Arameërs

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die Levant omstreeks 830 v.C.

Die Arameërs (Aramees: ܐܪ̈ܡܝܐ) was ’n antieke Noordwes-Semitiese, Arameessprekende stamfederasie wat in die Laat Bronstydperk (omstreeks die 11de tot 8ste eeu v.C) ontstaan het in die streek Aram in die hedendaagse Sirië. Hulle het ’n lappieswerk van onafhanklike Aramese koninkryke in die Levant gestig en groot dele van Mesopotamië beset.

Die Arameërs was nooit een verenigde nasie nie; hulle het kleiner, onafhanklike koninkryke gestig in dele van die Nabye Ooste, veral die hedendaagse Sirië, Libanon, Jordanië, Israel, Palestina, die noordwestelike Arabiese Skiereiland en Suidsentraal-Turkye. Dié state is teen die 9de eeu v.C. heeltemal in die Neo-Babiloniese Ryk opgeneem. In dié tydperk kon Galdeërs, Arameërs, Suteërs en inheemse Babiloniërs in ’n groot mate nie van mekaar onderskei word nie.[1]

Aramees het die omgangstaal van die hele Nabye Ooste en Klein-Asië geword nadat dit in die middel 8ste eeu v.C. saam met Akkadies een van die twee amptelike tale van die uitgestrekte Nieu-Assiriese Ryk gemaak is uit erkenning van die hoofsaaklik Aramese bevolking in streke wat Assirië wes van die Eufraat verower het. Hierdie ryk het gestrek van Siprus en die oostelike Middelandse See-gebied in die weste tot Persië en Elam in die ooste, en van Armenië en die Kaukasus in die noorde tot Egipte en Arabië in die suide.

Die gebruik van Wes-Aramees het egter geleidelik afgeneem ten gunste van Arabies sedert die Arabies-Islamitiese verowering van die gebied en die taal is in gevaar om uit te sterf, veral weens herhaalde volksmoorde op die Arameërs, hoewel Aramese voorname en vanne steeds aangetref word onder Siriese Christene in die Levant. Baie van hulle maak steeds aanspraak op ’n Aramese erfenis en afstamming, veral in die moderne Sirië, Libanon, Suidsentraal-Turkye en Israel.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

’n Begrafnisstele met ’n Aramese inskripsie, omstreeks die 7de eeu v.C. Ontdek in die hedendaagse Sirië.

Die Arameërs het aan die einde van die Bronstydperk (1200-900 v.C.) vir seker hul verskyning gemaak. In dié tyd was daar groot verskuiwings van volke oor die Midde-Ooste, Klein-Asië, Kaukasus, Oostelike Middellandse See-gebied, Noord-Afrika, antieke Iran, antieke Griekeland en die Balkanlande.

Die eerste sekere verwysing na die Arameërs was deur koning Tiglath-Pileser I van Assirië, waarin die onderwerping van die die "Ahlamû-Arameërs" genoem word. Kort daarna verdwyn die Ahlamû vinnig uit die Assiriese annale en word dit vervang deur die "Arameërs". Dit is egter moontlik dat die Ahlamû en Arameërs niks gemeen gehad het nie, maar in dieselfde gebied gewoon het.[2] Teen die laat 12de eeu v.C. was die Arameërs goed gevestig in Sirië; hulle is egter deur die Middel-Assiriese Ryk verower.

Dié ryk het die Nabye Ooste en Klein-Asië sedert die eerste helfte van die 14de eeu v.C. oorheers, maar het vinnig begin krimp ná die dood van hul laaste groot heerser, Ashur-bel-kala, in 1056 v.C. Die Assiriese verdwyning het meegebring dat die Arameërs en ander volke in die laat 11de eeu v.C. onafhanklikheid verkry en beheer oorgeneem het van wat toe Eber-Nari (die hedendaagse Sirië) was. Die streek is van toe af Aram genoem.

Latere Bybelse bronne vertel dat Saul, Dawid en Salomo in die laat 11de tot 10de eeu v.C. geveg het teen die klein Aramese koninkryke. ’n Aramese koning se weergawe van minstens twee eeue later, die Tel Dan-stele, is in Noord-Israel ontdek en is bekend daarvoor dat dit dalk die vroegste nie-Israelitiese historiese bron buite die Bybel is wat na die Huis van Dawid verwys. In die vroeë 11de eeu v.C. het ’n groot deel van Israel volgens die boek Rigters vir agt jaar onder Aramese bewind gekom, totdat Otniël die magte onder Kusan-Risatajim, die koning van Aram-Naharaim, verslaan het.[3]

Verder noord het die Arameërs besit geneem van die Neo-Hetitiese stad Hamat aan die Orontes en hulle was gou sterk genoeg om weg te breek van die Indo-Europeessprekende Neo-Hetitiese state.

In die 11de en 10de eeu v.C. het die Arameërs na die ooste van die Eufraat getrek, waar hulle hulle in sulke groot getalle gevestig het dat die hele streek ’n ruk lank bekend was as Aram-Naharaim, of "Aram van die twee riviere". Oos-Aramese stamme het tot in Babilonië versprei en ’n Aramese troonrower is as koning van Babilon gekroon onder die naam Adad-apal-iddin.[1]

Nieu-Assiriese Ryk[wysig | wysig bron]

Assiriese annale van die einde van die Middel-Assiriese Ryk omstreeks 1056 v.C. en die opkoms van die Nieu-Assiriese Ryk in 911 v.C. bevat talle beskrywings van gevegte tussen die Aramese en die Assiriese leër.[4] Die Assiriërs sou herhaalde strooptogte in Aram, Babilonië, Iran, Elam, Klein-Asië en selfs die Middellandse See-gebied uitvoer om hul handelsroetes oop te hou.

Die Aramese koninkryke is, nes groot dele van die Nabye Ooste en Klein-Asië, deur die Nieu-Assiriese Ryk onderwerp, vanaf die bewindsoorname deur Adad-nirari II in 911 v.C. Hy het Arameërs en ander stamme van die grense van Assirië verwyder en in alle rigtings begin uitbrei. Dié proses is deur Assurbanipal II en sy seun Salmaneser III voortgesit. Tussen hulle het hulle baie van die klein Aramese stamme uitgewis en die hele Aram (moderne Sirië) verower. In 732 v.C. is Aram-Damaskus deur die Assiriese koning Tiglath-Pileser III verower. Die Assiriërs het hul Aramese kolonies Eber Nari genoem, maar baie van die inwoners steeds Arameërs genoem. Honderdduisende Arameërs is onder dwang na Assirië en Babilonië verskuif (waar ’n swerwersbevolking reeds bestaan het). Dié Arameërs en ander verowerde stamme is in die inheemse bevolkings van Assirië en Babilonië opgeneem en het as aparte volke verdwyn.[5] In teenstelling daarmee is Oos-Aramees in die 8ste eeu v.C. aanvaar as die lingua franca van die Nieu-Assiriese Ryk. Die inheemse Assiriërs en Babiloniërs het geleidelik Mesopotamiese Oos-Aramese dialekte (insluitende Siries) begin praat. Laasgenoemde het in die 5de eeu v.C. in Assirië ontstaan en word vandag steeds gepraat deur die inheemse Assiriese Christene van Noord-Irak, Suidoos-Turkye, Noordoos-Sirië en Noordwes-Iran.

Die Nieu-Assiriese Ryk het van 626 v.C. af verval in ’n reeks gewelddadige burgeroorloë wat die land geweldig verswak het. ’n Koalisie van baie van sy voormalige onderdaanstamme het ontstaan; die Babiloniërs, Galdeërs, Mede, Perse, Parthiërs, Skitiërs en Kimmeriërs het Assirië in 616 v.C. aangeval en Nineve in 612 v.C. verwoes. Hulle het dit tussen 605 en 599 v.C. eindelik verower. Gedurende die oorlog teen Assirië het hordes Skitiese en Kimmeriese plunderaars op perde deur Aram getrek en tot in Egipte verwoesting gesaai.

Aram/Eber-Nari is daarna deur die opvolgerstaat, die Nieu-Babiloniese Ryk (612–539 v.C.), regeer – aanvanklik onder ’n Galdese dinastie, wat net ’n kort ruk bestaan het. Die Aramese gebiede het ’n slagveld geword vir gevegte tussen die Babiloniërs en die 26ste Dinastie van Egipte, wat deur die Assiriërs as leenmanne aangestel is nadat hulle Egipte verower, die vorige Nubiese dinastie verdryf en die Koesjitiese Ryk verwoes het. Die Egiptenare, wat die gebied binnegekom het in ’n laat poging om hul eertydse Assiriese meesters te help, het dekades lank teen die Babiloniërs geveg (aanvanklik met die hulp van oorblyfsels van die Assiriese weermag) voordat hulle eindelik verslaan is.

Die Babiloniërs het net tot in 539 v.C. oor die Aramese gebied regeer. Daarna het die Achemenidiese Ryk vir Nabonidus, die Assiries gebore, laaste koning van Babilon, verslaan.

Klassieke tydperk[wysig | wysig bron]

Min het verander nadat die Achemenidiese Ryk die Aramese gebied verower het. Die Perse, wat hulself beskou het as die Assiriërs se opvolgers en drie eeue lank onder Assiriese heerskappy was, het Aramees as ampstaal behou, asook die Assiriese strukture en die naam Eber Nari.

Nadat die Griekse Seleukidiese Ryk (312–150 v.C.) die Aramese gebied van die Achemenidiërs verower het, het hulle die Indo-Europese naam "Assirië" uit die 9de eeu v.C. aan die land gegee. Dié naam, wat "Sirië" beteken, is tot in dié tyd histories en geografies net gebruik vir Assirië en die Assiriërs, ’n streek en volk in die hedendaagse noordelike helfte van Irak, Noordoos-Sirië, Suidoos-Turkye en die noordwestelike rand van Iran, en nie vir die Levant of sy grootliks Aramese bevolking nie.[6][7] Van die laat 4de eeu of vroeë 3de eeu v.C. af het die Seleukidiërs die naam ook gebruik vir Aram/Eber-Nari wes van Assirië/Sirië, wat drie eeue lank ’n Assiriese kolonie was. Dit het daartoe gelei dat die Assiriërs van Assirië sowel as die Arameërs van Aram wes daarvan in die Grieks-Romeinse kultuur as "Siriërs" bekend gestaan het, hoewel die twee volke geografies, histories en etnies verskil het.[8] Dié verwarring het in die Weste voortgeduur tot in die moderne tyd.

Die Parthiese, Romeinse en Bisantynse Ryk het hierna gevolg, met die Aramese gebied wat eers die frontlinie was tussen die Parthiese en die Romeinse Ryk, en daarna tussen die Sassanidiese en die Bisantynse Ryk. Daar was ook ’n kort tydperk van Aramese heerskappy tydens die Romeinse periode. Tussen die 1ste en 4de eeu n.C. het die Arameërs die Christelike geloof begin aanneem in die plek van die politeïstiese Aramese geloof, en die Levant het ’n belangrike sentrum geword van die Siriese Christendom, saam met Assirië in die ooste waar die Siriese taal en Siriese alfabet ontstaan het.

Die Siriese Christendom bestaan vandag nog onder die inheemse, pre-Arabiese bevolking. Die Arameërs was tot lank ná die Arabiese Verowering van die middel 7de eeu n.C. die grootste bevolking in hul tuisland (die grootste deel van die moderne Sirië en ’n deel van die suidsentrale Klein-Asië). ’n Paar Aramese koninkryke het selfs in die streek ontstaan, waarvan die belangrikste Palmyra was.

Moderne Aramese identiteit[wysig | wysig bron]

Ná die Arabiese Islamitiese verowering van die streek in die 7de eeu n.C. het die inheemse Arameërs geleidelik ’n minderheid in hul eie land geword en die taal is mettertyd deur Arabies vervang namate al hoe meer Arabiere (asook Turke en Iraniërs) in die streek ingetrek het. ’n Minderheid Siriërs praat steeds verskeie Aramese dialekte.

’n Aramese identiteit bestaan steeds onder ’n aantal Siriese Christene in Suidsentraal- en Suidoos-Turkye, Wes-, Sentraal, Noord- en Suid-Sirië en in die Aramese diaspora veral in Duitsland en Swede.[9] In 2014 het Israel erkenning gegee aan die Aramese minderheid, ’n Arabies- en Arameessprekende Christelike gemeenskap.[10][11]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. 1,0 1,1 Encyclopædia Britannica: Aramaean (people)
  2. "Akhlame". Encyclopædia Britannica. 
  3. Rig 3:10
  4. Georges Roux, Ancient Iraq
  5. H.W.F. Saggs. The Might That Was Assyria, bl. 290
  6. The Encyclopedia Americana. International red. (c1986) Danbury, Conn.: Grolier.
  7. ^ Frye, R. N. (October 1992). "Assyria and Syria: Synonyms" (PDF). Journal of Near Eastern Studies 51 (4): 281–285. doi:10.1086/373570.
  8. Silvio Zaorani (Turin, 1993) under the chapter entitled "The Modern Assyrians - Name and Nation", pp. 106-107)
  9. Assyrian people
  10. "Israeli Christians Officially Recognized as Arameans, Not Arabs". Israel Today. 18 September 2014. Verkry op 27 April 2015. 
  11. "Ministry of Interior to Admit Arameans to National Population Registry - Latest News Briefs - Arutz Sheva". Arutz Sheva. 

Bronne[wysig | wysig bron]

  • S. Moscati, 'The Aramaean Ahlamû', FSS, IV (1959), pp. 303–7;
  • M. Freiherr Von Oppenheim, Der Tell Halaf, Leipzig, 1931 pp. 71–198;
  • M. Freiherr Von Oppenheim, Tell Halaf, III, Die Bauwerke, Berlin, 1950;
  • A. Moortgat, Tell Halaf IV, Die Bildwerke, Berlin, 1955;
  • B. Hrouda, Tell Halaf IV, Die Kleinfunde aus historischer Zeit, Berlin, 1962;
  • G. Roux, Ancient Iraq, London, 1980.
  • Beyer, Klaus (1986). "The Aramaic language: its distribution and subdivisions". (Göttingen: Vandenhoeck und Ruprecht). ISBN 3-525-53573-2.
  • (2000) The Aramaeans: their ancient history, culture, religion, Illustrated, Peeters Publishers. ISBN 978-90-429-0859-8. 
  • Spieckermann, Hermann (1999), "Arameans", in Fahlbusch, Erwin, Encyclopedia of Christianity, 1, Grand Rapids: Wm. B. Eerdmans, pp. 114–115, ISBN 0802824137 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]