Tsjetsjnies

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Tsjetsjnies
Taal Tsjetsjnies
Familie Kaukasies
Gepraat in Tsjetsjnië
Plaaslike naam Нохчийн мотт, Nochtsjiin mott
Aantal sprekers 1 500 000 wêreldwyd

Tsjetsjnies (Нохчийн мотт, Nochtsjiin mott) word deur 1,5 miljoen mense wêreldwyd gepraat, maar veral in Tsjetsjnië, Rusland, waar dit ’n amptelike taal is. Dit is saam met Ingoesjeties en Bats lid van die Nach-tak van die Noordoos-Kaukasiese taalfamilie. Daar is verskeie dialekte.

Grammatika[wysig]

Tsjetsjniese selfstandige naamwoorde val in ses klasse of geslagte, elk met ’n spesifieke voorvoegsel waarmee die werkwoord of byvoeglike naamword ooreenstem. Werkwoorde word nie beïnvloed deur die getal van die onderwerp nie.

Daar is agt naamvalle (nominatief, genitief, datief, ergatief, instrumentaall, substantief, komparatief en lokatief) en ’n hele paar agtersetsels om die rol van die selfstandige naamwoord in die sin aan te dui.

Skryfstelsels[wysig]

Verskeie inskripsies in die Georgiese alfabet is in die bergagtige dele van Tsjetsjnië gevind, maar almal was nie in Tsjetsjnies nie. Later is ’n Arabiese skryfstelsel ontwikkel wat onder meer in 1910, 1920 en 1922 hersien is. Terselfdertyd is ’n alfabet ontwikkel met Cyrilliese, Latynse en Georgiese letters wat vir akademiese doeleindes gebruik is. In 1911 is dit ook hersien, maar dit het nooit onder die Tsjetsjniërs self gewild geword nie.

Die Latynse alfabet is van 1925 af gebruik, maar van 1938 tot 1992 is net die Cyrilliese alfabet gebruik:

Cyrillies Naam Mod. Latyns Naam IPA
А а а A a a /ə/, /ɑː/
Аь аь аь Ä ä ä /æ/, /æː/
Б б бэ B b be /b/
В в вэ V v ve /v/
Г г гэ G g ge /ɡ/
ГӀ гӀ гӀа Ġ ġ ġa /ɣ/
Д д дэ D d de /d/
Е е е E e e /e/, /ɛː/, /je/, /ie/
Ё ё ё yo /jo/ etc.
Ж ж жэ Ƶ ƶ ƶe /ʒ/, /dʒ/
З з зэ Z z ze /z/, /dz/
И и и I i i /ɪ/
Ий ий Ii ii /iː/
Й й
(я, ю, е)
доца и Y y doca i /j/
К к к K k ka /k/
Ккх ккх Kk kk /kː/
Кх кх кх Q q qa /q/
Кхкх кхкх Qq qq /qː/
Къ къ къа Q̇ q̇ a /qʼ/
КӀ кӀ кӀа Kh kh kha /kʼ/
Л л лэ L l el /l/
М м мэ M m em /m/
Н н нэ N n en /n/
О о о O o o /o/, /ɔː/, /wo/, /uo/
Оь оь оь Ö ö ö /ɥø/, /yø/
П п пэ P p pe /p/
Пп пп Pp pp /pː/
ПӀ пӀ пӀа Ph ph pha /pʼ/
Р р рэ R r er /r/
РхӀ рхӀ Rh rh /r̥/
С с сэ S s es /s/
Сс сс Ss ss /sː/
Т т тэ T t te /t/
Тт тт Tt tt /tː/
ТӀ тӀ тӀа Th th tha /tʼ/
У у у U u u /uʊ/
Ув ув Uu uu /uː/
Уь уь уь Ü ü ü /y/
Ф ф фэ F f ef /f/
Х х хэ X x xa /x/
Хь хь хьа Ẋ ẋ a /ʜ/
ХӀ хӀ хӀа H h ha /h/
Ц ц цэ C c ce /ts/
ЦӀ цӀ цӀа Ċ ċ ċe /tsʼ/
Ч ч чэ Ç ç çe /tʃ/
ЧӀ чӀ чӀа Ç̇ ç̇ ç̇e /tʃʼ/
Ш ш шэ Ş ş şa /ʃ/
Щ щ щэ
(Ъ) ъ чӀогӀа хьаьрк Ə ə ç̇oġa ärk /ʔ/
(Ы) ы ы
(Ь) ь кӀеда хьаьрк
Э э э E e e /e/ etc.
Ю ю ю yu /ju/ etc.
Юь юь юь /jy/ etc.
Я я я ya /ja/ etc.
Яь яь яь /jæ/ etc.
Ӏ Ӏ Ӏа J j ja /ʡ/, /ˤ/

Van 1992 af is ’n nuwe Latynse alfabet gebruik, maar ná die val van die afskeidingsregering is die Cyrilliese alfabet weer in gebruik geneem.

Eksterne skakels[wysig]

Wikipedia
Sien gerus Wikipedia se uitgawe in Tsjetsjnies


Crystal txt.png

Hierdie artikel is vertaal vanuit die Engelse Wikipedia

Amptelike tale in die Russiese Federasie
AbazynsAdigiesAltaisAwaarsBasjkiriesBoerjatiesChakasiesChantiErzjaIngoesjetiesJakoetiesKabardiesKalmikiesKaratsjai-BalkariesKomi-SirjeensMansiMariMoksjaNenetsNogaiOedmoertsOssetiesRussiesTartaarsTiwaansTsjetsjniesTsjoektsjiesTsjoewasjies