Suid-Ndebele

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Suid-Ndebele
isiNdebele
Gepraat in: Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika 
Gebied: Mpumalanga, Limpopo, Gauteng, Noordwes
Totale sprekers: 640 000 (2006)[1]
Taalfamilie: Niger-Kongo
 Atlanties-Kongo
  Volta-Kongo
   Benue-Kongo
    Bantoid
     Suidelike
      Bekrompe Bantu
       Sentrale
        S groep
         Sotho-Tswana S30
          Sotho
           Noordelike
            Suid-Ndebele 
Skrifstelsel: Latynse alfabet 
Amptelike status
Amptelike taal in: Vlag van Suid-Afrika Suid-Afrika
Gereguleer deur: geen
Taalkodes
ISO 639-1: nr
ISO 639-2: nbl
ISO 639-3: nbl
Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van Suid-Ndebeletaliges in 2001:
██ 0–20% ██ 20–40% ██ 40–60%
██ 60–80% ██ 80–100%

Geografiese verspreiding van Suid-Ndebele in Suid-Afrika ná bevolkingsdigtheid per vierkante kilometer in 2001:
██ <1 /km² ██ 1–3 /km² ██ 3–10 /km² ██ 10–30 /km² ██ 30–100 /km²
██ 100–300 /km² ██ 300–1000 /km² ██ 1000–3000 /km² ██ >3000 /km²

Die taal Suid-Ndebele (meestal net Ndebele in Suid-Afrika, ook isiNdebele in Ndebele) is 'n taal in die Nguni-taalfamilie. Dit is 'n amptelike taal van Suid-Afrika waar dit deur ongeveer 1 090 000 mense as moedertaal gepraat word (2011-sensus), hoofsaaklik in Mpumalanga, Gauteng, Noordwes en die Limpopoprovinsie. Suid-Ndebele is baie nou verband aan Swazi. In Suid-Afrika is daar dialektiese verskille tussen die taal in die noorde en die suide van die ou Transvaal, bv. in Noord-Transvaalse Ndebele word die taal Nrebele genoem, en daar is verdere dialektiese verskille tussen Suid- en Noord-Ndebele. Die laasgenoemde staan ook bekend as Matabele, is nader verwant aan Zoeloe en word in Suid-Afrika, Zimbabwe en Botswana gepraat.

In die onlangse geskiedenis word Suid-Ndebele erg gemarginaliseer: tot en met die stigting van die Ndebele Bantoestan, KwaNdebele, was mense ontmoedig om die taal in die openbaar te gebruik. Meeste sprekers verkies om Zoeloe te praat, grootliks te danke daaraan dat laasgenoemde taal in skole aangebied word. Deesdae vaar die taal beter, en geniet beter beskerming omrede sy status as amptelike taal in Suid-Afrika.

Woorde[wysig]

Algemene woorde en frases:

Afrikaans isiNdebele
Welkom Siyaalemukela
Dankie Ngiyathokoza
Goeiedag / Hallo Lotjhani
Totsiens Usale kuhle (bly wel) / Uhambe kuhle (gaan wel)
Rook verbode Akubhenywa
Geen ingang Akungenwa
Pasop vir die trap Tjheja la ugadanga khona
Pasop! Yelela!
Veels geluk met jou verjaarsdag Ilanga elimnandi lamabeletho
Seisoengroete Izilokotho Ezihle Zamaholdeni
Geseënde Kersfees Ukresimusi omnandi
Geseënde Kersfees en voorspoedige Nuwejaar Ukresimusi omnandi nonyaka omutjha omuhle

Sien ook[wysig]

Verwysings[wysig]

Eksterne skakels en bronne[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Suid-Ndebele (kategorie)

Taalhulpmiddels[wysig]

Sagteware in Suid-Ndebele[wysig]