Tale in Suid-Afrika

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek

Daar word vele tale in Suid-Afrika gepraat. Daar is elf amptelike tale en ander nie-amptelikes. Dit maak Suid-Afrika die land ter wêreld met die tweede meeste amptelike tale (na Indië). Twee van die amptelike tale (Afrikaans en Engels) is van Germaanse oorsprong, die ander nege vorm deel van die Bantoetaalfamilie.

Amptelike tale[wysig]

Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van sprekers van Nguni-tale as eerste taal.

   0–20%

   20–40%

   40–60%

   60–80%

   80–100%


Geografiese verspreiding van Nguni-tale in Suid-Afrika ná bevolkingsdigtheid per vierkante.

   <1 /km²

   1–3 /km²

   3–10 /km²

   10–30 /km²

   30–100 /km²

   100–300 /km²

   300–1000 /km²

   1000–3000 /km²

   >3000 /km²


Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van sprekers van Sotho-tale as eerste taal.

   0–20%

   20–40%

   40–60%

   60–80%

   80–100%


Geografiese verspreiding van Sotho-tale in Suid-Afrika ná bevolkingsdigtheid per vierkante.

   <1 /km²

   1–3 /km²

   3–10 /km²

   10–30 /km²

   30–100 /km²

   100–300 /km²

   300–1000 /km²

   1000–3000 /km²

   >3000 /km²


Suid-Afrikaanse distrikte met 'n meerderheid van sprekers van Wes-Germaanse tale as eerste taal.

   0–20%

   20–40%

   40–60%

   60–80%

   80–100%


Geografiese verspreiding van Sotho-tale in Suid-Afrika ná bevolkingsdigtheid per vierkante.

   <1 /km²

   1–3 /km²

   3–10 /km²

   10–30 /km²

   30–100 /km²

   100–300 /km²

   300–1000 /km²

   1000–3000 /km²

   >3000 /km²


Die elf ampstale volgens die grondwet is:

Daar word ook in die Grondwet van Suid-Afrika voorsiening gemaak vir die bevordering van die Khoi, Nama en San tale, asook vir gebaretaal. Ander nie-amptelike tale sluit in: Fanagalo, Lobedu, Noord-Ndebele en Phuthi. Ander Europese tale, veral Duits en Portugees, word ook wyd gebruik deur immigrante uit Europa. Portugees en Frans word ook gebruik deur immigrante uit oud-kolonies in Afrika.

Nederlands (nl / nld) is die enigste taal wat sy amptelike status verloor het (sedert 1983).

Hoewel die ampstale grondwetlike beskerming geniet, word regeringsake byna eksklusief in Engels gevoer en wette word slegs in Engels gepubliseer. Die regering vertaal weinig indien enige materiaal na enige van die erkende amptelike tale.

Oorspronge[wysig]

Die tale kan verdeel word volgens oorsprong as volg:

  • Afrikaans ontstaan hoofsaaklik vanuit Nederlands
  • Suid-Afrikaanse Engels stem nouliks ooreen met Britse Engels
  • Zoeloe, Xhosa, Ndebele, en Swazi vorm deel van die Nguni-taalfamilie.
  • Sotho, Tswana en Noord-Sotho vorm deel van die Sotho-taalfamilie.
  • Tsonga en Venda behoort ook tot die Bantoetaalfamilie (soos die Nguni- en Sotho-tale), maar toon minder ooreenkomste met die ander amptelike Bantoetale.

Verspreiding[wysig]

'n Kaart wat die meerderheidstale in Suid-Afrikaanse aandui:

   Afrikaans

   Engels

   Suid-Ndebele

   Xhosa

   Zoeloe

   Noord-Sotho

   Sotho

   Tswana

   Swazi

   Venda

   Tsonga

   Geen meerderheidstaal


Die tale kan losweg volgens streke verdeel word. Die tale word egter toenemed reg oor die land aangetref, veral in stedelike gebiede.

  • Afrikaans word oor feitlik die hele land gebruik (met minder gebruik in KwaZulu-Natal en sommige stedelike gebiede).
  • Engels word baie algemeen gebruik (veral as tweede taal en vir onderrig onder swartes), maar het veral minder moedertaalsprekers in die Noord-Kaap, Wes-Kaap, die Vrystaat, Noordwes, en meeste landelike gebiede.
  • Ndebele word veral in westelike Mpumalanga gebruik.
  • Zoeloe word veral in KwaZulu-Natal, Gauteng en Mpumalanga gebruik.
  • Xhosa word veral in die Oos- en Wes-Kaap gebruik.
  • Sotho word veral in die Vrystaat en naburige Lesotho gebruik.
  • Tswana word veral in die Noordwes, Noord-Kaap en naburige Botswana gebruik.
  • Noord-Sotho word veral in Gauteng en Limpopo gebruik.
  • Swazi word hoofsaaklik in Mpumalanga en naburige Swaziland gebruik.
  • Tsonga word hoofsaaklik in die Limpopoprovinsie gebruik.
  • Venda word hoofsaaklik in die Vhembedistrik van Limpopo gebruik.

2001 en 2011-sensus[wysig]

Taal
2001-sensus 2011-sensus Verandering
Zoeloe 23,8% 22,7% -1,1%
Xhosa 17,6% 16,0% -1,6%
Afrikaans 13,3% 13,5% +0,2%
Engels 8,2% 9,6% +1,4%
Noord-Sotho 9,4% 9,1% -0,3%
Tswana 8,2% 8,0% -0,2%
Suid-Sotho 7,9% 7,6% -0,3%
Tsonga 4,4% 4,5% +0,1%
Swazi 2,7% 2,5% -0,2%
Venda 2,3% 2,4% +0,1%
Suid-Ndebele 1,6% 2,1% +0,5%
Ander tale 0,5% 2,1% +1,6%
Totaal 100.0% 100.0%

Ander tale[wysig]

Van die ander tale wat algemeen in Suid-Afrika gepraat word, hoewel hulle nie in die grondwet vermeld word nie, sluit in Fanagalo, Lobedu (Khilobedu), Noord-Ndebele (Sindebele) en Phuthi (Siphuthi). Lobedu word deur sommige gesien as 'n volwaardige taal, en deur ander as 'n dialek van Noord-Sotho. Fanagalo is 'n bastertaal wat in die mynwese ingespan word om kommunikasie tussen werkers te bevorder.

Beduidende getalle immigrante uit Europa, elders in Afrika en die Indiese subkontinent beteken dat 'n wye verskeidenheid van ander tale ook in dele van Suid-Afrika gepraat word. Van die ouer immigrante gemeenskappe praat: Grieks, Gujarati, Hindi, Portugees, Tamil, Oerdoe, Jiddisj, maar ook kleiner getalle Nederlands, Frans en Duits.

Sien ook[wysig]