goud in die Barbertonomgewing in 1881 is ossewaens gebruik om voorrade vanuit die voormalige Lourenço Marques aan te ry. James Percy FitzPatrick het aan ossewaens gewerk en het dit ook beskryf in sy bekende boek Jock van die Bosveld in 1907.

Die Voortrekkermonument in Pretoria word omring deur 'n muur met beelde van ossewaens daarop

Afrikanersimboliek[wysig]

In Suid-Afrika is die ossewa aangeneem as 'n kultuurikoon van die Afrikaners. Die ossewa word genoem in die eerste strofe van Die Stem, 'n gedig wat Suid-Afrika se volkslied was tussen 1957 en 1994.

In 1939 is 'n anti-Engelse organisasie gestig wat Suid-Afrika se deelname aan die Tweede Wêreldoorlog geopponeer het. Die organisasie het homself die Ossewabrandwag genoem.[2]

Sien ook[wysig]

Verwysings[wysig]

  1. Thomas Pakenham (geskiedkundige) [1991] (1992). “Hoofst. 27 Rhodes, Raiders and Rebels”, The Scramble for Africa. Londen: Abacus, 496–497. ISBN 0349104492. 
  2. Williams, Basil (1946). Botha Smuts And South Africa. Londen: Hodder And Stoughton, 160–161.