Bewysgebaseerde medisyne

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Star of life caution.svg

Vrywaring: Die mediese inligting verskaf op Wikipedia dien slegs as 'n riglyn en dra geen waarborg van feitelike korrektheid nie.
Enige vrae of klagtes oor u persoonlike gesondheid behoort na 'n dokter verwys te word.

Bewysgebaseerde medisyne (BM) is 'n benadering tot mediese praktyk wat bedoel is om besluitneming te optimaliseer deur die gebruik van bewyse uit goed ontwerpte en goed gevoerde navorsing te beklemtoon. Alternatiewe mediese praktyke (insluitend akupunktuur, kolonreiniging, ontgifting en gefasiliteerde kommunikasie, onder andere) word nie as bewysgebaseerde mediese praktyke beskou nie, aangesien bewyse daarvoor oor die algemeen swak is of nie bestaan nie.

Alhoewel alle medisyne gebaseer op wetenskap 'n mate van empiriese steun het, gaan BM verder, en klassifiseer dit volgens die epistemologiese sterkte en vereis dat slegs die sterkste tipes (afkomstig van metaanalises, stelselmatige oorsigte en gerandomiseerde beheerde toetse) sterk aanbevelings kan lewer; swakker tipes (soos uit gevallestudie-studies) kan slegs swak aanbevelings lewer. Die term is oorspronklik gebruik om 'n benadering te beskryf vir die onderrig van die praktyk van medisyne en om die besluite van individuele dokters oor individuele pasiënte te verbeter.[1] Die gebruik van die term het vinnig uitgebrei tot 'n voorheen beskrewe benadering wat die gebruik van bewyse beklemtoon in die ontwerp van riglyne en beleide wat van toepassing is op groepe pasiënte en bevolkingsgroepe ("bewyse-gebaseerde praktykbeleide").[2] Dit het vervolgens versprei om 'n benadering tot besluitneming te beskryf wat gebruik word op feitlik elke vlak van gesondheidsorg sowel as op ander terreine (bewysgebaseerde praktyk).

Of dit nou toegepas word op mediese opleiding, besluite rakende individue, riglyne en beleid wat toegepas word op bevolkingsgroepe, of die administrasie van gesondheidsdienste in die algemeen, bepleit bewysgebaseerde medisyne dat besluite en beleid in die grootste mate gebaseer moet wees op bewyse, nie net die oortuigings van praktisyns, kundiges of administrateurs nie. Dit probeer dus verseker dat die mening van 'n klinikus, wat beperk kan word deur kennisgapings of vooroordele, aangevul word met alle beskikbare kennis uit die wetenskaplike literatuur, sodat die beste praktyk bepaal en toegepas kan word. Dit bevorder die gebruik van formele, eksplisiete metodes om getuienis te ontleed en dit word aan besluitnemers beskikbaar gestel. Dit bevorder programme van onderrig om die metodes aan mediese studente, praktisyns en beleidmakers oor te dra.

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

In die breedste vorm, is bewysgebaseerde medisyne die toepassing van die wetenskaplike metode in besluitneming oor gesondheidsorg. Medisyne het 'n lang tradisie van beide basiese en kliniese navorsing.[3][4] Alreeds in 1835 is 'n vroeë kritiek op statistiese metodes in medisyne gepubliseer.[5]

Die term "bewysgebaseerde medisyne", soos dit tans gebruik word, het twee belangrikste sytakke. Chronologies is die eerste die aandrang op eksplisiete evaluering van bewyse van effektiwiteit by die uitreiking van kliniese praktykriglyne en ander bevolkingsvlakbeleide. Die tweede is die bekendstelling van epidemiologiese metodes in mediese opleiding en individuele besluitneming op pasiëntvlak.

Kliniese besluitneming[wysig | wysig bron]

Begin in die laat 1960's het verskeie gebreke geblyk in die tradisionele benadering tot mediese besluitneming. Alvan Feinstein ('n mediese navorser en epidemioloog) se publikasie Clinical Judgment in 1967 het die aandag gevestig op die rol van kliniese redenering en vooroordele geïdentifiseerde wat dit kan beïnvloed.[6] In 1972 het Archie Cochrane ('n Skotse dokter en skrywer) Effectiveness and Efficiency gepubliseer, wat die gebrek aan beheerde proewe beskryf het wat baie praktyke ondersteun het wat voorheen aanvaar is as effektief.[7] In 1973 het John Wennberg ('n navorser van ongeregverdigde variasie in die gesondheidsorgbedryf) wye variasies in die praktyke van dokters begin dokumenteer.[8] Gedurende die 1980's het David M. Eddy ('n Amerikaanse geneesheer, wiskundige en gesondheidsorgontleder) foute in kliniese redenering en leemtes in bewyse beskryf.[9][10][11][12] In die middel van die tagtigerjare het Alvin Feinstein, David Sackett ('n Amerikaans-Kanadese geneesheer) en andere handboeke oor kliniese epidemiologie gepubliseer, wat epidemiologiese metodes omgeskakel het na die besluitneming van die dokter.[13][14] Aan die einde van die tagtigerjare het 'n groep in die RAND Corporation ('n Amerikaanse niewinsgewende dinkskrum vir wêreldwye beleid) getoon dat groot hoeveelhede prosedures wat deur dokters uitgevoer is, selfs volgens die standaarde van hul eie kundiges as onvanpas beskou is. [15] Hierdie navorsingsareas het die bewustheid van die swakhede in mediese besluitneming op die vlak van individuele pasiënte en bevolkingsgroepe verhoog, en het die weg gebaan vir die bekendstelling van bewysgebaseerde metodes.

Huidige praktyk[wysig | wysig bron]

In die vroeë 21ste eeu is die begrip "bewysgebaseerde medisyne" toegepas op die programme wat bewysgebaseerde riglyne ontwerp, sowel as programme wat bewysgebaseerde medisyne aan praktisyns onderrig. Teen 2000 het "bewysgebaseerde medisyne" 'n sambreelterm geword vir die klem op bewyse in sowel bevolkingsvlak as individuele vlak besluite. In die daaropvolgende jare het die gebruik van die begrip "getuienis-gebaseer" uitgebrei na ander vlakke van die gesondheidsorgstelsel. 'n Voorbeeld is "getuienisgebaseerde gesondheidsdienste" wat poog om die bevoegdheid van besluitnemers oor gesondheidsdienste en die beoefening van bewysgebaseerde medisyne op organisatoriese of institusionele vlak te verhoog.[16] Die konsep het ook buite gesondheidsorg versprei. Byvoorbeeld, in sy eerste toespraak in 1996 het Adrian Smith (president van die Royal Statistical Society) voorgestel dat "bewysgebaseerde beleid" ingestel moet word vir onderwys, gevangenisse en polisiëringsbeleid en alle terreine van die regering se werk.

Metodes[wysig | wysig bron]

Die stappe vir die ontwerp van eksplisiete, bewysgebaseerde riglyne is in die laat 1980's beskryf. Hulle is:

  1. Vertaling van onsekerheid na 'n antwoordbare vraag en bevat kritiese ondervraging, studie-ontwerp en vlakke van bewyse
  2. Stelselmatige herwinning van die beste beskikbare getuienis
  3. Kritiese beoordeling van getuienis vir interne geldigheid wat in aspekte rakende die volgende ingedeel kan word:
    • Stelselmatige foute as gevolg van seleksie-vooroordeel, inligtingsvooroordeel en verwarring
    • Kwantitatiewe aspekte van diagnose en behandeling
    • Die effekgrootte en aspekte rakende die presisie daarvan
    • Kliniese belang van resultate
    • Eksterne geldigheid of veralgemeenbaarheid
  4. Toepassing van resultate in die praktyk
  5. Evaluering van prestasie

Beperkings en kritiek[wysig | wysig bron]

Alhoewel bewysgebaseerde medisyne as die goudstandaard van kliniese praktyk beskou word, is daar 'n aantal beperkings en kritiek op die gebruik daarvan.[17][18] Twee wyd aangehaalde kategoriseringskemas vir die verskillende gepubliseerde kritieke op bewysgebaseerde medisyne sluit in:

  1. Die drievoudige verdeling van Straus en McAlister, waarin hulle "beperkings" uiteensit wat universeel is vir die praktyk van medisyne, beperkings uniek aan bewysgebaseerde medisyne en wanpersepsies van bewysgebaseerde medisyne,[19] en
  2. Die vyfpunt-indeling van Cohen, Stavri en Hersh volgens wie getuienisgebaseerde medisyne 'n swak filosofiese basis vir medisyne is, definieer bewyse te nou, is nie gebaseer op bewyse nie, is beperk tot bruikbaarheid wanneer dit op individuele pasiënte toegepas word, of verminder die outonomie van die dokter / pasiëntverhouding.[20]

Daar is ander besware, insluitend:

  1. Navorsing wat deur bewysgebaseerde medisyne geproduseer word, soos uit ewekansige gekontroleerde toetse, is moontlik nie relevant vir alle behandelingsituasies nie.[21] Navorsing is geneig om op spesifieke bevolkings te konsentreer, maar individuele persone kan wesenlik van bevolkingsnorme verskil.
  2. Navorsing kan beïnvloed word deur vooroordele soos publikasievooroordeel en botsing van belange in akademiese publikasie. Byvoorbeeld, studies met konflikte as gevolg van finansiering deur die bedryf is waarskynlik meer geneig om hul produk te bevoordeel.[22][23]
  3. Waardes: terwyl pasiëntwaardes in ag geneem word in die oorspronklike definisie van bewysgebaseerde medisyne, word die belangrikheid van waardes nie gereeld beklemtoon in bewysgebaseerde medisyne-opleiding nie.[24][25][26]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (November 1992) “Bewysgebaseerde medisyne. 'n Nuwe benadering tot die onderrig van geneeskunde” (in Engels). JAMA 268 (17): 2420–25. doi:10.1001/JAMA.1992.03490170092032.
  2. Eddy DM (1990). “Praktykbeleide - waar kom hulle vandaan?” (in Engels). Journal of the American Medical Association 263 (9): 1265, 1269, 1272, 1275. doi:10.1001/jama.263.9.1265.
  3. Brater, DC (Mei 2000). “Kliniese farmakologie in die Middeleeue: beginsels wat die 21ste eeu voorspel” (in Engels). Clin. Pharmacol. Ther. 67 (5): 447–50 sien bl. 449. doi:10.1067/mcp.2000.106465.
  4. Brater, DC (2000). “Middeleeuse bydraes tot die soeke na waarheid in kliniese medisyne” (in Engels). Perspect. Biol. Med. 43 (4): 530–40 sien bl. 536. doi:10.1353/pbm.2000.0037.
  5. Poisson, Dulong (2001). “Statistiese navorsing oor toestande veroorsaak deur berekenings deur Dokter Civiale.” (in Engels). Int J Epidemiol 30 (6): 1246–49. doi:10.1093/ije/30.6.1246.
  6. Feinstein, Alvan R. (1967). Clinical Judgement (in Engels). Williams & Wilkins.
  7. Cochrane, A.L. (1972). Effektiwiteit en Doeltreffendheid: Ewekansige besinning oor Gesondheidsdienste (in Engels). Nuffield Provincial Hospitals Trust.
  8. Wennberg, J.E. (1973). “Klein Gebiede-afwykings in die Lewering van Gesondheidsorg” (in Engels). Science 182 (4117): 1102–08. doi:10.1126/science.182.4117.1102.
  9. Eddy, David M. (1982). "18 Waarskynlike redenering in kliniese medisyne: Probleme en geleenthede". In Kahneman, D.; Slovic, P.; Tversky, A. (reds.). Oordeel onder onsekerheid: Heuristiek en vooroordele (in Engels). Cambridge University Press. pp. 249–67. ISBN 978-0-521-28414-1.
  10. Eddy, DM (1982). “Kliniese beleid en die kwaliteit van kliniese praktyk” (in Engels). New England Journal of Medicine 307 (6): 343–47. doi:10.1056/nejm198208053070604.
  11. Eddy, DM (1984). “Variasies in geneesheerpraktyk - Die rol van onsekerheid” (in Engels). Health Affairs 3 (2): 74–89. doi:10.1377/hlthaff.3.2.74.
  12. Eddy, DM (1988). “Die kwaliteit van mediese getuienis: implikasies vir kwaliteit van sorg” (in Engels). Health Affairs 7 (1): 19–32. doi:10.1377/hlthaff.7.1.19.
  13. Feinstein, Alvan R. (1985). Kliniese Epidemiologie: Die argitektuur van kliniese navorsing (in Engels). ISBN 9780721613086.
  14. Sackett, Dave (2006). Haynes, R. Brian (red.). Kliniese epidemiologie: Hoe om "kliniese praktyk"-navorsing te doen (in Engels). Lippincott Williams & Wilkins. ISBN 978-0-7817-4524-6.
  15. Chassin, MR (1987). “Hoe koronêre angiografie gebruik word: kliniese bepalings van toepaslikheid” (in Engels). JAMA 258 (18): 2543–47. doi:10.1001/jama.258.18.2543.
  16. Gray, J. A. Muir (2009). Bewysgebaseerde gesondheidsorg en openbare gesondheid (in Engels). Churchill Livingstone. ISBN 9780443101236.
  17. Krauss, Alexander (2018). “Waarom alle gerandomiseerde gekontroleerde proewe bevooroordeelde resultate lewer” (in Engels). Annals of Medicine 50 (4): 312–322. doi:10.1080/07853890.2018.1453233.
  18. Timmermans, S (2005). “Die beloftes en slaggate van bewysgebaseerde medisyne” (in Engels). Health Aff (Millwood) 24 (1): 18–28. doi:10.1377/hlthaff.24.1.18.
  19. Straus, SE (3 Oktober 2000). “Bewysgebaseerde medisyne: kommentaar op algemene kritiek” (in Engels). Canadian Medical Association Journal 163 (7): 837–41.
  20. Cohen, AM (February 2004). “'n Kategorisering en ontleding van die kritiek op getuienisgebaseerde medisyne” (in Engels). International Journal of Medical Informatics 73 (1): 35–43. doi:10.1016/j.ijmedinf.2003.11.002.}
  21. Upshur (Mei 2001). “Betekenis en meting: 'n Inklusiewe model van bewyse in gesondheidsorg” (in Engels). J Eval Clin Pract 7 (2): 91–96. doi:10.1046/j.1365-2753.2001.00279.x.
  22. Every-Palmer, S (Mei 2014). “Hoe bewysgebaseerde medisyne misluk as gevolg van partydige proewe en selektiewe publikasie”. Journal of Evaluation in Clinical Practice 20 (6): 908–14. doi:10.1111/jep.12147.
  23. Friedman, LS (Januarie 2004). “Verhouding tussen belangebotsings en navorsingsresultate” (in Engels). J Gen Intern Med 19 (1): 51–56. doi:10.1111/j.1525-1497.2004.30617.x.
  24. Yamada, Seiji (1 Junie 2008). “Bewysgebaseerde openbare gesondheid: 'n kritiese perspektief” (in Engels). Journal of Public Health 16 (3): 169–172. doi:10.1007/s10389-007-0156-7.
  25. Kelly, M (2015). “Die belangrikheid van waardes in bewysgebaseerde medisyne” (in Engels). BMC Medical Ethics 16 (69): 69. doi:10.1186/s12910-015-0063-3.
  26. Fulford, KWM; Peile, H; Carroll, H (Maart 2012). Essensiële waardegebaseerde praktyk (in Engels). ISBN 9780521530255.