Grahamstad
| Grahamstad Rhini Grahamstown |
|
 |
|
| Bynaam: City of Saints | |
  Grahamstad
|
|
| Koördinate: | |
| Land |  Suid-Afrika |
|---|---|
| Provinsie | Oos-Kaap |
| Distriksmunisipaliteit | Cacadu |
| Plaaslike Munisipaliteit | Makana |
| Stigting | 1812 |
| Regering | |
| - Tipe | Stadsraad |
| - Uitvoerende Burgemeester | Vumile Lwana |
| Oppervlak | |
| - Stad | 3 333 344 km² (1 287 011,3 vk m) |
| Bevolking (2003) | |
| - Stad | 41 799 |
| - Metropolitaans | 124 758 |
| Tydsone | SAST (UTC+2) |
| Poskode | 6139 (straatadresse) 6140 (posbusse) |
| Skakelkode(s) | 041 |
| Webwerf: Amptelike webwerf van Grahamstad
Sien ook Webwerf van Makana Munisipaliteit |
|
Grahamstad (Engels: Grahamstown, Xhosa: iRhini) is 'n stad in die provinsie Oos-Kaap (Suid-Afrika), sowat 125 kilometer van Port Elizabeth en 180 kilometer van Oos-Londen af, met 62 000 inwoners. Die stad is die setel van die Makana-munisipaliteit en die Rhodes-universiteit. Die N2 nasionale pad gaan deur Grahamstad.
Inhoud |
Geskiedenis [wysig]
Grahamstad word in 1812 as 'n militêre voorpos deur luit.kol. John Graham gestig en groei met die aankoms van Britse setlaars gedurende die 1820er-jare, toe baie plaaslike gesinne die landbousektor ten gunste van ander beroepe opgee. Binne enkele dekades word dit die tweede belangrikste stad van die Kaap-Kolonie na Kaapstad.
In 1852 word dit ook die setel van 'n biskop. Die Katedraal van St. Michael en St. George spog met 'n toring van 46 meter en is die oudste Anglikaanse kerk in Suid-Afrika.
Perswese [wysig]
Grahamstad speel 'n belangrike rol in die geskiedenis van die perswese en veral in die stryd om persvryheid. Thomas Pringle en John Fairbairn, die uitgewers van die plaaslike Commercial Advertiser, weier om die blad, wat in 1824 die eerste keer verskyn het, aan die sensuur van die koloniale owerheid te onderwerp. Ná 'n vier jaar lange stryd is die fundamentele reg op persvryheid in die Kaapkolonie in 'n wet verskans.
Die eerste nuusblad buite Kaapstad word in 1831 in Grahamstad uitgegee. The Graham's Town Journal, wat tot 1920 verskyn het toe dit ingelyf is by Grocott's Mail, is die eerste van elf koerante wat hier in die tydperk tussen 1831 en 1871 begin is. Terwyl die meeste van hulle bankrot speel en net tydelik 'n opvolger kry, bly die Eastern Star van die redakteurs George en Thomas Sheffield voortbestaan tot 30 September 1887. Die koerant is daarna na die nuut gestigte Johannesburg geskuif en is die voorloper van The Star, wat vanaf 1 Julie 1889 aan die Witwatersrand verskyn.
Onderwys [wysig]
Grahamstad is die enigste stad in Suid-Afrika wie se primêre handelsektor die onderwys is. Terwyl hierdie statistiek sekerlik 'n gevolg is van die hoë skoolgelde van die privaatskole en die relatiewe klein bevolking, het dit 'n merkwaardige aantal skole per capita. Van hierdie is 'n paar van die meer bevoorregte skole hieronder gelys:
| Skool | Stigtingsjaar | Kerkverband | Voertaal | Grade | Geslag | Staat/Privaat |
|---|---|---|---|---|---|---|
| St. Andrew's College | 1855 | Anglikaans | Engels | 8-12 | Seuns (geïntegreerde klasse met DSG meisieskool vanaf Graad 10) | Privaat |
| Graeme College (Aanvanklik bekend as die Grahamstown State School en later - tot 1939 - Victoria Boys' High School) | 1873 | Niekerklik | Engels | 1-12 | Seuns | Staat |
| Diocesan School for Girls (DSG) | 1874 | Anglikaans | Engels | 4-12 | Meisies | Privaat |
| St. Aidan's College | 1876 (gesluit 1973) | Jesuïet | Engels | ?-12 | Seuns | Privaat |
| St. Andrew's Preparatory School | 1885 | Anglikaans | Engels | 0-7 | Seuns (Koëd tot Graad 4) | Privaat |
| Kingswood College | 1894 | Methodist | Engels | 0-12 | Koëd | Privaat |
| Victoria Girls' High School | 1897 | Niekerklik | Engels | 8-12 | Meisies | Staat |
| Victoria Girls' Primary | 1945 | Niekerklik | Engels | 1-7 | Meisies | Staat |
| Oatlands Preparatory | 1949 | Niekerklik | Engels | 0-3 | Koëd | Staat |
| Hoërskool PJ Olivier | 1956 | Niekerklik | Afrikaans | 0-12 | Koëd | Staat |
Die Rhodes-universiteit, wat in 1904 gestig is, het tot een van die mees vooraanstaande tersiêre instellings in Suid-Afrika ontwikkel. Die universiteit het tans sowat 6 000 studente.
Bekende boorlinge [wysig]
- Thomas Scanlen - derde eerste minister van die Kaapkolonie.
- Sir Basil Schonland - fisikus en akademikus.
Fotogalery [wysig]
-
Die Observatory-museum, Bathurststraat.
-
Die Baptistekerk in Bathurststraat is in 1843 opgerig, hoewel die gemeente al in 1820 gestig is.
-
Die katedraal van St. Michael en St. George, gesien uit 'n oostelike rigting.
-
Syaansig van die Anglikaanse katedraal in die middel van die stad. Herstelwerk aan die buitekant het in 1985 begin, maar weens 'n geldtekort, kon die interieur nog nie geretoureer word nie.
-
Die Anglikaanse katedraal, soos gesien van naderby uit die ooste.
-
Die katedraal is oor 'n tydperk van meer as 'n eeu gebou. Die oudste deel is die suidmuur, 'n oorblyfsel van die ou St. George-kerk. Die toring is in 1878 voltooi en die dameskapel in 1953.[1]
-
Die Joodse sinagoge in Hillstraat, oorkant die openbare biblioteek.
-
Die Shawsaal, opgerig in 1832.
-
Grahamstad se openbare biblioteek in Hillstraat, langs die Katolieke kerk St. Patrick en oorkant die Joodse sinagoge.
-
Die Hoërskool PJ Olivier is die enigste Afrikaansmediumskool in die stad.
-
Die Nasionale 1820-Setlaarsmonument is op 'n koppie bo die stad gebou en is jaarliks die middelpunt van die Grahamstadse Nasionale Kunstefees.
-
Winkels en sakegebou in Hoogstraat aan die oostelike kant van die katedraal. Tweede van links is die kantoor van die plaaslike koerant Grocott's Mail wat vroeër ook 'n skryfbehoeftewinkel gehuisves het.
-
Uitsig op Hoogstraat met die katedraal, stadsaal en Anglo-Boereoorlog-gedenkteken.
-
Die hoeksteen van die stadsaal is in 1877 gelê. Dit is in Hoogstraat, skuins agter die katedraal aan die teenoorgestelde kant van die universiteit.
-
Detail van die kloktoring van die stadsaal, waarvan die hoeksteen in Augustus 1877 deur die indertydse goewerneur, sir Henry Bartle Frere, gelê is.
-
Die Lewis-meubelwinkel op die hoek van Hoog- en Bathurststraat.
-
Die poskantoor in Hoogstraat, tussen die katedraal en die universiteit.
-
Die Katolieke kerk St. Patrick in Hillstraat, langs die dorpsbiblioteek.
-
Grahamstad is setel van die afdeling Oostelike Provinsie van die hooggeregshof.
-
Grahamstad se landdroskantoor is, soos die hooggeregshof, in Hoogstraat geleë, tussen die universiteit en katedraal.
-
Die Suid-Afrikaanse Biblioteek vir Blindes se hoofkantoor is in Grahamstad geleë. Regs van die biblioteek gebou is Café Delizzia.
-
Die afdelingswinkel Birch's aan die onderkant van Hoogstraat, langs die Methodistekerk.
-
Wat dekades lank die His Majesty's-bioskoop was, het vroeg in die 21ste eeu 'n groente-en-vrugtewinkel geword. Die Odeon-bioskoop aan die oorkant van die stad het ook ophou bestaan.
