Kwaksalwery

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Jump to navigation Jump to search

Star of life caution.svg

Vrywaring: Die mediese inligting verskaf op Wikipedia dien slegs as 'n riglyn en dra geen waarborg van feitelike korrektheid nie.
Enige vrae of klagtes oor u persoonlike gesondheid behoort na 'n dokter verwys te word.
Jan Steen se De kwakzalver

Kwaksalwery, dikwels sinoniem met gesondheidsbedrog, is die bevordering van bedrieglike of onkundige mediese praktyke. Die woord is afgelei van die Nederlands: kwakzalver 'n "verkoper van salf". 'n Kwak is 'n "bedrieglike of onkundige mens wat voorgee dat hy mediese vaardigheid het" of "iemand wat voorgee dat hy professioneel of in die openbaar vaardigheid, kennis, kwalifikasies of getuigskrifte het wat hy nie besit nie; 'n slangolieverkoopsman."[1]

Algemene elemente van kwaksalwery sluit twyfelagtige diagnoses in met behulp van twyfelagtige toetse, sowel as ongetoetstde of weerlegde behandelings, veral vir ernstige siektes soos kanker. Kwaksalwery word dikwels beskryf as "gesondheidsbedrog" met die belangrikste kenmerk van aggressiewe bevordering.

Definisie en etiese probleme[wysig | wysig bron]

Aangesien dit moeilik is om te onderskei tussen diegene wat onbewese mediese terapieë bewustelik bevorder en diegene wat hul doeltreffendheid verkeerd verstaan, is sommige definisies van kwaksalwery nie gelykstaande aan dié van mediese bedrog nie. Om kwaksalwery sowel as bedrog te wees, moet die kwak weet dat hulle die voordele en risiko's van die mediese dienste wat aangebied word verkeerd voorstel (in plaas daarvan om byvoorbeeld 'n ondoeltreffende produk te bevorder wat volgens hulle eerlikwaar doeltreffend is).

Benewens die etiese probleme van om voordele te beloof wat nie redelik verwag kan word nie, sluit kwaksalwery ook die risiko in dat pasiënte kan kies om behandelings te verlaat wat meer geneig is om hulle te help, ten gunste van oneffektiewe behandelings wat deur die kwak beoefen word.

Selfs waar geen bedrog bedoel was nie, bevat kwakmiddels dikwels geen effektiewe bestanddele nie. Sommige middels bevat stowwe soos opium, alkohol en heuning, wat simptomaties verligting sou kon verleen, maar geen genesende eienskappe gehad het nie. Sommige het verslawende eienskappe om die koper te lok om terug te keer. Die paar effektiewe middels wat deur kwake verkoop is, bevat emetika (stowwe wat braking veroorsaak), lakseermiddels en diuretika (stowwe wat verhoogde urinering veroorsaak). Sommige bestanddele het medisinale effekte gehad: kwik-, silwer- en arseenverbindings het moontlik sommige infeksies en besmettings gehelp; wilgerbas bevat salisielsuur wat chemies nou verwant is aan aspirien; en die kinien in die bas van die chichona-familie van plante was 'n effektiewe behandeling vir malaria en ander koors. Kennis van toepaslike gebruike en dosisse was egter beperk.

Paul Offit, 'n Amerikaanse pediater en viroloog, het voorgestel dat alternatiewe medisyne kwaksalwery word "deur aan te beveel teen konvensionele terapieë wat nuttig is; deur potensiële skadelike terapieë sonder voldoende waarskuwing te bevorder; deur bankrekeninge van pasiënte leeg te maak; en deur towerdenke te bevorder."[2]

In die moderne kultuur[wysig | wysig bron]

"Kwaksalwery is die bevordering van vals en onbewese gesondheidskemas met winsoogmerk, met kommersialisme wat die professionaliteit in die bemarking van alternatiewe medisyne oorweldig."[3] Kwaksalwery bly vandag nog voort; dit kan gevind word in enige kultuur en in elke mediese tradisie. Anders as ander advertensiemediums, het vinnige vooruitgang in kommunikasie oor die internet deure oopgemaak vir 'n ongereguleerde mark van kwaksalwery en bemarkingsveldtogte. Die meeste mense met 'n e-posrekening het die bemarkingstaktiek van strooipos ervaar - waarin moderne vorme van waksalwery aangewys word as wonderbaarlike middels vir "gewigsverlies" en "seksuele verbetering", asook winkels vir medisyne van onbekende gehalte.

Teenwoordigheid en aanvaarding[wysig | wysig bron]

Daar is al verskeie redes voorgestel waarom kwaksalwery deur pasiënte aanvaar word, ondanks die gebrek aan effektiwiteit:

  • Onkunde

Diegene wat kwaksalwery bevorder, kan dit doen om voordeel te trek uit onkunde oor konvensionele mediese behandelings teenoor alternatiewe behandelings, of hulle kan onkundig wees oor hul eie eise. Hoofstroommedisyne het baie opmerklike vorderings opgelewer, daarom is mense ook geneig om ongegronde eise te glo.

Medisyne of behandelings wat bekend is dat dit geen farmakologiese effek op 'n siekte het nie, kan 'n persoon se persepsie van hul siekte steeds beïnvloed, en hierdie geloof het op sy beurt soms 'n terapeutiese effek, wat veroorsaak dat die toestand van die pasiënt verbeter (die plaseboeffek). Dit is nie te sê dat geen werklike genesing van biologiese siektes plaasvind nie. Mense rapporteer verminderde pyn, verhoogde welstand, verbetering of selfs totale verligting van simptome. Vir sommige is die teenwoordigheid van 'n praktisyn wat omgee saam met die toedeling van medisyne op sigself genesend.

'n Gebrek aan begrip dat gesondheidstoestande kan verander sonder behandeling en dat veranderinge in kwale aan 'n gegewe terapie toegeskryf word.[4]

Die neiging om inligting te soek, te interpreteer of te prioritiseer op 'n manier wat u oortuigings of hipoteses bevestig. Dit is 'n soort kognitiewe vooroordeel en 'n sistematiese fout van induktiewe redenering.

  • Wantroue in konvensionele medisyne

Baie mense het om verskillende redes geen vertroue in konvensionele medisyne nie, of van die regulerende organisasies, of die belangrikste medisyne-ondernemings nie.[5]

Anti-kwakery-aktiviste ("kwakkers") word dikwels vals beskuldig dat hulle deel is van 'n groot "sameswering" om "onkonvensionele" en / of "natuurlike" behandelings te onderdruk, sowel as diegene wat dit bevorder. Na bewering word hierdie sameswering gesteun en gefinansier deur die farmaseutiese industrie en die gevestigde mediese sorgstelsel - verteenwoordig deur die AMA, FDA, ADA, CDC, WIE, ens. - met die doel om hul mag te bewaar en hul winste te verhoog. Hierdie idee word dikwels gehou deur mense met Antiscience-sienings.

  • Vrees vir newe-effekte

'n Groot verskeidenheid farmaseutiese medisyne kan baie ontstellende newe-effekte hê, en baie mense vrees chirurgie en die gevolge daarvan. Daarom kan hulle kies om weg te bly van hierdie hoofstroombehandelings.

  • Koste

Daar is sommige mense wat eenvoudig nie konvensionele behandeling kan bekostig nie, en 'n goedkoper alternatief soek. Nie-konvensionele praktisyns kan behandeling teen baie laer koste uitdeel. Dit word vererger deur verminderde toegang tot gesondheidsorg.

  • Desperaatheid

Mense met 'n ernstige of terminale siekte, of wat deur hul praktisyn meegedeel is dat hul toestand "onbehandelbaar" is, kan reageer deur behandeling te soek, die gebrek aan wetenskaplike bewyse vir die effektiwiteit daarvan te verontagsaam, of selfs die bestaan ​​van bewyse dat die metode ondoeltreffend of selfs gevaarlik is. Wanhoop kan vererger word deur die gebrek aan palliatiewe nie-genesende lewensversorging.[6]

  • Trots

Sodra mense 'n genesing goedgekeur of verdedig het, of tyd en geld daarin belê het, kan hulle huiwerig wees of verleë wees om te erken dat dit ondoeltreffend is, en beveel daarom 'n behandeling aan wat nie werk nie.

  • Bedrog

Sommige praktisyns, wat ten volle bewus is van die ondoeltreffendheid van hul medisyne, kan opsetlik bedrieglike wetenskaplike studies en mediese toetsresultate lewer, en sodoende potensiële verbruikers verwar oor die effektiwiteit van die mediese behandeling.

Persone wat van kwaksalwery beskuldig word[wysig | wysig bron]

Oorledene

  • Thomas Allinson (1858–1918), stigter van naturopatie en wat ook teen inenting gekant was.[7]
  • Johanna Brandt (1876–1964), 'n Suid-Afrikaanse naturopaat wat die 'Druiwemiddel' bepleit het as 'n genesing vir kanker.[8]
  • John R. Brinkley (1885–1942), nie 'n geneeskundige nie maar xenotransplantasiespesialis in Kansas, VSA, wat beweer dat hy 'n metode ontdek het om die testikels van bokke effektief in verouderde mans oor te plant.[9]
  • Hulda Regehr Clark (1928–2009), was 'n kontroversiële naturopaat, skrywer en beoefenaar van alternatiewe medisyne wat beweer dat sy alle siektes kon genees en metodes voorstaan ​​wat geen wetenskaplike geldigheid het nie.[10]
  • Max Gerson (1881–1959), was 'n Duits-gebore Amerikaanse dokter wat 'n dieetgebaseerde alternatiewe kankerbehandeling ontwikkel het wat volgens hom kanker en meeste chroniese, degeneratiewe siektes kon genees. Die American Cancer Society berig dat "daar geen betroubare wetenskaplike bewyse is dat Gerson se terapie effektief is nie."[11]
  • Samuel Hahnemann (1755–1843), stigter van homeopatie.[12]
  • Lawrence B. Hamlin (in 1916) is beboet ingevolge die Amerikaanse wet op suiwer voedsel en dwelmmiddels in 1906 omdat hy geadverteer het dat sy Wizard Oil kanker kon "doodmaak".[13]
  • L. Ron Hubbard (1911–1986), was die stigter van die Kerk van Sciëntologie, skepper van "Dianetika" en 'n persoon met uiterste anti-psigiatriese oortuigings.[14][15][16]
  • Linda Hazzard, (1867-1938), was 'n selfverklaarde dokter en vas spesialis wat sy as 'n wondermiddel vir elke mediese kwaal geadverteer het. Tot 40 pasiënte is moontlik aan honger dood in haar sanitarium in Olalla, Washington, VSA. Sy is in 1938 oorlede terwyl sy gevas het om haarself te genees.[17]
  • William Donald Kelley, (1925–2005), was 'n ortodontis en 'n volgeling van Max Gerson wat sy eie alternatiewe kankerbehandeling genaamd Nonspecific Metabolic Therapy ontwikkel het. Hierdie behandeling is gebaseer op die onbevoegde oortuiging dat "verkeerde voedsel kwaadwilligheid laat groei, terwyl die regte voedsel 'n natuurlike liggaamlike verdediging laat werk."[18]
  • John Harvey Kellogg (1852–1943), was 'n mediese dokter in Battle Creek, Michigan, VSA, wat 'n sanitarium bestuur het met behulp van holistiese metodes, met 'n besondere fokus op voeding, kolonreiniging en oefening. Kellogg was 'n voorstander van vegetarisme en het die graanvlokkies ontbytgraan saam met sy broer, Will Keith Kellogg, uitgevind.[19]
  • John St. John Long (1798-1834) was 'n Ierse kunstenaar wat beweer dat hy tuberkulose kon genees deur 'n seer of wond aan die rug van die pasiënt te veroorsaak, waaruit die siekte sou uitgaan. Hy is twee keer verhoor weens manslag van sy pasiënte wat onder hierdie behandeling gesterf het.[20]
  • Franz Anton Mesmer (1734-1815), was 'n Duitse geneesheer en astroloog wat 'n metode van hipnotisme uitgevind het wat hy 'n "dier van magnetisisme" genoem het.
  • Theodor Morell (1886–1948), 'n Duitse geneesheer, veral bekend as die persoonlike dokter van Adolf Hitler. Morell het ongeveer 74 stowwe, in 28 verskillende mengsels aan Hitler toegedien, insluitend heroïne, kokaïne, kaliumbromied, testosteroon, vitamiene en diere-ensieme.[21]
  • Daniel David Palmer (1845–1913), was 'n kruidenierswinkel-eienaar wat beweer dat hy 'n bediende van doofheid genees het nadat hy die rigting van sy rug aangepas het en het die veld van chiropraktyk gestig op grond van die beginsel dat alle siektes en kwale reggestel kon word deur die aanpassing van iemand se rug.[22]
  • Linus Pauling (1901–1994), 'n Nobelpryswenner in chemie, wat beweer het dat die gewone verkoue genees kon word deur massiewe dosisse vitamien C.[23]
  • John Henry Pinkard (1866–1934) was 'n sakeman van Roanoke, Virginia en 'Kruiedokter' wat kwaksalwery bedink het en onwettig verkoop en versprei het.[24]
  • Wilhelm Reich (1897–1957), Oostenryk-Amerikaanse sielkundige het beweer dat hy 'n "kosmiese energie" met die naam Orgone ontdek het. Hy het verskeie toestelle ontwikkel, waaronder die Cloudbuster en die Orgone Accumulator, wat volgens hom orgone kan gebruik om die weer te manipuleer, om ruimte-wesens te beveg en siektes, insluitend kanker, te genees.
  • William Herbert Sheldon (1898–1977), wat die teorie van somatotipeswat ooreenstem met intelligensie geskep het.[25]

Lewende

  • Stanislaw Burzynski doen eksperimentele navorsing aan sy eie kliniek oor antineoplastons vir genesing van kanker en gee antineoplastons aan kankerpasiënte. Antineoplastons is bewys om ondoeltreffend en gevaarlik te wees.[26]
  • Belle Gibson (gebore 1991) het valslik beweer dat sy breinkanker het wat genees is deur alternatiewe terapieë en voeding, soos uiteengesit in haar boek The Whole Pantry. Sy is skuldig bevind aan misleidende en bedrieglike optrede deur Victoria Consumer Affairs, Australië.[27]
  • Ann Louise Gittleman (gebore 1949) publiseer 'n reeks boeke wat pseudowetenskaplike idees oor gewigsverlies, "ontgifting" en elektromagnetiese bestraling bevorder.[28][29][30]
  • Mehmet Oz (gebore 1960), as gasheer van The Dr. Oz Show, het pseudowetenskaplike gesondheidsbehandelings en -aanvullings bevorder.[31]
  • Tullio Simoncini (gebore 1951) het beweer dat kanker veroorsaak word deur die Candida albicans, en dat dit genees kan word met 'n inspuiting van natriumbikarbonaat. Hy is in 2006 skuldig bevind aan manslag weens die dood van een van sy pasiënte.[32]
  • Kevin Trudeau (gebore 1963) het verskeie boeke gepubliseer oor genesings wat verband hou met kwale, gewigsverlies en skuld. Hy is in Alabama, VSA, in die gevangenis gesit omdat hy nie 'n boete van $37,6 miljoen wat hy opgelê het, betaal het as gevolg van eise wat hy in sy boek gemaak het oor genees teen gewigsverlies nie.[33][34][35]
  • Andrew Wakefield (gebore 1957) het in 1998 'n bedrieglike studie in The Lancet gepubliseer waarin hy beweer dat die MMR-entstof die kans op outisme verhoog. Sy navorsing is beskryf as "'n uitgebreide bedrog" en geen van sy resultate kon deur ander navorsers gereproduseer word nie. In die studie word beweer dat die gekombineerde MMR-entstof die risiko vir outisme verhoog het, terwyl Wakefield pas aansoek gedoen het om patente op afsonderlike entstowwe vir die drie siektes, en daarom sou die studie, indien dit aanvaar was, 'n groot wins vir Wakefield gelewer het.[36][37][38]

Sien ook[wysig | wysig bron]

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. "Definisie van kwak". www.dictionary.com (in Engels). 16 September 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 2 April 2019. Besoek op 14 April 2020.
  2. Offit, Paul A. (2013). Glo jy in towerkuns? : Die sin en onsin van alternatiewe medisyne (in Engels). New York: HarperCollins. ISBN 978-0-06-222296-1. Ook getitled Dit maak ons saggies dood: Die sin en onsin van alternatiewe medisyne (in Engels). London: Fourth Estate. 2013. ISBN 978-0-00-749172-8.
  3. Jarvis, WT (November 1999). “Kwaksalwery: die perspektief van die nasionale raad teen gesondheidsbedrog” (in Engels). Rheum Dis Clin North Am 25 (4): 805–14. doi:10.1016/S0889-857X(05)70101-0.
  4. Butler, J. Thomas (1 July 2011). Verbruikersgesondheid: Om ingeligte besluite te neem (in Engels). Jones & Bartlett Publishers. pp. 64–. ISBN 978-0-7637-9340-1.
  5. Shippee, Tetyana; Henning-Smith, Carrie; Shippee, Nathan; Kemmick Pintor, Jessie; Call, Kathleen T.; McAlpine, Donna; Johnson, Pamela Jo (2013). “Diskriminasie in mediese instellings en houdings teenoor aanvullende en alternatiewe medisyne: die rol van wantroue by konvensionele verskaffers” (in Engels). Journal of Health Disparities Research and Practice 6 (1).
  6. "Is fondsinsamelings teen kanker besig om kwaksalwery te stook?" (in Engels). British Medical Journal. 12 September 2018. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 31 Oktober 2019. Besoek op 19 Oktober 2018.
  7. Scott CJ (1999). “The Life and Trials of TR Allinson ex L.R.C.P.ED 1858–1918” (in Engels). Proc. R. Coll. Physicians Edinb. 29 (3): 258–61.
  8. Barrett, Stephen (18 September 2001). "Die druiwegenesing". quackwatch.org (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 10 Oktober 2019. Besoek op 15 April 2020.
  9. Hutchens, John K. (7 Junie 1942). "Opmerkings oor die laat Dr. John R. Brinkley, wie deur radio tot 'n sekere roem opgewek is". The New York Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Junie 2019. Besoek op 7 Mei 2009.
  10. Barrett, Stephen (23 Oktober 2009). "Die bisarre aansprake van Hulda Clark". quackwatch.org (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 9 Januarie 2020. Besoek op 15 April 2020.
  11. "Gerson-terapie" (in Engels). American Cancer Society. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Mei 2010. Besoek op 15 April 2020.
  12. Hahnemann, Samuel. Organon of Medicine (in Engels) (5de uitg.). para 29.
  13. Alft, E.C. "Hoofstuk 7: Goeie Ou dae". Elgin: Days Gone By (in Engels). Elgin History. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 29 April 2019. Besoek op 25 September 2009.
  14. "Operation Clambake" bied aan: FBI-lêers oor L. Ron Hubbard (Engels). xenu.net.
  15. Linn, Virginia (24 Julie 2005). "L. Ron Hubbard". Pittsburgh Post-Gazette (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 24 Desember 2013.
  16. "Geheime van Scientology: Die E-meter" (in Engels). Computer Science Department & Center for the Neural Basis of Cognition, Carnegie Mellon University. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 4 Junie 2001. |first= missing |last= (help)
  17. "Ongelisensieerde praktisyn maak 'n pasiënt dood" (in Engels). The Wellington Daily News. 8 Augustus 1911. p. 4.
  18. Lerner, BH (2006). Hoofstuk 7: Onkonvensionele genesing - Steve McQueen se Mexikaanse reis. Wanneer siekte openbaar word: Beroemdhede as pasiënte en hoe ons na medisyne kyk (in Engels). Baltimore: The Johns Hopkins Press. p. 139. ISBN 978-0-8018-8462-7.
  19. "John Harvey Kellogg". Museum of Quackery (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Januarie 2020.
  20. Hempel, Sandra (3 Mei 2014). “John St John Long: kwaksalwery en doodslag” (in Engels). The Lancet 383 (9928): 1540–41. doi:10.1016/S0140-6736(14)60737-6.
  21. Trevor-Roper, Hugh (2012). Die laaste dae van Hitler (in Engels). Pan Macmillan. pp. 79–82. ISBN 978-0-330-47027-8. Besoek op 8 September 2015.
  22. Colquhoun, D (Julie 2008). “Dokter Wie? Onvanpaste gebruik van titels deur sommige alternatiewe medisyne-praktisyns” (in Engels). The New Zealand Medical Journal 121 (1278): 6–10.
  23. Dunitz, Jack D. (November 1996). “Linus Carl Pauling, 28 Februarie 1901 – 19 Augustus 1994” (in Engels). Biographical Memoirs of Fellows of the Royal Society 42: 316–338. doi:10.1098/rsbm.1996.0020.
  24. Claytor Woodbury, Margaret; Claytor Marsh, Ruth (1994). M.C. Woodbury (red.). Virginia-kaleidoskoop: die Claytor-familie van Roanoke, en sommige van sy verwante, uit eerste families van Virginia en hul voormalige slawe (in Engels). p. 408.
  25. "Naakfoto's word verseël by Smithsonian". New York Times (in Engels). 21 Januarie 1995. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 6 Mei 2020. Besoek op 1 Desember 2011. Later is ander foto's geneem deur W. H. Sheldon, 'n navorser wat glo dat daar 'n verband bestaan tussen liggaamsvorm en intelligensie en ander karaktertrekke. Mnr. Sheldon is intussen oorlede, en sy werk is lankal deur die meeste wetenskaplikes as kwaksalwery verwerp....
  26. Vickers, Andrew (2004). “Alternatiewe kanker geneesing: 'onbewese' of 'ongedaan'?” (in Engels). CA: A Cancer Journal for Clinicians 54 (2): 110–18. doi:10.3322/canjclin.54.2.110.
  27. "Kankerverneuker Belle Gibson staar regstappe in die gesig". ABC News (in Engels). 6 Mei 2016. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 25 September 2018. Besoek op 30 Julie 2018.
  28. Callahan, Maureen. ""Fat Flush" – Dieet fiksheid?" (in Engels). Health.com. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Desember 2019. Besoek op 14 April 2020.
  29. Elin, Abby (21 Januarie 2009). ""Flush" die gifstowwe uit! Eh, nie so vinnig nie". New York Times (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 18 Desember 2019. Besoek op 4 Maart 2016.
  30. Knibbs, Kate (28 Januarie 2016). "Gwyneth Paltrow se Goop raadpleeg "Fat Flush"-dieet kwak oor 'Toxisiteit van selfone'". Gizmodo (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 7 Januarie 2020. Besoek op 4 Maart 2016.
  31. "Dr. Oz-goedgekeurde dieetpilstudie was vals, meen navorsers". cbsnews.com (in Engels). 20 Oktober 2014. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 April 2020.
  32. "Geen optrede oor die "koeksoda-kankerdokter" van Totnes nie". BBC News (in Engels). 9 Augustus 2012. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 27 Desember 2019. Besoek op 22 Maart 2014.
  33. Holland, Leslie (18 Maart 2014). "TV-persoonlikheid Kevin Trudeau gaan tronk toe". CNN (in Engels). Geargiveer vanaf die oorspronklike op 30 September 2019. Besoek op 15 April 2020.
  34. Meisner, Jason (17 Maart 2014). "Die TV-persoonlikheid Kevin Trudeau is tot tien jaar gevangenisstraf gevonnis". chicagotribune.com (in Engels). Chicago Tribune. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 1 Julie 2015. Besoek op 15 April 2020.
  35. Choi, Candice (14 Oktober 2005). "'Natural Cures'-boek: is dit die waarheid of is dit kwaksalwery?" (blog). quackfiles.blogspot.ca (in Engels). Associated Press. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Oktober 2017. Besoek op 15 April 2020.
  36. Godlee, F; Smith, J; Marcovitch, H (2011). “Wakefield se artikel wat MMR-entstof en outisme verbind, was bedrieglik” (in Engels). BMJ 342. doi:10.1136/bmj.c7452.
  37. Fang, Ferric C.; Steen, R. Grant; Casadevall, Arturo (Oktober 2012). “Wangedrag is rede vir die grootste deel van die teruggetrokke wetenskaplike publikasies” (in Engels). Proceedings of the National Academy of Sciences 109 (42): 17028–33. doi:10.1073/pnas.1212247109.
  38. Park, Alice (13 Januarie 2012). "Groot wetenskapbedrog". healthland.time.com (in Engels). Time. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 23 Oktober 2019. Besoek op 15 April 2020.

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]