Chili

Chile
República de Chile

Vlag Wapen
Nasionale leuse: Por la razón o la fuerza (Spaans: "Deur reg of mag"))
Volkslied: Himno Nacional
Hoofstad	Santiago de Chile1 33°26′S 70°40′W
Grootste stad	Santiago de Chile
Amptelike tale	Spaans
Regering President	Demokratiese Republiek Sebastián Piñera
Onafhanklikheid Onafhanklikheid • Begin • Verklaar	Van Spanje 18 September 1810 12 Februarie 1818
Oppervlakte  - Totaal    - Water (%)	1 E11 756 9502 km2  (38ste)
Bevolking  - 2011 skatting  - Digtheid	17 248 450 (43ste) 21 / km2 (153ste)
BBP (KKP)  - Totaal  - Per capita	2011 skatting VSA $276,788bn (43ste) $15 883(59ste)
Geldeenheid	Peso (CLP)
Tydsone  - Somertyd	— (UTC-4) — (UTC-3)
Internet-TLD	.cl
Skakelkode	+56
1 Die wetgewendetak is in Valparaíso gesetel. 2 Sluit Maagde-eilande en Isla Sala y Gómez in; sluit nie 1 250 000 km² gebied in Antarktika waarop aanspraak gemaak word in nie.

Santiago de Chile is die hoofstad en grootste stedelike sentrum van Chili.

Chili (Spaans Chile, amptelik República de Chile) is 'n land aan die suidweskus van Suid-Amerika wat in noord-suidelike rigting oor 'n afstand van sowat 4 300 kilometer strek, terwyl dit op sy breedste in oos-westelike rigting maksimaal 400 kilometer van die weskus tot by die grens met Argentinië strek. Die land behels verskillende klimaatsones wat van tropiese woestyne in die noorde tot by die koel gematigde en subpolêre woudsones van Suid-Chili strek.

Chili word in die weste deur die Stille Oseaan, in die noorde deur Peru en in die noordooste deur Bolivia begrens. Naas sy vastelandse gebiede maak ook die Paaseiland (of Rapa Nui) in die Stille Oseaan, die eiland Salas y Goméz, die Juan-Fernández-eilandgroep met Robinson-Crusoe-eiland, die Desventuradas-eilande en die eilandgroepe van Ildefonso en Diego-Ramirez in die suide deel uit van die Chileense staatsgebied. Die land maak daarnaas ook aanspraak op 'n gebied in Antarktika met 'n oppervlakte van sowat 1,25 miljoen vierkante kilometer.

Geskiedenis

Danksy die tydelike steun van die Christelik-Demokratiese Party was Chili in 1970 die eerste land in Latyn-Amerika waar 'n marxistiese politikus, Salvador Allende, as staatshoof verkies is. Allende het voortgegaan met die politieke, ekonomiese en sosiale hervormings van sy Christelik-Demokratiese voorganger Eduardo Frei, wat die kopermynbou genasionaliseer en landhervorming begin het, maar uiteindelik het sy pogings om sosialistiese hervormings op 'n vreedsame manier deur te voer tot ekonomiese en politieke chaos gelei. Ná drie jaar is Allende se bewind in 'n bloedige staatsgreep omvergewerp. Chili was tot in 1989, toe die eerste vrye verkiesings gehou is, onder die militêre bewind van generaal Augusto Pinochet.

Danksy die ekonomiese beleid en vryemarkhervormings van Pinochet se demokratiese opvolgers het Chili tot een van die welvarendste lande in Latyn-Amerika ontwikkel. Volgens die Verenigde Nasies se Menslike Ontwikkelingsindeks (MOI) is Chili tans die land met die hoogste lewensgehalte in Latyn-Amerika. Chili is een van die belangrikste koperprodusente ter wêreld, 'n beduidende uitvoerder van wyn en ook een van Suid-Afrika se grootste mededingers op die internasionale vrugtemark.

Demografie

Die Chileense Polospan, met die voormalige president Michelle Bachelet, nadat hulle die Polo-wêreldkampioenskap in 2008 wen het.

Chili is 'n mengsel van verskillende etniese groepe, hoofsaaklik die afstammelinge van Europese setlaars wat ongeveer 52,7% van die bevolking uitmaak. Golwe van Europese immigrante het in die laat 19de eeu en vroeë 20ste eeu in Chili aangekom. Onder andere: Britse, Duitsers, Franse, Iere, Italianers, Kroate, Nederlanders, Pole, Russe, Serwiërs en Spanjaarde, asook 'n kleiner aantal immigrante uit die Midde-Ooste.

Die oorspronklik bevolking van Indiane maak ongeveer 3,2% van die totale bevolking uit.

Katolisisme word deur die staat ondersteun, hoewel dit nie 'n amptelike godsdiens is nie. Behalwe vir die katolieke (70%), is daar 'n aantal Jode (0,4%) en protestantse gelowe (15,1%).

Etimologie

Die herkoms van die woord Chili is nog steeds onduidelik. Dit is moontlik afgelei van 'n woord uit die plaaslike Aymara-taal, chilli, en beteken "land waar die wêreld eindig". Hierdie verklaring word gesteun deur die feit dat die eerste Spaanse veroweraars, wat in Chili geland het, vanuit die Aymara se stamgebiede na ander gebiede in Suid-Amerika vertrek het. Die Spanjaarde het dan ook vanaf die begin van die kolonisasie van Suid-Amerika na die land suid van die Atacamawoestyn as Chile verwys.

Volgens 'n minder bekende teorie het die landsnaam sy oorsprong in die Inkataal Quechua. Die oorspronklike Inkaryk het tot by die huidige Santiago gestrek, en die Inka het na die land suid van die Río Aconcagua vanweë sy relatief koel klimaat en die sneeubedekte Andesgebergte as tchili ("sneeu") verwys.

Gebiedes

Gebiedes van Chili en Chileense Antarktika

Chili die land het 15 gebiedes, 54 provinsies en 346 distrikte in totaal. Chili maak aanspraak op 'n gedeelte van Antarktika (Antártida), alhoewel hierdie vasteland algemeen as supranasionaal en besit van die wêreldgemeenskap beskou word.

Arica y Parinacota Tarapacá Antofagasta Atacama Coquimbo Valparaíso Metropolitaanse Gewes van Santiago O'Higgins Maule Biobío La Araucanía Los Ríos Los Lagos Aysén Magallanes

Eksterne skakels

Algemene inligting

• Chile.com
• Chile Explorer
• Beelde
• Verskeie skakels deur LANIC versamel

Regeringsbronne

• Gobierno - Government (English version)
• Official Chile website - English and Spanish version
  • Presidencia - Presidency (English version)
  • Ministerio del Interior - Interior Ministry
  • Ministerio de Relaciones Exteriores - Ministry of Foreign Affairs
• Congreso Nacional - National Congress
  • Senado - Senate
  • Cámara de Diputados - Chamber of Deputies
  • Biblioteca del Congreso Nacional - Library of National Congress
• Poder Judicial - Judiciary