Interstellêre medium

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die verspreiding van geïoniseerde waterstof, bekend as H II, in die Melkweg se interstellêre medium soos van die Noordelike Halfrond gesien deur die Wisconsin Hα Mapper[1]

Interstellêre medium of ISM is die materiaal wat bestaan tussen groepe sterre in ’n sterrestelsel. Dit sluit in gas, stof en kosmiese strale.

Die ISM is in alle fases uiters versprei in vergelyking met standaarde op Aarde. In koel, digte gebiede kan die digtheid tot 106 molekules per cm3 wees. In warm, verspreide gebiede is materiaal meestal geïoniseer en kan die digtheid so laag as 10−4 ions per cm3 wees. Vergelyk daarmee die digtheid van rofweg 1022 molekules per cm3 vir vloeibare water. Wat massa betref, is 99% van die interstellêre medium gas en 1% stof.[2] In die gas is 89% van atome waterstof, 9% helium en 2% ander elemente, wat in sterrekunde metale genoem word.

In astrofisika speel die ISM ’n uiters belangrike rol. Sterre vorm in die digste streke van die ISM, molekulêre wolke, en vul die ISM aan met materiaal en energie deur planetêre newels, sterwinde en supernovas. Hierdie interaksie tussen sterre en die ISM help die tempo bepaal waarteen ’n sterrestelsel sy gasinhoud opgebruik, en dus hoe lank hy stervorming kan volhou.

ISM-tabel[wysig]

Dié tabel wys die komponente van die Melkweg se interstellêre medium.

Samestelling van die interstellêre medium[3]
Komponent Pers. van
volume
Temperatuur
(kelvin)
Digtheid
(atome/cm3)
Toestand van waterstof
Molekulêre wolke < 1% 10-20 102-106 molekulêr
Koue neutrale medium 1-5% 50-100 20-50 neutraal atomies
Warm neutrale medium 10-20% 6 000-10 000 0,2-0,5 neutraal atomies
Warm geïoniseerde medium 20-50% 8 000 0,2-0,5 geïoniseer
H II-gebiede < 1% 8 000 102-104 geïoniseer
Baie warm geïoniseerde medium 30-70% 106-107 10−4-10−2 geïoniseer
(metale ook hoogs geïoniseer)

Verwysings[wysig]

  1. Haffner, L.M.; Reynolds, R.J.; Tufte, S.L.; Madsen, G.J.; Jaehnig, K.P.; Percival, J.W. (2003), "The Wisconsin Hα Mapper Northern Sky Survey", Astrophysical Journal Supplement 145 (2): 405, arXiv:astro-ph/0309117,Bibcode 2003ApJS..149..405H, doi:10.1086/378850.
  2. Boulanger, F.; Cox, P.; and Jones, A.P. (2000). "Course 7: Dust in the Interstellar Medium". F. Casoli, J. Lequeux, & F. David Infrared Space Astronomy, Today and Tomorrow: 251. 
  3. Ferriere, K. (2001), "The Interstellar Environment of our Galaxy", Reviews of Modern Physics 73 (4): 1031–1066, doi:10.1103/RevModPhys.73.1031, Bibcode2001RvMP...73.1031F 

Eksterne skakels[wysig]

Sterrestelsels
Soorte stelsels   Elliptiese sterrestelselLensvormige sterrestelselSpiraalsterrestelselOnreëlmatige sterrestelselDwergsterrestelselSteruitbarsting-sterrestelselDonker sterrestelsel
Strukture   SwartkolkGalaktiese uitbultingStaafSkyfSpiraalarmGalaktiese haloInterstellêre mediumKwasar
Interaktiewe stelsels   SterrestroomAktiewe sterrestelselInteraktiewe sterrestelselSatelliet-sterrestelselSterrestelselswermSuperswermGalaktiese filamentGroot kwasargroep