Krim
| Outonome Republiek van Krim Автономная Республика Крым Qırım Muhtar Cumhuriyeti Автономна Республіка Крим
|
||||||
|---|---|---|---|---|---|---|
|
||||||
| Leuse: Процветание в единстве ("Welvaart in eenheid") |
||||||
| Volkslied: Гімн Автономної Республіки Крим (Volkslied van die Outonome Republiek van Krim) |
||||||
 |
||||||
| Hoofstad (en grootste stad) |
Simferopol Koördinate: |
|||||
| Amptelike tale | Oekraïns Russies en Krim-Tataars as erkende streektale |
|||||
| Demon | - | |||||
| Regering | Outonome republiek in Oekraïne | |||||
| - | Verteenwoordiger van die President van Oekraïne | Viktor Plakida | ||||
| - | Eerste minister van die Krim | Anatoli Mohiljof | ||||
| Outonomie | in die Sowjetunie | |||||
| - | Herstel | 12 Februarie 1992 | ||||
| - | Grondwet van die Krim | 21 Oktober 1998 | ||||
| Oppervlakte | ||||||
| - | Totaal | 26 081 km2 10 038 vk myl |
||||
| Bevolking | ||||||
| - | 1 Maart 2012 skatting | 1 962 663 (-) | ||||
| - | digtheid | 75,2/km2 (-) 195 5/vk myl |
||||
| BBP (PPP) | - skatting | |||||
| - | Totaal | - (-) | ||||
| - | Per kapita | - (-) | ||||
| BBP (nominaal) | - skatting | |||||
| - | Totaal | - (-) | ||||
| - | Per kapita | - (-) | ||||
| Gini (-) | - (-) | |||||
| MOI (-) | - (-) (-) | |||||
| Geldeenheid | Oekraïense hryvnia (UAH) |
|||||
| Tydsone | Oos-Europese Tyd (OET) (GUT+2) | |||||
| - | Somer (DST) | Oos-Europese Somertyd (OEST) (GUT+3) | ||||
| Internet TLD | .crimea.ua | |||||
| Skakelkode | 380 | |||||
Die Krim, as politieke entiteit op subnasionale vlak die Outonome Republiek van Krim (Oekraïens: Автономна Республіка Крим, Avtonomna Respublika Krim; Russies: Автономная Республика Крым, Avtonomnaja Respublika Krim; Krim-Tataars: Qırım Muhtar Cumhuriyeti, Къырым Мухтар Джумхуриети), is 'n skiereiland aan die noordkus van die Swartsee en 'n outonome republiek in Oekraïne.
Die Krim-skiereiland verskil nie net in klimatiese opsig van die res van Oekraïne nie. Opvallend is die verskeidenheid kulturele invloede wat aan 'n lang lys van vreemde veroweraars te danke is. So is die gebied gedurende sy vroeë geskiedenis deur Cimmeriërs, Grieke, Skitiërs, Krim-Gote, Hunne, Bulgare, Chasare, Kiëf-Roes, Bisantyne, Kiptsjakke, Ottomaanse Turke, die Tatare van die Goue Horde en die Mongole ingeneem en oorheers.
In die 13de eeu is die Krim gedeeltelik deur die twee leidende Italiaanse stadstate, die Republieke van Venesië en Genua, oorheers en het later, van die 15de tot 18de eeu, deel uitgemaak van die Krim-Khanaat en die Ottomaanse Ryk. Vanaf die 18de tot die 20ste eeu was die skiereiland onder die bewind van die Russiese Ryk. Ná 'n kortstondige besetting deur Nazi-Duitsland gedurende die Tweede Wêreldoorlog is die Krim in administratiewe opsig by die magtigste entiteit binne die Sowjetunie, die Russiese Sosialistiese Federale Sowjetrepubliek (RSFSR), ingelyf en later weer as deel van die Oekraïense Sosialistiese Sowjetrepubliek geadministreer.
Tans vorm die Krim 'n outonome parlementêre republiek wat oor sy eie grondwet beskik en in ooreenstemming met Oekraïense wette geregeer word. Die stad Simferopol, wat reeds in die antieke tydperk bestaan het en as basis vir die Sowjet-Russiese Swartseevloot gefungeer het (tans is dit die hoofbasis vir die Russiese Swartseevloot), dien as hoofstad van die Krim en as administratiewe setel van die plaaslike regering. Die outonome republiek met 'n oppervlakte van 26 081 km² het 'n merendeels Russiessprekende bevolking van 1 962 663 (soos op 1 Maart 2012).
Geografie[wysig]
Die Krimskiereiland, vroeër ook Tauriese Skiereiland genoem, is in die suide van Oekraïne geleë en word deur twee groot waterliggame omring - die See van Azof in die noord-ooste en die Swartsee in die weste en suide. Die landengte van Perekop, wat net agt kilometer wyd is, vorm die enigste landverbinding met die Oekraïense vasteland in die noorde.
Met 'n oppervlakte van 26 081 km² is die Krim effens kleiner as België. Dit strek oor 'n maksimale afstand van 205 kilometer in noord-suidelike en oor 325 kilometer in oos-westelike rigting. Die noorde van die skiereiland bestaan uit 'n plat steppe-landskap wat saam met die saggies golwende heuwelland op die Kertsj-skiereiland sowat vier vyfdes van die totale oppervlakte beslaan.
Die suide is bergagtig met drie bergreekse wat saam die Krimgebergte vorm en almal parallel in oos-westelike rigting loop. Kenmerkend is die drie landskapsvorme wat deur al drie reekse gedeel word: sagte hellings in die noorde, hoë bergwande in die suide en lig beboste hoogplato's. Die hoogste bergpieke is Roman Kosj (1 545 meter bo seevlak), Tsjatirdag (1 527 meter) en Lapata (1 406 meter).
Die bergreekse vorm nie net 'n geografiese versperring met 'n wydte van sowat 50 kilometer nie, maar is ook 'n klimaat- en waterskeiding. Die gebied suid van die Krimgebergte het 'n Mediterreense klimaat wat uiters geskik vir wyn- en vrugteverbouing is. So staan die Krimskiereiland al lank vir sy vonkelwyn van hoë gehalte bekend. Die noordelike dele van die Krim word deur 'n gematigde klimaat gekenmerk waardeur winters duidelik kouer is as in die suide.
Daar is net enkele klein riviere op die Krim wat almal in die Krimgebergte ontspring. Die grootste hiervan, die Salgir, vloei grotendeels deur laer geleë gebiede en mond in die Siwasj-strandmeer uit. 'n Aantal riviere, wat teen die suidelike hellings van die bergreeks ontspring, begin as watervalle. Die meeste waterliggame in die noordelike steppelandskap is soutmere, veral by die landengte van Perekop, naby Kertsj, Jevpatorija en Saki), en mineraalryke warmwaterbronne.
Die bekende herstellings- en strandoorde van die Krim is op 'n nou kusstrook tussen die suidelike hellings van die hoofreeks en die Swartsee geleë. Hierdie smal kuslandskap met 'n wydte van tussen twee en agt kilometer word in geografiese opsig dikwels verder verdeel in die eintlike Krim-suidkus (met die bekende toeristestad Jalta), wat wes van Aloesjta geleë is, en die Suidooskus, wat ooswaarts tot by Feodosija strek. Die derde belangrike herstellings- en toeristegebied op die Krim is aan sy weskus geleë, met Jevpatorija as belangrikste nedersetting.
Toerisme[wysig]
Toe die Sowjetunie in die vroeë 20ste eeu gestig is, was die Krim een van min gebiede waar die toerismebedryf reeds oor 'n gevestigde basis met 'n lang tradisie beskik het.[1] In klimatiese en kulturele opsig het die skiereiland sterk van Sentraal-Rusland verskil: 'n groot aantal vreemde veroweraars het hier hul spore gelaat, Krim se ligging op dieselfde breedtegraad soos byvoorbeeld Venesië het vir 'n aangename droë klimaat gesorg, en ook die gebied se natuurskoon was 'n trekpleister vir besoekers uit ander dele van Rusland wat vir ontspanning en kulturele besoeke op reis gegaan het.
Graaf Michail S. Worontsof (1786-1852), een van die welvarendste burgers van Rusland wat in 1823 as goewerneur van die Krim benoem is, het as eerste besef watter groot ekonomiese potensiaal die streek juis vir toerisme ingehou het. Hy het nie net vir homself Aloepka, 'n paleis in 'n unieke argitektoniese styl, laat oprig nie, maar ook begin om die infrastruktuur stelselmatig uit te bou. Hawegeriewe en paaie is gebou en die plaaslike wynboubedryf ontwikkel.
Binnekort het Russiese landgoedeienaars en sakemans Worontsof se voorbeeld gevolg en vir hulself paleise laat oprig en wynplase en vrugteplantasies gestig. Nadat die skiereiland gedurende die Krimoorlog die belangstelling van Europese grootmoondhede gewek het, het die Krim in die tweede helfte van die 19de eeu tot een van die gewildste reisbestemmings in die Russiese Ryk ontwikkel. Jalta het veral tydens die regentskap van tsaar Alexander II as ontspannings- en herstellingsoord bekendheid verwerf nadat sy eggenote hier die hele somer lank verligting vir haar siekte probeer vind het, terwyl die tsaar en sy hofstaat elke jaar tenminste twee maande lank in die suide vertoef het. Twee tsare-kastele, Oreanda en Livadija, is as keiserlike vakansiewonings opgerig. Daarnaas het tussen Jalta en Aloepka talle somervilla's vir lede van die hofstaat en welvarende nyweraars ontstaan.
Welvarende besoekers uit die Russiese noorde het elke prys betaal wat deur hul Tataarse gashere gevra is, en prysvlakke was uiteindelik so hoog dat die Krim 'n ekslusiewe bestemming vir welgesteldes gebly het. Die bekende Duitse Baedeker-toeristegids het na Jalta destyds as die deftigste en duurste stranddorp op die skiereiland verwys, maar nogtans sou dié nedersetting die bakermat van massatoerisme op die Krim word. Naby Jalta het in die vroeë 20ste eeu die eerste staproetes deur die Krimgebergte ontstaan. Die ekskursies, wat deur die plaaslike Krymsko-Kavkazkij gornij klub (KKGK) gereël is, het tussen 1896 en 1913 meer as 120 000 deelnemers gelok.[2]
Die Krim was desondanks voor die Eerste Wêreldoorlog nog nouliks vir buitelandse toerisme ontsluit. Naas enkele Duitse plesierbote, wat in Krim-hawens aangedoen het, was dit veral toergroepe van die Britse Thomas Cook-reisagentskap wat vanuit Konstantinopel op uitstappies na Sebastopol en ander bestemmings op die skiereiland geneem is.
Tussen die wêreldoorloë het die Krim 'n sentrale rol in die reisliteratuur oor Rusland gespeel. Terwyl Noord-Rusland in die 1930's byna uitsluitlik in berigte van voormalige aangehoudenes van Goelag-kampe voorkom, was die Krim 'n toonvenster vir die Sowjetunie se ander kant - 'n streek wat selfs deur Josef Stalin in 1934 met 'n "vrolike, gelukkige lewe" geassosieer is.[3]
In reisberigte is die kuslandskap rondom Jalta in die Suid-Krim verskeie kere aan die Franse Riviera naby Nice gelykgestel. Vir Duitse toeriste in dié tyd, wat dikwels behalwe die kusgebiede van Noord- en Oossee min reiservarings beleef het, het die Krim se natuurskoon dikwels alle verwagtings oortref. Die uitsig vanaf die Krimgebergte oor die kuslandskap was vir baie reisigers 'n buitengewone ervaring.
Die adellike paleise en tsarekastele is ná die Oktoberrewolusie meestal tot sanatoria vir arbeiders en boere omgeskep. Die Krim, wat deur Lenin as sanatorium vir die hele Sowjetunie beskryf en deur die Sowjet-Russiese volkskommissaris vir gesondheidsorg Nikolai Alexandrowitsj Semasjko (1874-1949) selfs tot "sanatorium van die wêreldproletariaat" verhef is, het nou oop gestaan vir massatoerisme en tot die gewildste reisbestemming vir Sowjet-burgers ontwikkel. Dikwels is met trots na die rewolusionêre omwenteling verwys waardeur die luukse wêreld van adellikes en welgesteldes vir die Sowjet-Russiese werkersklas en boere ontsluit is, maar hierdie proses het baie moeilikhede ingehou en lank geneem. Die argitektoniese besonderhede van paleise het verhoed dat hulle sonder meer tot geneeskundige instellings omgeskep kon word. Dikwels moes hulle eers omgebou word.
Al het die Krim se toeristetrekpleisters as proletariese herstellingsoorde iets van hul voormalige glans verloor, was hulle nog steeds indrukwekkend genoeg vir buitelandse besoekers. Prysvlakke in Jalta, die meesbesoekte nedersetting, het in die 1930's weer die hoogte begin inskiet. Terwyl sommige westerse besoekers vol lof was vir die geriewe in herstellingsoorde en die positiewe trekke van die Sowjetstelsel beklemtoon het, het ander kritiek op die ontoereikende instandhouding van historiese monumente en die voorkeurbehandeling vir die party-elite gelewer.
Verwysings[wysig]
