Gaan na inhoud

Paraguay

Wysig skakels
in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Republiek Paraguay
República del Paraguay (Spaans)
Paraguái Tavakuairetã (Guaraní)
Vlag van Paraguay Wapen van Paraguay
Vlag Wapen
Nasionale leuse: Paz y justicia
(Spaans vir: "Vrede en Geregtigheid")
Volkslied: Paraguayos, República o Muerte
(Spaans vir: "Paraguane, republiek of dood")
Ligging van Paraguay
Hoofstad Asunción

25°16′S 57°40′W / 25.267°S 57.667°W / -25.267; -57.667

Grootste stad Asunción
Amptelike tale Spaans en Guaraní
Regering Unitêre presidensiële
grondwetlike republiek
Santiago Peña
Pedro Allian
Onafhanklikheid
• Verklaar
• Erken
• Huidige grondwet
 van Spanje
14 Mei 1811
25 November 1842
20 Junie 1992
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)		  
406 752[1] km2  (61ste)
157 048 myl2
2,6
Bevolking
 - 2024-skatting
 - 2022-sensus
 - Digtheid		  
7 522 549[1] (104de)
6 109 903[2]
18,5 / km2 (223ste)
47,9 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita		 2025-skatting

$136,442 miljard[3] (96ste)
$19 571[3] (84ste)

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita		 2025-skatting

$45,465 miljard[3] (96ste)
$6 522[3] (93ste)

MOI (2023) 0,756[4] (99ste)  –  hoog
Gini (2024) 44,2[5] –  hoog
Geldeenheid Guaraní (PYG)
Tydsone
 - Somertyd		 PYT (UTC-4)
PYST (UTC-3)
Internet-TLD .py
Skakelkode +595

Paraguay (Spaans: [paɾaˈɣwaj], luister (hulp·inligting); Guaraní: Paraguái, [paɾaˈɰwaj]), amptelik die Republiek Paraguay (Spaans: República del Paraguay; Guaraní: Paraguái Tavakuairetã), is 'n landingeslote land in Sentraal-Suid-Amerika. Dit grens in die noorde aan Bolivië, in die ooste aan Brasilië en in die suide en weste aan Argentinië. Paraguay beslaan 'n oppervlakte van 406 752 km² en het in 2024 'n bevolking van 7 522 549 gehad. Die hoofstad is Asunción en die geldeenheid die guaraní. Die amptelike tale is Spaans en Guaraní.[1]

Nasa-satellietbeeld van Paraguay

Die inheemse Guaraní het ten minste 'n 1 000 jaar lank in die ooste van die huidige Paraguay gewoon voordat die Spaanse conquistadores in 1524 in dié gebied aangekom het. Die stad Asunción is in 1537 as die eerste hoofstad van die Visekoninkryk Río de la Plata binne die Spaanse Ryk gestig.[6] Gedurende die 17de eeu was Paraguay die sentrum van Jesuïete-missies waar die inheemse mense gekersten en aan die Europese kultuur blootgestel is.[7] Ná die uitsetting van die Jesuïete uit Spaanse gebiede in 1767 het Paraguay toenemend 'n perifere kolonie geword. Ná sy onafhanklikwording van Spanje in die vroeë 18de eeu is Paraguay deur 'n aantal outoritêre regimes geregeer. Dié tydperk het met die verwoestende Paraguaanse Oorlog (1864–1870) geëindig, waartydens die land die helfte van sy bevolking en sowat 25-33% van sy grondgebied verloor het. In die 20ste eeu het nog 'n belangrike internasionale konflik Paraguay in die gesig gestaar – die Chaco-oorlog (1932–1935) teen Bolivië – wat Paraguay gewen het. Daarop het 'n aantal militêre diktatorskappe gevolg met die hoogtepunt tydens die 35-jarige regime van Alfredo Stroessner, wat in 1989 deur 'n militêre staatsgreep omvergewerp is. Dit het die begin van Paraguay se demokratiese tydperk ingelui.

Paraguay is 'n ontwikkelende land en op die 99ste plek in die menslike-ontwikkelingsindeks gelys[4] met die sewende hoogste BBP (koopkragpariteit) per capita in Suid-Amerika. In 2024 was dit een van die vinnigs groeiende ekonomieë in die Westelike Halfrond wat staat maak op die uitvoering van elektrisiteit, beesvleis en sojabone, asook vervaardiging en konstruksie.[8] Paraguay is een van die wêreld se voorste uitvoerders van hidroëlektrisiteit; die Itaipudam in die Río Paraná op die grens met Brasilië is die derde grootste hidroëlektriese aanleg ter wêreld volgens opgewekte krag. Paraguay is 'n stigterslid van Mercosur, die Verenigde Nasies, die Organisasie van Amerikaanse Lande, die Unie van Suid-Amerikaanse Nasies (UNASUR), die Beweging van Onverbonde Lande, die Riogroep en die Limagroep. Daarbenewens is beide die Suid-Amerikaanse Sokkerkonfederasie en Suid-Amerika Rugby in die metropolitaanse gebied Asunción gesetel.

Die meerderheid van die 7,5 miljoen Paraguane is mestizo's met die Guaraní-kultuur wat sy groot invloed kon bewaar; meer as 90% van die bevolking praat die een of ander Guaraní-dialek saam met Spaans — die hoogste vlak aan vlotheid van 'n inheemse taal in Latyns-Amerika.[9] Volgens 'n Positiewe Ervaringsindeks van 2014, gebaseer op wêreldwye opnames, is Paraguay "die wêreld se gelukkigste plek",[10] en was in 2024 in die 24ste plek van die Wêreldgeluksverslag.[11]

Etimologie

[wysig | wysig bron]

Die oorsprong van die naam "Paraguay" is onduidelik. Volgens 'n teorie is dié naam ontleen aan die Guaraní-woorde paraguá "veerkroon" en y "water", dus sou paraguaí "veerkroon van waters" beteken.[12] Volgens 'n ander teorie is die naam afgelei van die Payaguá,[13] wat na die Río Paraguay as Payaguá-y verwys het of "rivier van die Payaguás" soos die Guaraní dit genoem het en waarvandaan die landsnaam ontleen is; of dat, ook van die Guaraní, para "meer" sou beteken, gua "ontstaan" en y "rivier", waarvolgens Paraguay "rivier wat geboorte gee aan die see" sou beteken.[14]

Geskiedenis

[wysig | wysig bron]

Vroeë geskiedenis

[wysig | wysig bron]
Guaraní-keramiek

Verskeie Indiaanse volke het voor die Europese setlaars reeds in die gebied van die huidige Paraguay gewoon. In die weste was die Tupí-Guaraní-volke, in die ooste die Arawake, Guaicurú, Mataco-Mataguayo, Chamacoco, Angaite en Lengua. Volgens skattings het sowat 280 000 mense met die aankoms van die Europeërs in die gebied gewoon.[15] Die Aché-Indiane, wat vandag die subtropiese ooste bewoon, word as die nakomelinge van Oos-Paraguay se oorspronklike bevolking beskou. Rondom 500 v.c. het Guaraní-groepe uit die Amasonegebied hulle in die huidige Paraguay gevestig, die gebiede langs die riviervlaktes beset, daar hulle aanplantings gedoen en die Aché-voorsate na die hoër liggende bosgebiede verdryf. Vandag word hulle taal as 'n Tupí-Guaraní-taal beskou; vermoedelik het die Aché hierdie taal aangeneem.[16]

Koloniale tydperk

[wysig | wysig bron]

Spaanse verowering

[wysig | wysig bron]
'n Historiese kaart van Paraguay deur Josse de Hondt, ca. 1600

Volgens bewerings was Juan de Solis die eerste Europeër wat die gebied van die huidige Paraguay betree het en hy het in 1516 dié gebied verken en dit vir die Spaanse kroon opgeëis.[17] 'n Ekspedisie onder Sebastiano Caboto het in 1527 die Sancti Spiritu-sending ("Heilige Gees") gestig. Die uiteindelike verowering van die gebied het egter eers in 1537 met die stigting van die vesting Nuestra Señora Santa María de la Asunción, die huidige hoofstad van Paraguay langs die Río Paraguay, begin. Dié stad is op 15 Augustus 1537 (Mariahemelvaart) gestig, vandaar die Spaanse naam. Daarna het veldtogte deur Juan de Ayolas (1537), Domingo Martínez de Irala (1542) en Álvar Núñez Cabeza de Vaca (1543) die Spaanse gebied in 'n westelike rigting uitgebrei.[15] In 1542 is die gebied by die nuut gestigte Vise-Koninkryk Peru ingelyf. Van 1559 af was die provinsie se politieke administratiewe sentrum die stad Charcas. Gedurende hierdie tyd het die Europese immigrante met die inheemse bevolking gemeng, wat egter as gevolg van nuwe siektes soos sifilis uitgedun is.[18]

Jesuïetesendings

[wysig | wysig bron]
Ruïnes van 'n Jesuïete-missie in Trinidad

In 1588 het Jesuïete in die suide van die streek die Guaraní begin kersten. In 1610 is die Jesuïete deur die Spaanse koning Filips III vrye teuels gegee en hulle het in die provinsie Guaira begin met die stigting van sendingstasies, groot landbounedersettings, waar die Indiane gekoloniseer is.[15] Dit was dorpsgemeenskappe vir tot 10 000 Guaraní, waar mestizo's en wit setlaars nie toegelaat is nie. Dié Jesuïete-staat, wat oor dele van die huidige Paraguay, Argentinië en Brasilië gestrek het, was amptelik onder Spaanse gesag. Dit het egter oor sy eie owerheid beskik en was vir buitestaanders nie toeganklik nie. Die ekonomiese sukses het afguns en wrok onder Spaanse koloniale beamptes veroorsaak, wat derhalwe aanvalle deur slawejagters nie verhoed het nie.[19] Vervolgens het veral rondom 1721–1725 en 1730–1735 grootskaalse onluste uitgebreek.

Die regter José de Antequera y Castro is in 1721 deur die visekoning van Peru na Paraguay ontplooi om die inheemse bevolking te beskerm. Hy het die goewerneur van Paraguay verwyder, die pos self oorgeneem en die regstelsel heringestel, maar hom toe teen die visekoning gewend. In 1725 is hy deur die Jesuïete omvergewerp en in 1731 in Lima tereggestel. In 1730 het Fernando Mompox y Zayas 'n anti-rojalistiese opstand teen die visekoning aangevoer. Verdere onluste het gevolg nadat 'n deel van die Jesuïetesendings ná die ondertekening van die Verdrag van Madrid in 1750 aan die Portugese Brasilië oorhandig sou word. In 1767 is die Jesuïete uiteindelik uit Suid-Amerika verdryf en die sendingstasies ontbind. Die Spaanse kroon het met die gekonfiskeerde eiendom sy staatsfinansies probeer konsolideer.[15]

Verdere ontwikkelinge

[wysig | wysig bron]

Die kolonie het die Spaanse Ryk veral van grondstowwe voorsien. Terselfdertyd was die belasting op invoere redelik hoog, wat tot talle onluste onder die koloniste en Indiane gelei het. In 1776 het Paraguay deel geword van die nuutgestigte Visekoninkryk Río de la Plata, wat ook Argentinië, Bolivië en Uruguay ingesluit het.[20]

Onafhanklikheid

[wysig | wysig bron]

Diktatorskap

[wysig | wysig bron]
José Gaspar Rodríguez de Francia, Paraguay se eerste diktator
Paraguay ná die Paraguaanse Oorlog (1864–1870)

In die loop van die Latyns-Amerikaanse onafhanklikheidsbeweging het Argentinië in 1810 eerste sy wegbreek van Spanje verklaar. Paraguay het aanvanklik egter die kant van die moederland gekies en vroeg in 1811 selfs 'n Argentynse veldtog afgeweer. Op 14 Mei 1811 het Paraguay sy onafhanklikheid verklaar, maar nie by die Argentynse Konfederasie aangesluit nie. Die Spaanse goewerneur is afgesit en 'n raad bestaande uit vyf mans het die regering oorgeneem. Kort daarna is hierdie raad met twee konsuls, Fulgencio Yegros en José Gaspar Rodríguez de Francia, vervang, waarvan laasgenoemde in 1814 as president en absolute diktator geseëvier het.[21]

Francia het tot sy dood in 1840 geregeer. Sy bewind is gekenmerk deur die land se isolasie van sy buurlande, waarvolgens die rewolusionêre ontwikkelinge daar min invloed op die Paraguaanse samelewing gehad het. Ter versterking van die regering het Francia in 1824 beslag gelê op kerkeiendom en in 1826 die helfte van Kreoolse grondeienaars se besit gekonfiskeer. Landbou en besighede het onder hom en sy twee opvolgers 'n groot opswaai getoon, waarvolgens die land teen die middel van die 19de eeu een van die mees ontwikkelde Suid-Amerikaanse lande geword het.[15] Ná 'n kort interregnum het Francia se neef Carlos Antonio López die bewind in 1841 oorgeneem. Hy het dit aanvanklik met Mariano Roque Alonso gedeel, voordat hy in 1844 tot die eerste grondwetlike president van Paraguay benoem is.[22] López het 'n radikale vorm van militarisme ingevoer. Hy het die weermag tot 8 000 soldate vergroot, algemene diensplig ingestel, groter en kleiner vestings opgerig en skepe op riviere ook gedurende vredestye bewapen. Desondanks het hy slegs een keer sy militêre instrument gebruik, toe hy in die Uruguaanse Burgeroorlog (1843-1851) ingegryp het. López het in 1843 slawerny in Paraguay amptelik begin afskaf,[23] die algemene en gratis skoolplig ingevoer, die regstelsel hervorm en inheemse mense van staatsburgerskap voorsien.[24] Ná sy dood in 1862 is hy deur sy seun Francisco Solano López opgevolg.[21]

López het daarop gemik om Paraguay se grondgebied uit te brei en hy kon staatmaak op die destyds doeltreffendste militêre mag op die Suid-Amerikaanse vasteland. Hy het die weermag verder vergroot en in 1864 oorlog verklaar teen beide Argentinië en Brasilië. Albei lande het met Uruguay die Drievoudige Alliansie gesmee. Tydens die Paraguaanse Oorlog (1864-1870) het Paraguay die meeste van sy bevolking (omtrent 384 000 van sowat 500 000) verloor. Buitendien het die Geallieerdes sowat 50% van die Paraguaanse grondgebied geannekseer en Paraguay tot in 1876 beset. Gevolglik was Paraguay sy ekonomiese krag en voorspoed kwyt.[25] President López is in die laaste oorlogsjaar tydens 'n geveg dood.

Onstabiele republiek

[wysig | wysig bron]
Omstrede gebiede tydens die Chaco-oorlog (1932–1935)

Die algemene stemreg vir mans is met die 1870-grondwet ingestel.[26]

Die daaropvolgende jare is gekenmerk deur politieke onstabiliteit. In hierdie tydperk het veral konserwatiewe Colorados teen liberale Azules geveg. Eers teen die eeuwisseling het die ekonomiese en politieke situasie toenemend gestabiliseer. Van 1904 af het al hoe meer buitelandse kapitaal na Paraguay gevloei, waarmee die regering onder Eduardo Schaerer van 1912 tot 1916 sy staatskuld kon konsolideer. Tydens die Eerste Wêreldoorlog (1914-1918) het Paraguay in neutraliteit verkeer en in 1915 'n ooreenkoms met Bolivië oor die omstrede gebied Gran Chaco aangegaan. Eers ná die ontdekking van ruolie in dié streek het hierdie konflik in 1928 opnuut opgevlam en tot die Chaco-oorlog (1932-1935) gelei. Met die vredesooreenkoms van 1938 is die grootste deel van die omstrede gebied aan Paraguay toegeken, waarmee die land sy grondgebied byna verdubbel het.[15]

Nog voor die vredesooreenkoms is president Eusebio Ayala op 17 Februarie 1936 omvergewerp deur 'n volksbeweging wat deur die weermag ondersteun is. Kolonel Rafael Franco het die nuwe president geword. Hy is egter reeds op 18 Augustus 1938 afgesit, waarmee die land in politieke chaos gedompel is. Van 1939 af het die weermag onder generaal José Félix Estigarribia, wat Higinio Morínigo van 1940 tot 1948 opgevolg het, die staatsmag oorgeneem. Onder generaal Estigarribias se regering het 'n nuwe grondwet in werking getree, waarmee die president staats- en regeringshoof asook opperbevelvoerder van die Paraguaanse weermag in een persoon geword het. Daarteen het in 1947 'n opstand uitgebreek, wat deur die Febrerista- en die Kommunistiese Party georganiseer is. In die daaropvolgende ses maande lange burgeroorlog is die rebelle deur die regeringsmagte verslaan. Hulle het oor die grense na Argentinië of Brasilië gevlug.[15]

Militêre diktatorskap

[wysig | wysig bron]
Alfredo Stroessner, langjarige Paraguaanse diktatoor (1954–1989)

In Mei 1954 het die weermag onder generaal Alfredo Stroessner, die seun van 'n Beierse vader uit Hof en 'n Paraguaanse vrou, weer 'n staatsgreep teen die regering onderneem. Die generaal het 'n diktatorskap met polisie-onderdrukking gehandhaaf (dokumente wat na hierdie onderdrukking verwys, is deur Unesco as wêrelddokumente-erfenis gelys).[27] Hy was 35 jaar lank aan die bewind. Dié regime is tydens die Koue Oorlog lank deur die Verenigde State ondersteun vanweë sy streng antikommunistiese beleid.

Die Wet Nr. 704 het in 1961 die algemene aktiewe en passiewe vrouestemreg op nasionale vlak ingevoer.[28][29]

Daarbenewens is onder die militêre diktatorskap migrasie aangewakker. Ná 'n ooreenkoms met Japan het sowat 8 000 Japannese hulle in 1959 in Paraguay gevestig. Hulle het grond van die regering ontvang en vrugte en groente begin verbou. Van 1968 af is sowat 10 000 Mennoniete, veral Wolga-Duitsers, na Paraguay genooi vir die kultivering en bewerking van die dorre Chaco-streek.

Eers in 1989 is Stroessner deur nog 'n staatsgreep onder generaal Andrés Rodríguez verwyder. Hy het in Paraguay 'n demokratiseringsproses ingelui deur mediasensuur op te hef en in 1992 'n demokratiese grondwet ingestel. Daarbenewens het Argentinië, Brasilië, Paraguay en Uruguay in 1991 Mercosur (Mercado Común del Cono Sur) gestig, wat onder andere voorsiening gemaak het vir die geleidelike vermindering van tariewe tussen die lidlande. Sedertdien is dié organisasie in Montevideo in Uruguay gesetel.

'n Nuwe demokratiese bedeling

[wysig | wysig bron]
Die generaal Lino César Oviedo Silva het in 1996 'n mislukte staatsgreeppoging uitgevoer

Op 20 Junie 1992 is Paraguay se sesde en huidige grondwet goedgekeur wat as die eerste werklik demokratiese grondwet in die Paraguaanse geskiedenis beskou word.[30] Op 9 Mei 1993 het die Partido Colorado die eerste as 't ware demokratiese verkiesings sedert die staatstigting gewen. Juan Carlos Wasmosy het die nuwe staats- en regeringshoof van Paraguay geword.

Die jongste demokratiese tydperk is egter ook deur politieke onstabiliteit gekenmerk. In Mei 1996 was daar 'n landswye algemene staking en bloedige botsings tussen betogers en veiligheidsmagte nadat opposisiepartye en vakbonde die bedanking van president Juan Carlos Wasmosy geëis het, omdat aanklagte van korrupsie hom in die gesig gestaar het. 'n Gelyktydige staatsgreeppoging deur generaal Lino César Oviedo Silva het misluk, waarna dié generaal tot tien jaar tronkstraf gevonnis is. Ná sy inhuldiging in 1998 het die nuwe president, Raúl Cubas Grau, generaal Oviedo Silva egter begenadig. Dit het tot 'n ernstige krisis gelei, waartydens opposisiepartye met 'n mosie van wantroue teen die president gedreig het. Nadat die regeringskritiese adjunkpresident Luis María Argaña in Maart 1999 in Asunción doodgeskiet is, het gewelddadige onrus en straatgevegte opnuut tussen regeringsondersteuners en die opposisie uitgebreek. Die parlement het daarna die president uit sy amp verwyder en die president van die senaat, Luis Ángel González Macchi, tot sy voorlopige opvolger benoem. Oviedo Silva het na Argentinië gevlug en die voormalige president Cubas Grau het 'n lasbrief vir inhegtenisneming ontduik deur na Brasilië te vlug, maar hy is vroeg in 2002 in Paraguay in hegtenis geneem. Einde 1999 het die diplomatieke betrekkinge tussen Argentinië en Paraguay verswak ná 'n dispuut oor generaal Oviedo Silva se uitlewering. In Mei 2000 het aanhangers van die generaal 'n staatsgreeppoging onderneem wat misluk het. Ná sy terugkeer op 28 Mei 2004 is Oviedo in hegtenis geneem en tronk toe gesuur. Ná sy vrylating het hy tydens die presidentsverkiesing in 2008 vir die Unión Nacional de Ciudadanos Éticos gestaan.

Aangesien die president volgens die Paraguaanse grondwet slegs vir een termyn mag dien, kon die sittende president Nicanor Duarte Frutos nie in 2008 aan die presidentsverkiesing deelneem nie. Presidentskandidate was, naas Oviedo, Blanca Ovelar vir die regerende Partido Colorado en die voormalige biskop van San Pedro, Fernando Lugo, vir die opposisie-alliansie Alianza Patriótica para el Cambio. Lugo het die verkiesings met 40,8% van die stemme gewen; hy het tien persentasiepunte meer behaal as die voormalige minister van onderwys, Blanca Ovelar. Sy het gestaan vir vir Partido Colorado, wat 61 jaar lank regeer het.[31] Lugo is op 15 Augustus 2008 as president ingehuldig,[32] terwyl Federico Franco van die Partido Radical Liberal Auténtico adjunkpresident geword het.

Op 15 Junie 2012 het 'n gewelddadige botsing tussen polisiebeamptes en grondbesetters in Curuguaty in die Departamento Canindeyú die lewe van 17 mense geëis, waaronder ses polisielede. Lugo is polities verantwoordelik gehou vir dié voorval, waarna die kamer van afgevaardigdes op 21 Junie 2012 'n mosie van wantroue ingedien het.[33] Een dag later het die Paraguaanse senaat die mosie van wantroue met 'n stemming van 39 teen 4 aanvaar.

Lugo het sy afsetting deur die parlement aanvaar, maar het dié gebeurtenis meer as 'n "staatsgreep" beskou. Sy prokureurs het 'n hersiening van die afsettingsproses deur die Paraguaanse hooggeregshof en die Inter-Amerikaanse Hof vir Menseregte aangekondig.[34] Die Organisasie van Amerikaanse Lande het die afsettingsproses as "ietwat haastig" gekritiseer, 'n spreker van die Unie van Suid-Amerikaanse Nasies (UNASUR) het na die gebeure as 'n bedreiging van die demokratiese orde verwys.[35] Lugo is deur die destydse adjunkpresident, Federico Franco, opgevolg. Ingevolge die gebeure rondom Fernando Lugo se afsetting is Paraguay se Mercosur-lidmaatskap tot die herverkiesing in April 2013 opgeskort.[36]

Die daaropvolgende presidentsverkiesing het sonder noemenswaardige voorvalle verloop en is deur Partido Colorado se kandidaat Horacio Cartes gewen.[37] Lino Oviedo het ook in dié verkiesing gestaan, maar hy is tydens sy verkiesingsveldtog in 'n helikopterongeluk dood.[38] Die Partido Colorado se lang bewind is ook voortgesit ná die presidentsverkiesing in 2018 wat hul kandidaat Mario Abdo Benítez gewen het.[39] In 2021 het Paraguay die eerste Suid-Amerikaanse land geword wat 100% hernubare energie genereer.[40] Op 30 April 2023 het Santiago Peña van die Partido Colorado die presidentsverkiesing gewen en hy is op 15 Augustus 2023 ingehuldig.[41]

Geografie

[wysig | wysig bron]

Algemene gegewens

[wysig | wysig bron]
Kaart van Paraguay

Paraguay is een van die min lande in die wêreld sonder 'n kuslyn en is boonop baie plat. Dit is slegs een van twee landingeslote lande in beide die Amerikas en die Westelike Halfrond, die ander is die buurland Bolivië. Die hoogste berg is Cerro Perro (842 m) en die laagste punt is op 46 m waar die Río Paraguay en die Río Paraná (albei riviere) saamvloei. Die langste rivier is egter die Río Pilcomayo, wat by die hoofstad Asunción in die Río Paraná uitmond.

Met 'n oppervlakte van sowat 407 000 km² is Paraguay een van die kleiner Suid-Amerikaanse lande. Die land grens nie aan die see nie en word hoofsaaklik deur riviere (Paraná, Pilcomayo en ander) van sy buurlande Argentinië, Brasilië en Bolivië geskei. Slegs die noordgrens met Bolivië word nie deur 'n rivier aangedui nie. Die Río Paraguay, wat van noord na suid vloei, is die land se enigste verbinding met die Atlantiese Oseaan en verdeel die land in twee duidelik onderskeibare gebiede, naamlik die Oriental (die oostelike gebied) en die Occidental (die westelike gebied).

Die oostelike deel is 'n voortsetting van die Brasiliaanse plato en lê gemiddeld 300 tot 600 m bo seevlak. Dit omvat 40% van die totale grondgebied en is vanweë sy vrugbare grond een van die beste landbougebiede op die vasteland. In die ooste is die gebied bergagtig. Die oostelike hellings van die bergland word deur reënwoude bedek en verskeie onbevaarbare riviere wat in die Paraná uitmond, vloei deur die gebied.

Die westelike hellings loop geleidelik af na die Río Paraguay en is die digs bevolkte gebied van die land wat hoofsaaklik uit vlaktes met hier en daar 'n heuwel bestaan. Die riviere is net deels bevaarbaar. Die westelike deel van Paraguay, die Chaco ('n Indiaanse woord vir jaggebied), beslaan 60% van die grondgebied. Dit is veral in die ooste 'n plat gebied wat uit moerasse bestaan. Die riviere is hier oor die algemeen vlak en sommige mond uit in moerasse of eindig eenvoudig êrens onderweg na die Río Paraguay. Die Chaco kontrasteer met die Pantanal in die noordooste van Paraguay aan die grens met Brasilië, die grootste binnelandse vleiland en die grootste oorstroomde grasvelde wêreldwyd, waarvan die grootste deel in Brasilië geleë is en kleiner dele in beide Paraguay en Bolivië.

Klimaat en plantegroei

[wysig | wysig bron]
Klimaatsones in Paraguay volgens die Köppen-klimaatklassifikasie

Paraguay het 'n subtropiese klimaat en groot temperatuursveranderinge kom nie voor nie. Die reënval neem af van oos na wes, van sowat 2 000 mm per jaar by die oosgrens, tot ongeveer 800 mm per jaar in die westelike Chaco. In die gebied kom groot droogtes voor, wat vererger word deur verdamping en die poreusheid van die grond.

As dit na so 'n droogte begin reën, kom oorstromings dikwels voor. Die natuurlike plantegroei is in ooreenstemming met die reënvalsyfers. In die oostelike dele, en veral in die valleie, oorheers die tropiese woude. Die westelike hellings van die oostelike deel van Paraguay bestaan uit grasland met bosgebiede langs die riviere. Die Chaco bestaan deels uit moerasagtige streke waar die quebracho-boom (familie Apocynaceae) groei.

Uit die boombas word die quebracho-ekstrak vir leerlooiery verkry. Meer weswaarts word die plantegroei yler terwyl struike en kaktusse die algemeenste voorkom. Die Chaco het 'n ryk dierelewe, veral in die woude in die ooste, waar die fauna ooreenkom met dié van die aangrensende gebiede van Brasilië. Vanweë die talryke soorte voëls, ape, tapirs en groot verskeidenheid van riviervisse is die gebied 'n vrugbare jaggebied vir die Indiaanse bewoners.

Dierelewe

[wysig | wysig bron]
'n Paraguaanse kaaiman (Caiman yacare) in die Pantanal

Paraguay se wildlewe kom ooreen met dié van sy buurlande Argentinië, Brasilië en Bolivië. Dit sluit in verskeie aapspesies (Simiiformes), jaguars (Panthera onca), poemas (Puma concolor), miervreters (Vermilingua), tapirs (Tapiridae), gordeldiere (Dasypodidae), kapibaras (Hydrochoerus hydrochaeris), panterkatte (Leopardus pardalis), asook reptiele soos Paraguaanse kaaimanne (Caiman yacare), anakondas (Eunectes) en ander slangspesies. Van Paraguay se talle vissoorte is longvisse (Ceratodontiformes / Dipneusti), wat hulleself tydens droë tye in slik ingrawe, asook piranhas (Serrasalmus). Daar is ook meer as 'n 700 voëlsoorte, waaronder toekans (Ramphastidae), kolibries (Trochilidae), asook verskeie papegaaie (Psittaciformes) en dwergpapegaaie (Agapornis) en die grootste voëls van die land, die nandoe (Rhea americana). Talle nasionale parke is in Paraguay gestig om die dierelewe te beskerm. Van die grootstes is in die yl bevolkte westelike deel van die land geleë.

Politiek

[wysig | wysig bron]
Die Palacio de López in Asunción is die regeringspaleis en ampswoning van die president

Die sesde en huidige grondwet erken die burgerregte en -pligte, organiseer die staatsmag en waarborg die skeiding van magte.[42] Volgens sy grondwet is Paraguay 'n presidensiële republiek.[43] Die sentrale owerheid gee die departemente en munisipaliteite 'n beperkte selfbestuur, hoewel hulle grootliks finansieel en polities van die sentrale regering afhanklik is.[44] Daar is 'n skeiding van magte tussen die wetgewende, uitvoerende en regterlike gesag.[44] Die uitvoerende gesag word uitsluitlik deur die president uitgeoefen, wie staats- en regeringshoof in een persoon is. Die wetgewende gesag bestaan uit die Nasionale Kongres (Congreso Nacional), wat bestaan uit 'n Kamer van Afgevaardigdes (Cámara de Diputados, 80 lede) en 'n Senaat (Cámara de Senadores, 45 lede), waarvan die lede al om die vyf jaar verkies word.[45] Die regbank berus by tribunale en howe van burgerlike reg en 'n nege-lede Hooggeregshof (Corte Suprema de Justicia de Paraguay), almal onafhanklik van die uitvoerende gesag en die wetgewer.

Die algemene mansstemreg is met die 1870-grondwet ingevoer.[46] Met die Wet Nr. 704 is in 1961 die algemene aktiewe en passiewe vrouestemreg op nasionale vlak ingevoer.[28][29]

Paraguay word sedert die einde van die burgeroorlog in 1947 deur die regskonserwatiewe Partido Colorado geregeer, slegs kortliks onderbreek deur die presidentskap van Fernando Lugo tussen 2008 en 2012 van die party-alliansie Alianza Patriótica para el Cambio. Die lang tydperk aan bewind het gelei tot 'n noue onderlinge verweefdheid tussen die strukture van die staat en dié van die party. 'n Volledige omskakeling na 'n veelpartystelsel, soos dit in ander lande met voormalige militêre diktatorskappe in Suid-Amerika plaasgevind het (soos byvoorbeeld in Argentinië, Brasilië, Chili en Uruguay), het in Paraguay nog nie plaasgevind nie.[47]

Departemente

[wysig | wysig bron]
Die huidige departamentos van Paraguay
Die twee streke van Paraguay

   Oostelike Paraguay (Oriental of Paraneña)

   Westelike Paraguay (Occidental of Chaco)

Paraguay bestaan in administratiewe opsig uit 17 departemente (Spaans: departamentos) en een hoofstaddistrik (distrito capital) met die hoofstad Asunción. Daarbenewens bestaan Paraguay uit twee streke: Die Occidental of Chaco (die westelike gebied met Boquerón, Alto Paraguay en Presidente Hayes) en die Oriental (die oostelike gebied met die ander departemente en die hoofstaddistrik).

ISO 3166-2 Department Hoofstad Distrikte
ASUAsunción2 Distrito Capital Asunción 6
1 Concepción Concepción 11
2 San Pedro San Pedro 20
3 Cordillera Caacupé 20
4 Guairá Villarrica 18
5 Caaguazú Coronel Oviedo 23
6 Caazapá Caazapá 11
7 Itapúa Encarnación 30
8 Misiones San Juan Bautista 10
9 Paraguarí Paraguarí 17
10 Alto Paraná Ciudad del Este 22
11 Central Areguá 19
12 Ñeembucú Pilar 16
13 Amambay Pedro Juan Caballero 5
14 Canindeyú Saltos del Guairá 13
15 Presidente Hayes Villa Hayes 9
16 Alto Paraguay Fuerte Olimpo 5
17 Boquerón Filadelfia 6

Buitelandse beleid

[wysig | wysig bron]
President Tsai Ing-wen van die Republiek China wy op 28 Junie 2016 die nuwe Taiwannese ambassade in Asunción in

Paraguay se buitelandse beleid fokus op goeie betrekkinge met sy buurlande en dit is 'n aktiewe voorstander van streeksamewerking. Paraguay is 'n lidland van die Verenigde Nasies en het van 1967 tot 1969 in die VN se Veiligheidsraad gedien. Daarnaas is dit ook 'n lidland van verskeie internasionale finansiële instellings soos die Wêreldbank, die Inter-Amerikaanse Ontwikkelingsbank en die Internasionale Monetêre Fonds. Paraguay is ook 'n aktiewe lid van die Beweging van Onverbonde Lande, die Organisasie van Amerikaanse Lande, die Latyns-Amerikaanse Integrasievereniging (ALADI), die Limagroep, die Riogroep, Interpol, Mercosur (die Suidelike Gemeenskaplike Mark) en die Unie van Suid-Amerikaanse Nasies (UNASUR).

Paraguay is slegs een van twaalf lande wêreldwyd wat diplomatieke verhoudinge met die Republiek China op Taiwan handhaaf.[48] Daarmee is dit die grootste land volgens beide bevolking en oppervlakte wat amptelike diplomatieke betrekkinge met die Republiek China het. Paraguay is ook die enigste Suid-Amerikaanse land wat die Republiek China pleks van die Volksrepubliek China as die wettige verteenwoordiger van China erken.

Demografie

[wysig | wysig bron]

Bevolkingsverspreiding

[wysig | wysig bron]
'n Saamtrek in Caacupé

Van Paraguay se bevolking is sowat 95% mestizo's met beide Europese en Indiaanse herkoms. Van die sowat 7,5 miljoen Paraguane is 3,5 miljoen in die metropolitaanse gebied Asunción saamgetrek, terwyl slegs 2% in die Chaco-streek woon.[1]

Taal en godsdiens

[wysig | wysig bron]

Paraguay is amptelik tweetalig en sowel Spaans as Guaraní word erken. Die Guaraní-taal is 'n noemenswaardige nalatenskap van die inheemse Guaraní-kultuur wat in Paraguay bly voortbestaan. Guaraní is een van die laaste algemeen gebruikte inheemse nasionale tale in Suid-Amerika.[49] Katolisisme is die staatsgodsdiens in Paraguay. Bykans 80% van die bevolking is Rooms-Katoliek, en ook die president moet 'n Rooms-Katoliek wees. Daar is egter ook heelparty Protestantse kerkgenootskappe (sowat 7%) in die land.[1]

46,3% van die bevolking praat beide Guaraní en Spaans, 34% net Guaraní, 15,2% net Spaans en 4,1% ander tale (waaronder Portugees, Duits en ander inheemse tale).[1] Portugees is die derde belangrikste taal in Paraguay en word veral in die departemente langs die Brasiliaanse grens gepraat.[50]

'n Noemenswaardige godsdienstige minderheidsgroep is die Mennoniete wat met Plautdietsch oor hul eie Nederduitse dialek beskik. Vandag is daar sowat 40 000 Mennoniete in Paraguay.[51]

Ekonomie

[wysig | wysig bron]
Asunción is die hoofstad en grootste stad van Paraguay
GNB Paraguay
Waterkragsentrale Yacyretá
Waterkragsentrale Itaipudam

Vleis en vleisprodukte is Paraguay se belangrikste uitvoerprodukte. Die veeteelt, en veral beeste (skaap- en varkboerdery is relatief onbelangrik), is die belangrikste vertakking van die landbou. Die veeteelt is baie uitgebrei en word net deur 'n beperkte aantal families beoefen. Van die 40 miljoen ha landbougrond word sowat 80% deur sowat 2 000 families bewerk.

Daar bly dus nie baie oor vir die meer as een miljoen ander Paraguane wat vir hul bestaan van die landbou afhanklik is nie. Mielies en kassawe is die belangrikste voedselgewasse, terwyl katoen, tabak en oliegewasse uitgevoer word. Vir die binnelandse mark word suikerriet, rys, grondbone en patats verbou. Sitrusvrugte, ander vrugte en koffie word op klein skaal verbou. Die verbouing van yerbe maté, die nasionale drank, is ook belangrik. Dit word ook mate, Paraguaanse tee, Brasiliëtee en Jesuïetetee genoem.

Die Jesuïete het eerste die yerbe maté as kultuurgewas gebruik. Dit word met die gedroogde blare van llex paraguariensis, 'n plant wat ook in die Chaco wild groei, voorberei. Veral vanweë die grootgrondbesit is die toestand van die Paraguaanse boere baie benard, ondanks die bestaan van 'n paar organisasies wat tegniese raad en finansiële steun verleen en beskeie pogings aanwend om die landbou te hervorm. Die bosbou word ook toenemend belangrik. Die bosbouprodukte beloop 25% van die totale uitvoer. In die oostelike deel van Paraguay kom uitgestrekte hardehoutbosse voor.

Tot betreklik onlangs was ’n aansienlike deel van die hout gebruik as brandstof vir elektriese kragsentrales en 'n klein hoeveelheid is in die vorm van vlotte oor die Río Paraná na Argentinië uitgevoer. Namate die kragvoorsiening verbeter, sal die bosbou waarskynlik 'n belangriker rol in die nasionale ekonomie speel. 'n Ander bosbouproduk is die quebracho-ekstrak, wat belangrik is vir die leerlooibedryf. Die meeste quebracho-bome groei in die oostelike deel van die Chaco, maar 'n gebrek aan vervoergeriewe belemmer die snelle ontwikkeling van die sektor. Die uitvoer van sitrusolie (Iemoenblaarolie, ’n ekstrak wat berei word uit die blare en takkies van wilde sitrusplante en in die kosmetieknywerheid gebruik word) is belangrik.

Mynbou en kragvoorsiening

[wysig | wysig bron]

Paraguay het nie 'n ryk mineralerykdom nie. Behalwe geringe mangaan- en koperontginning is net die ontginning van die natuursteengroewe van belang. Klein hoeveelhede ystererts is wel ontdek, maar die ontginning daarvan sal waarskynlik nooit lonend wees nie.

Die grootste nadeel vir die land se ekonomie is die gebrek aan fossiele brandstof. Tot onlangs is daar gemeen dat ruolievoorrade in die Chaco gevind sal word, maar die soektog het niks opgelewer nie. Daar is baie water in Paraguay en die land het 'n eie studam in die Río Acaray, 'n sytak van die Río Paraná. Een van die wêreld se grootste hidroëlektriese sentrales is in samewerking met Brasilië by 'n studam in die Río Paraná gebou. In oorleg met Argentinië is 'n studam by die eiland Yaciretá (Yaciretá-projek) gebou.

Nywerheid en vervoer

[wysig | wysig bron]
Kaart van nasionale paaie

Die grootste deel van die Paraguaanse nywerheid is gebaseer op die verwerking van landbouprodukte (vleisinmaakfabrieke, suikerfabrieke, fabrieke waar quebracho-ekstrak en sitrusolie berei word, saagmeulens, leerlooierye, skoenfabrieke, ensovoorts) en produseer net vir die binnelandse mark. Tekstiel- en sementfabrieke en 'n olieraffinadery is ook onlangs opgerig. 'n Groot belemmering in die ontwikkeling van die nywerheid is die uiters gebrekkige verbindingsweë.

Tot 1950 het die land net ’n 800 km lange padnetwerk gehad. Met lenings van die Wêreldbank is duisende kilometers nuwe paaie aangelê, waarvan 'n groot deel egter van swak gehalte was. So is groot dele van die Transchaco-snelweg van Asunción na die noordweste tydens die reëntyd onbegaanbaar. Die belangrikste spoornetwerk is die van Asunción na Buenos Aires. Vanweë die onvoldoende pad- en spoornetwerk is Paraguay baie afhanklik van die sowat 3 000 km bevaarbare waterweë vir die vervoer van produkte.

Die Río Paraguay is bevaarbaar tot by Concepción, wat naas die hoofstad die belangrikste hawe is. Die sentrale ligging van Paraguay binne die Suid-Amerikaanse kontinent het die land 'n belangrike sentrum vir internasionale lugvaart gemaak. Die lughawe van Asunción is toeganklik vir die grootste moderne vliegtuie en baie lugvaartmaatskappye doen daar aan. Naas 'n eie internasionale lugvaartmaatskappy het die land 'n paar maatskappye wat net binnelandse vlugte onderneem en oor vyf behoorlike lughawens beskik, waaronder een in Mariscal Estigarribia in Sentraal-Chaco.

Ekonomiese vooruitsigte

[wysig | wysig bron]

Paraguay het lank 'n positiewe handelsbalans gehad, maar dit is geruime tyd nie meer die geval nie. Die invoer van kapitaalgoedere, wat noodsaaklik is vir die ekonomiese opbou, het baie verswak. Verder moet die land baie brandstof invoer, asook verskillende nywerheidsprodukte en weeldeartikels. Die belangrikste handelsvennote is die Verenigde State, Argentinië, Duitsland, die Verenigde Koninkryk en Brasilië. Die Paraguaanse munteenheid is die guaraní (meervoud guaranís), genoem na die inheemse Guaraní. 1 guaraní bestaan uit 100 céntimos.

Vanweë die aangaan van lenings, die negatiewe handelsbalans, groot militêre uitgawes en 'n belastingstelsel waardeur die rykes nie swaar betas word nie, het die land baie finansiële probleme. Ander negatiewe faktore vir die ekonomiese ontwikkeling is ernstige korrupsie, smokkelhandel van allerlei artikels, die groot tekort aan geskoolde werkkragte (baie wyk uit na Argentinië) en 'n uiters swaar belaste dienssektor. Ondanks die vooruitgang op die gebied van kragvoorsiening, die instelling van 'n infrastruktuur en landhervorming is Paraguay steeds een van die armste lande in Suid-Amerika.

Handelsvennote

[wysig | wysig bron]

Paraguay se hoofuitvoervennote is Argentinië 33%, Brasilië 25%, Chili 10%, die Verenigde State 2% en Uruguay 2% (in 2023). Paraguay se hoofuitvoere is sojabone, beesvleis, elektrisiteit, mielie en sojaboonmeel. Met weinig natuurlike hulpbronne om ekonomiese ontwikkeling te onderhou steun Paraguay op ander lande vir meeste van sy grondstowwe; die land voer dus 'n verskeidenheid goedere in. Die land se hoofinvoervennote is die Volksrepubliek China 33%, Brasilië 24%, die Verenigde State 8%, Argentinië 7% en Duitsland 2% (ook in 2023). Paraguay se hoofinvoere is uitsaaitoerusting, geraffineerde petroleum, kunsmisstowwe, motors en plaagdoders. Paraguay se algehele grootste handelsvennote is almal Mercosur-lidlande soos Argentinië, Brasilië en Chili.[1]

Ekonomiese kernsyfers

[wysig | wysig bron]
Ekonomiese kernsyfers[52][53][54][55]
Jaar20102015201620172018201920202021202220232024
Bruto binnelandse produk (BBP, nominaal, in miljard VS$)59,878,983,088,690,992,294,5103,0110,5120,3128,5
BBP per capita (nominaal, in VS$)10 48412 90413 38514 07614 23714 24514 40815 48816 44417 68918 665
Reële groei van die BBP in %11,1%3,0%4,3%4,8%3,2%−0,4%−0,8%4,0%0,2%5,0%4,3%
Inflasiekoers in %4,6%3,1%4,1%3,6%4,0%2,8%1,8%4,8%9,8%4,6%3,8%
Publieke skuldlas (in % van die BBP)13%19%19%20%22%26%37%38%41%41%45%

Kultuur

[wysig | wysig bron]

Oorsprong

[wysig | wysig bron]
'n Tradisionele Paraguaanse ñandutí: "Die blom in die spinnekop se web" uit Asunción
Paraguaanse chipa

Paraguay se kulturele erfenis gaan terug na die uitgebreide huwelike tussen manlike Spaanse setlaars en inheemse Guaraní-vroue. Hul kultuur is daarnaas veral beïnvloed deur verskeie Europese lande, waaronder Spanje. Gevolglik is die Paraguaanse kultuur 'n samesmelting van twee kulture en tradisies: dié van die Europeërs en dié van die Indiane. Meer as 95% van die Paraguane is mestizo's, waarmee Paraguay een van die mees homogene Latyns-Amerikaanse lande is. 'n Kenmerk van die kulturele samesmelting is die groot vlak van tweetaligheid tot nou toe: meer as 80% van die Paraguane praat beide Spaans en die inheemse taal Guaraní. Die kulturele samesmelting word uitgedruk in kunste soos borduurwerk (ao po'í) en kantvervaardiging (ñandutí).

Kookkuns

[wysig | wysig bron]

Paraguay se kulinêre erfenis word ook diep beïnvloed deur die kulturele samesmelting. Verskeie gewilde geregte bevat broodwortel, 'n plaaslike stapelgewas, en ook ander inheemse bestanddele. 'n Gewilde gereg is sopa paraguaya, soortgelyk aan 'n mieliebrood. 'n Ander noemenswaardige gereg is chipa, 'n bagelagtige brood gemaak van mieliemeel, maniok en kaas. Baie ander geregte bevat verskeie soorte kase, uie, soetrissies, maaskaas, mieliemeel, melk, speserye, botter, eiers en vars mieliepitte.

Literatuur

[wysig | wysig bron]

Die grootste deel van die Paraguaanse literatuur word in Spaans geskryf en 'n klein deel in Guaraní. Augusto Roa Bastos (1917–2005) word as die belangrikste Paraguaanse romanskrywer beskou en ná Gabriel García Márquez en Mario Vargas Llosa ook as een van die mees befaamde skrywers van Suid-Amerika. Weens die diktatuur in Paraguay het Roa Bastos egter vir 'n lang tyd in ballingskap na Argentinië en daarna na Frankryk gegaan. Sy Yo, el Supremo ("Ek, die Almagtige", 1974) is een van die belangrikste Latyns-Amerikaanse romans en handel oor die diktatuur van José Gaspar Rodríguez de Francia van 1814 tot 1840. Josefina Pla (1903–1999) is op die Kanariese Eilande gebore en het bekendheid verwerf as 'n liriese digter, storieverteller en dramaturg.

Musiek

[wysig | wysig bron]

Die Paraguaanse musiek, wat bestaan uit swaaiende polkas, springerige galopas en trae guaranias, word op die inheemse harp gespeel. In klassieke musiek is die kitaarvirtuoos Agustín Barrios (1885-1944) noemenswaardig, wat in San Juan Bautista gebore is en in beide Suid-Amerika en Europa sukses behaal het as 'n virtuoos, onderwyser en komponis. In Paraguay is ook volksmusiek lewendig, waaronder veral polka. 'n Klassieke volksmusiekinstrument is die harp. Uit hierdie volksmusiek het José Asunción Flores die Guarania ontwikkel. Soos in baie ander Latyns-Amerikaanse lande is die Cumbia (in Paraguay Cachaca genoem) die belangrikste weergawe van vermaakmusiek.

Sport

[wysig | wysig bron]
Hoofkantoor van CONMEBOL in Luque

Sport is 'n belangrike deel van Paraguay se nasionale kultuur. Sokker is die gewildste sportsoort en 'n voorloper van moderne sokker is reeds in die voor-Colombiaanse tydperk deur die Guaraní beoefen. Sedert 1639 is die balsport met 'n bal gemaak van harde rubber by hulle skriftelik gedokumenteer.[56][57] Die Paraguaanse nasionale sokkerspan het in onlangse jare beter gevaar en vir altesaam nege FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooie gekwalifiseer, waar hulle tydens die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2010 met die kwarteindrondte hul tot dusver beste prestasie behaal het. Tydens die Copa América, die Suid-Amerikaanse Sokkerkampioenskap, het Paraguay tot dusver twee titels ingepalm (in 1953, 1979) en die 1999-toernooi gehuisves. Paraguay sal saam met Argentinië, Marokko, Portugal, Spanje en Uruguay die FIFA Sokker-Wêreldbekertoernooi in 2030 aanbied.[58]

Basketbal is ook baie gewild, gevolg deur vlugbal, handbal, futsal, swem en tennis.[59] Daarbenewens word sportsoorte en tydverdrywe soos rugby, skaak, motorsport, gholf en roei beoefen. Beide die Suid-Amerikaanse Sokkerkonfederasie en Suid-Amerika Rugby is in die metropolitaanse gebied Asunción gesetel.

Rugby is een van die snels groeiende sportsoorte in Paraguay en is ná die Tweede Wêreldoorlog deur immigrante na Paraguay gebring. Die Paraguaanse nasionale rugbyspan, bekend as Los Yacarés – “die kaaimanne” – kon tot dusver nog nie vir 'n rugbywêreldbekertoernooi kwalifiseer nie, maar hulle is tans Suid-Amerika se vyfde sterkste span ná Argentinië, Uruguay, Chili en Brasilië.[60]

Verwysings

[wysig | wysig bron]
  1. 1 2 3 4 5 6 7 (en) "Paraguay". Central Intelligence Agency. Besoek op 17 Desember 2025.
  2. ↑ (en) "Paraguay Census 2022 – Final Results" (PDF). Nasionale Statistiekinstituut. Geargiveer vanaf die oorspronklike (PDF) op 21 Augustus 2024. Besoek op 21 Augustus 2024.
  3. 1 2 3 4 (en) "Paraguay". Internasionale Monetêre Fonds. April 2025. Besoek op 17 Desember 2025.
  4. 1 2 (en) "Human Development Report 2025" (PDF). United Nations Development Programme. 6 Mei 2025. Besoek op 17 Desember 2025.
  5. ↑ (en) "Gini index – Paraguay". Wêreldbank. Besoek op 17 Desember 2025.
  6. ↑ (es) Ana Pais (15 Augustus 2017). "Paraguay: cómo Asunción se convirtió en "madre" de más de 70 ciudades de Sudamérica hace 480 años". BBC. Besoek op 17 Desember 2025.
  7. ↑ (en) Philip Caraman (1976). The Lost Paradise: The Jesuit republic in South America. New York: Seabury Press.
  8. ↑ (en) Laurence Blair. "Paraguay's Boom Has Yet to Fully Deliver". Americas Quarterly. Besoek op 17 Desember 2025.
  9. ↑ (en) (en) "Paraguay". Encyclopædia Britannica. Besoek op 17 Desember 2025.
  10. ↑ (en) "World's Happiest Country? Would You Believe Paraguay?". NBC. 21 Mei 2014. Besoek op 17 Desember 2025.
  11. ↑ (en) "World Happiness Report by Country". World Scorecard. Besoek op 17 Desember 2025.
  12. ↑ (es) Antonio Ruiz de Montoya (1876). "Paraguá". 2.  
  13. ↑ (en) "Paraguay" (PDF). Biblioteek van die VSA-kongres. Besoek op 17 Desember 2025.
  14. ↑ (en) Nickson, Andrew R.; Kolinski, Charles J. (1993). Historical Dictionary of Paraguay. Scarecrow Press. ISBN 978-0-8108-2643-4. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 20 Oktober 2022. Besoek op 20 Oktober 2022.
  15. 1 2 3 4 5 6 7 (de) Max Zeuske (1967). Walter Markov (red.). "Paraguay". Weltgeschichte – Die Länder der Erde von A bis Z. Leipzig: VEB Bibliographisches Institut: 552v.
  16. ↑ (de) "Indianerstämme". Deutsche Indianer Pionier Mission. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 28 Maart 2009. Besoek op 28 Maart 2009.
  17. ↑ (fr) P.F.X. de Charlevoix: Histoire du Paraguay, Band 1 Didot, Giffart, Nyon, Paris 1757.
  18. ↑ (en) Paiva Baruja: A History of Paraguay
  19. ↑ (en) Paiva Baruja: A History of Paraguay
  20. ↑ (en) Paiva Baruja: A History of Paraguay
  21. 1 2 (de) Frobel: Paraguay, bl. 335
  22. ↑ (es) "Biografía de Don Carlos Antonio López". ABC Color. 6 September 2010. Besoek op 17 Desember 2025.
  23. ↑ (es) Ramiro Barboza: Manual de derechos humanos, 1990, bl. 30.
  24. ↑ (es) "Biografía de Don Carlos Antonio López". ABC Color. 6 September 2010. Besoek op 17 Desember 2025.
  25. ↑ (de) Frobel: Paraguay, bl. 332–341.
  26. ↑ (de) Marta León-Roesch (1993). Dieter Nohlen (red.). "Paraguay". Politische Organisationen und Repräsentationen in Amerika (1ste uitg.). Opladen: Leske + Budrich: 631–650, 636–637. ISBN 3-8100-1028-6.
  27. ↑ (en) "Archives of Terror, XXth Century". Unesco. Besoek op 17 Desember 2025.
  28. 1 2 (en) "Paraguay". Interparlementêre Unie. Besoek op 17 Desember 2025.
  29. 1 2 (en) Mart Martin: The Almanac of Women and Minorities in World Politics. Westview Press Boulder, Colorado, 2000, bl. 302.
  30. ↑ (es) Line Bareiro (28 Mei 2011). "La primera constitución democrática de la historia del Paraguay, en 1992". Secretaría Nacional de Cultura del Paraguay. Besoek op 17 Desember 2025.
  31. ↑ (de) "Linker Bischof sorgt für Machtwechsel in Paraguay". Der Spiegel. 21 April 2008. Besoek op 17 Desember 2025.
  32. ↑ (de) "Lugo vereidigt". Deutsche Welle. 15 Augustus 2008. Besoek op 17 Desember 2025.
  33. ↑ (de) "Lugo muss sich Amtsenthebungsklage stellen". Der Spiegel. 21 Junie 2012. Besoek op 17 Desember 2025.
  34. ↑ (en) ""A coup against democracy" organized by the political class and mafia claims Lugo". MercoPress. 23 Junie 2012. Besoek op 17 Desember 2025.
  35. ↑ (de) "Präsident Lugo vom Parlament abgesetzt". Neue Zürcher Zeitung. 23 Junie 2012. Besoek op 17 Desember 2025.
  36. ↑ (de) "Mercosur schließt Paraguay aus". Der Standard. 29 Junie 2012. Besoek op 17 Desember 2025.
  37. ↑ (de) "Konservativer Cartes gewinnt Präsidentschaftswahl". Frankfurter Allgemeine Zeitung. 22 April 2013. Besoek op 17 Desember 2025.
  38. ↑ (de) "Präsidentschaftskandidat Oviedo tödlich verunglückt". Frankfurter Allgemeine Zeitung. 3 Februarie 2013. Besoek op 17 Desember 2025.
  39. ↑ (de) "Mario Abdo Benítez gewinnt Präsidentenwahl in Paraguay". Die Zeit. 23 April 2018. Besoek op 17 Desember 2025.
  40. ↑ (en) Jimena Alejandra (9 Augustus 2025). "Renewable Energy Powerhouse Paraguay Embraces Green Hydrogen". The Asunción Times. Besoek op 17 Desember 2025.
  41. ↑ (en) Daniela Desantis, Lucinda Elliott (16 Augustus 2023). "Paraguay's President Pena sworn in, Taiwan VP in attendance". Reuters. Besoek op 17 Desember 2025.
  42. ↑ (es) "Constitucion Nacional". Biblioteek en Argief van die Nasionale Kongres. 6 Februarie 2017. Besoek op 17 Desember 2025.
  43. ↑ (de) "Paraguay: Steckbrief". Auswärtiges Amt. Besoek op 17 Desember 2025.
  44. 1 2 (de) "Paraguay: Politisches Porträt". Auswärtiges Amt. Besoek op 17 Desember 2025.
  45. ↑ (de) "Paraguay". KOSMOS Welt-Almanach. Besoek op 17 Desember 2025.
  46. ↑ (de) Marta León-Roesch (1993). Dieter Nohlen (red.). "Paraguay". Politische Organisationen und Repräsentationen in Amerika (1ste uitg.). Opladen: Leske + Budrich: 631–650, 636–637. ISBN 3-8100-1028-6.
  47. ↑ (en) "Country Report". Freedom House. Geargiveer vanaf die oorspronklike op 21 Junie 2010. Besoek op 21 Junie 2010.
  48. ↑ (en) "Diplomatic Allies". Departement van Buitelandse Sake. Besoek op 17 Desember 2025.
  49. ↑ (en) William Costa (3 September 2020). "'Culture is language': why an indigenous tongue is thriving in Paraguay". The Guardian. Besoek op 17 Desember 2025.
  50. ↑ (en) "Paraguay". Ethnologue. 17 Desember 2025.
  51. ↑ (es) Daniel Pardo (25 Mei 2018). "Menonitas: la secta religiosa que está siendo desplazada en Paraguay por una misteriosa guerrilla". BBC. Besoek op 17 Desember 2025.
  52. ↑ (en) "GDP, current prices Billions of U.S. dollars". Internasionale Monetêre Fonds. 2025. Besoek op 17 Desember 2025.
  53. ↑ (en) "GDP, current prices Purchasing power parity; billions of international dollars". Internasionale Monetêre Fonds. 2025. Besoek op 17 Desember 2025.
  54. ↑ (en) "GDP per capita, current prices. U.S. dollars per capita". Internasionale Monetêre Fonds. 2025. Besoek op 17 Desember 2025.
  55. ↑ (en) "GDP per capita, current prices – Purchasing power parity; international dollars per capita". Internasionale Monetêre Fonds. 2025. Besoek op 17 Desember 2025.
  56. ↑ (es) Veronica Smink (29 Augustus 2014). "¿Quién inventó el fútbol: los ingleses o los guaraníes?". BBC. Besoek op 17 Desember 2025.
  57. ↑ (es) "El juego de la pelota con los pies de los Guaraníes que se transformó en deporte universal". Secretaría Nacional de Cultura del Paraguay. 22 Junie 2014. Besoek op 17 Desember 2025.
  58. ↑ (en) Emma Middleton (11 Desember 2024). "How will the 2030 World Cup work?". BBC. Besoek op 17 Desember 2025.
  59. ↑ (en) Alison Behnke (2010). Paraguay in Pictures. Visual Geography Series (VGS). pp. 56, 57. ISBN 978-1-57505-962-4.
  60. ↑ (en) "Women's and Men's Rankings". Wêreldrugby. Besoek op 17 Desember 2025.

Bronnelys

[wysig | wysig bron]
Algemeen
Geskiedenis
  • (es) Nidia R. Areces (2009). Ivana Frasquet, Andrea Slemian (red.). "La independencia y los tiempos que siguieron, Paraguay 1810–1850". De las independencias a los estados republicanos (1810–1850). 200 años de historia. Frankfurt am Main: Vervuert: 39–59. ISBN 978-3-86527-526-4.
  • (en) R. Andrew Nickson (1993). Historical Dictionary of Paraguay. Metuchen/Londen: The Scarecrow Press. ISBN 0-8108-2643-7.
  • (en) Jan M. G. Kleinpenning (2003). Paraguay 1515–1870: A thematic geography of its development. Madrid: Iberoamericana. ISBN 3-89354-592-1.
  • (de) Max Zeuske (1967). Walter Markov (red.). "Paraguay". Weltgeschichte – Die Länder der Erde von A bis Z. Leipzig: VEB Bibliographisches Institut: 552v.

Eksterne skakels

[wysig | wysig bron]
Ontsluit van "https://af.wikipedia.org/w/index.php?title=Paraguay&oldid=2867648"