Syroete

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
Die syroetes van Suid-Europa deur Arabië, Somalië, Egipte, Persië, Indië en Java tot by Sjina. Die landroetes is rooi en die seeroetes blou.

Die Syroete was ’n netwerk karavaanroetes deur Sentraal-Asië, waarlangs eeue lank handel gedryf is tussen die Midde-Ooste en die gebiede om die Middellandse See aan die een kant en Sjina en Oos-Asië aan die ander kant. Dit was van die klassieke oudheid tot die laat Middeleeue ’n belangrike verbinding tussen Oos en Wes.

Die eerste persoon wat die naam Syroete (Duits: Seidenstraße) gebruik het, was die Duitse geograaf en ontdekkingsreisiger Ferdinand von Richthofen in 1877.[1]

Die Sentraal-Asiatiese deel van die Syroete is al omstreeks 115 v.C. deur die Han-dinastie gebruik.[2] Die handel oor land het in die Middeleeue afgeneem toe seevervoer belangriker geword het.[3]

Handelsware[wysig]

Die Syroete is so genoem omdat sy uit die Ooste, toe ’n kosbare tekstiel en handelsitem, met dié roete langs na die Weste vervoer is.[4] Twee Nestoriaanse monnike het in 552 sywurms in hol kieries na die Bisantynse Ryk gesmokkel en hierna was die vervaardiging van sy nie meer tot die Sjinese beperk nie, maar kon dit ook in die Weste vervaardig word.

Op die roetes kon talle handelsware vervoer word, veral sy, satyn, muskus, robyne, diamante, pêrels, porselein, papier, rabarber, vrugte, perde en buskruit. Terselfdertyd is opvattings, idees, siektes en kultuur met die roetes versprei.[5]

Vanweë die vervoer van ander produkte het dele van die Syroete ook ander name gekry, soos die Wierook- en die Teeroete.

Die ligging van die Syroete[wysig]

Hoewel die naam Syroete soos net een roete klink, het daar deur die loop van die eeue verskeie roetes bestaan en is verskillende roetes terselfdertyd gebruik.[4] Dit wek ook die indruk dat dit ’n lang pad was, maar min reisigers het die hele roete afgelê.[5]

Dit het ontstaan deurdat Sjina en die Midde-Ooste al hoe nader na mekaar toe uitgebrei het. Alexander die Grote het tot diep in Asië deurgedring, en die Romeine tot aan die Eufraat-rivier. Aanvanklik het die Xiongnu-volk in Sjina handel bemoeilik en die Syroete gesluit. Sjinese ontdekkers het waarskynlik wel die roete verken en die Grieks-Bactriese gebiede omstreeks 300 v.C. besoek. ’n Ander Sjinese ontdekker, in diens van generaal Pan Tsau, het glo ook na Persië gereis. Berigte het Sjina bereik oor die groot ryk Ta-tsin (Rome) wat baie ryk en magtig was en graag met Sjina wou handel dryf. Omstreeks 150 n.C. sou ’n klein Romeinse geselskap selfs Annam besoek het met wierook en goud vir die Sjinese keiser. Hierdeur het gereelde handel ontstaan.

Die kontinentale roete vanaf die handelsentrums in Noord-Sjina word verdeel in die noordelike en die suidelike roete. Die noordelike roete het deur die Bulgar-Kiptsjak-sone na Oos-Europa en die Krim-skiereiland geloop, en van daar deur die Swartsee na die Middellandse See.

Die suidelike roete het deur Turkestan-Khorasan en Iran na Mesopotamië geloop en van daar na Antiochië aan die Middellandse See.

Stede op die Syroete is: Antiochië, Damaskus, Bagdad, Isfahan, Merv, Konstantinopel, Balkh, Samarkand, Tasjkent, Kashgar, Ürümqi, Xi'an en Hotan.

Sjinese handelsentrums[wysig]

Vanaf die handelsentrums van Noord-Sjina was daar ’n noordelike en suidelike roete om die Taklamakan-woestyn en die Nuur-meer.

Noordelike roete[wysig]

Die noordelike roete het deur die Sjinese provinsie Gansu geloop en in drie vertak, waarvan twee die bergreekse noord en suid van die Taklamakan-woestyn gevolg het en weer in Kashgar by mekaar aangesluit het; die derde het noord van die Tiensjan-woestyn verbygeloop en deur Turpan, Talgar en Alma-Ata (in die huidige Suidoos-Kazachstan).

In Kashgar het ’n roete weggebreek na die Alai-vallei in die rigting van Termez en Balkh; ’n ander na Kokand in die Vallei van Fergana en van daar na die Weste deur die Karakum-woestyn na Merv (in die huidige Turkmenistan), waarna dit by die suidelike roete aangesluit het.

Daar was ook ’n vertakking in ’n noordwestelike rigting na die Aral-meer en die Kaspiese See en verder na die Swartsee. Nog ’n roete het in Xi'an begin en onder andere deur die huidige Oezbekistan, Persië en Irak geloop voordat dit die westelike grens van die Romeinse Ryk bereik het.

Die noordelike roete is veral gebruik deur karavane wat Sjinese handelsware vervoer het, soos dadels, saffraanpoeier en pistachioneute uit Persië, wierook en mirre uit Somalië, sandelhout uit Indië, glasware uit Egipte en ander duur produkte. Op hul terugreise het die karavane rolle met sybrokaat, lakwerk en porselein vervoer.[6]

Suidelike roete[wysig]

Die suidelike roete het veral uit ’n enkele roete bestaan vanaf Noord-Indië, deur die Turkestan-Khorasan-streek na Mesopotamië en Anatolië. Daar was vertakkings suidwaarts na hawens, van waar die handelsware per skip verder vervoer is.

Die roete het deur die Sichuan-bekken in Sjina en deur die Himalaja-gebergte in Noord-Indië geloop na die Ou Teeroete. Daarna het dit deur Noord-Pakistan en Afganistan geloop na waar dit naby Merv by die noordelike roete aangesluit het.

Van hier het die roete in ’n nagenoeg direkte lyn na die Weste geloop, deur die bergagtige Noord-Persië en die noordpunt van die Siriese Woestyn na die Levant. Van hier af het handelskepe met die Middellandse See gevaar na ander roetes in Italië. Verdere landroetes het na Anatolië en Noord-Afrika geloop.

Nog ’n vertakking het deur Afganistan en Iran na Persië geloop na die hawestad Charax Spasinu aan die Persiese Golf, en van daar na Petra in die huidige Jordanië, Alexandrië in Egipte en ander hawestede aan die Middellandse See, van waar handelsware na Rome verskeep is.

Seeroete[wysig]

Die seeroete het nie amptelik deel van die Syroete uitgemaak nie. Dit het in omstreeks die 6de eeu van die monding van die Rooirivier naby die huidige Hanoi geloop, deur die Straat van Malakka na Suidoos-Asië, Sri Lanka en Indië, en van daar na die Persiese Golf en Romeinse hawens.[7]

Van hawens aan die Rooisee is handelsware, onder andere sy, oor land na die Nylrivier vervoer en van daar na Alexandrië. Van hier af is dit Rome, Konstantinopel en ander hawens aan die Middellandse See vervoer.[7]

Kultuuroordrag[wysig]

Handel op die Syroete was ’n belangrike faktor in die ontwikkeling van die beskawings van Sjina, Indië, die Persiese Ryk, Sentraal- en Klein-Asië, ou Egipte, die Arabiese Skiereiland en die Griekse en Romeinse Ryk. Dit het die basis help vorm vir die moderne wêreld vanuit verskillende oogpunte.[5]

Die Christendom en Islam is deur die Syroete na die Midde-Ooste, Sentraal-Asië, Sjina en Indië versprei en Boeddhisme deur Indië na Sentraal-Asië, die Midde-Ooste en Sjina.

Verwysings[wysig]

Hierdie artikel is merendeels vertaal vanaf die Nederlandse Wikipedia-artikel [1]
  1. (en) Waugh, Daniel (2007) Richthofen "Silk Roads": Toward the Archeology of a Concept - The Silk Road, deel 5, nommer 1
  2. (en) Elisseeff, Vadime (2001) The Silk Roads: Highways of Culture and Commerce, UNESCO Publishing / Berghahn Books, ISBN 978-92-3-103652-1
  3. (en) The Megalithic Portal and Megalith Map: Silk Road, North China
  4. 4,0 4,1 (en) Ancient Silk Road Travellers
  5. 5,0 5,1 5,2 (en) Wood, Francis (2002) The Silk Road: Two Thousand Years in the Heart of Asia, University of California Press, Berkeley, CA, ISBN 978-0-520-24340-8
  6. (en) Ulric Killion (2006) A Modern Chinese Journey to the West: Economic Globalization And Dualism, Nova Science Publishers
  7. 7,0 7,1 (en) Casson, Lionel (1989) The Periplus Maris Erythraei, Princeton University Press, ISBN 0-691-04060-5

Eksterne skakels[wysig]

Commons-logo.svg
Wikimedia Commons het meer media verwant aan:
Syroete (kategorie)