Ecuador

in Wikipedia, die vrye ensiklopedie
Spring na: navigasie, soek
República del Ecuador
Republiek van Ecuador
Vlag van Ecuador Wapen van Ecuador
Vlag Wapen
Nasionale leuse: Dios, patria y libertad (Spaans)
Pro Deo, Patria et Libertate (Latyns)
(Afrikaans: "God, tuisland en vryheid")
Volkslied: Salve, Oh Patria
Ligging van Ecuador
Hoofstad Quito

00°9′S 78°21′W / 0.150°S 78.350°W / -0.150; -78.350

Grootste stad Guayaquil
Amptelike tale Spaans[1]
Regering Unitêre presidensiële
grondwetlike republiek
Lenín Moreno
Jorge Glas
Onafhanklikheid
Onafhanklikheid
• Verklaar
• van Spanje
• van Groot-Colombia
• Erken
• Huidige grondwet


10 Augustus 1809
24 Mei 1822
13 Mei 1830
16 Februarie 1840[2]
28 September 2008
Oppervlakte
 - Totaal
 
 - Water (%)
 
283 560a km2  (75ste)
109 480 myl2
5
Bevolking
 - 2015-skatting
 - 2010-sensus
 - Digtheid
 
16 144 000[3] (65ste)
14 483 499[4]
58,95 / km2 (151ste)
152,7 / myl2
BBP (KKP)
 - Totaal
 - Per capita
2017-skatting

$207,896 miljard[5]
$12 392[5]

BBP (nominaal)
 - Totaal
 - Per capita
2017-skatting

$118,218 miljard[5]
$7 046[5]

MOI (2015) Green Arrow Up Darker.svg 0,739[6] (89ste)  –  hoog
Gini (2014) 45,4[7] –  hoog
Geldeenheid Amerikaanse dollarb ($) (USD)
Tydsone
 - Somertyd
ECT / GALT (UTC-5 / -6)
nie toegepas nie (UTC-5 / -6)
Internet-TLD .ec
Skakelkode +593
a. insluitend Galapagos-eilande.
b. Sucre tot 2000, vervang deur die VS-dollar en Ecuadoriaanse centavo-munte.
Nasa-Satellietbeeld van Ecuador
Kaart van Ecuador
Topografiese kaart van Ecuador

Ecuador (Spaans: [ekwaˈðor]; Quechua: Ikwadur), amptelik die Republiek van Ecuador (Spaans: República del Ecuador, letterlik: "Republiek van die ewenaar"; Quechua: Ikwadur Ripuwlika), is 'n land in die middel van Suid-Amerika wat in die noorde grens aan Colombia, in die ooste en die suide aan Peru, en in die weste aan die Stille Oseaan. Die naam van dié land is Spaans vir die ewenaar, wat deur dié land loop. Ecuador is die mees westelike land wat langs die ewenaar geleë is. Dié land word deur die Andesgebergte in twee dele verdeel: die westelike kusland aan die Stille Oseaan en die oostelike Amasonebeken. Ecuador se hoofstad Quito is in die sentrale Andes geleë, terwyl dié land se grootste stad, Guayaquil, aan die Stille Oseaan geleë is.

Ecuador sluit die Galápagos-eilande (Spaans: Islas Galápagos of Archipiélago de Colón) in die Stille Oseaan, ongeveer 965 km wes van die vasteland, in. Die eilande het 'n belangrike rol gespeel in Charles Darwin se reise wat sy idees oor evolusie help vorm het.

Ecuador was deel van die magtige Inkaryk, een van die mees gevorderde beskawings in die Nuwe Wêreld, wat ook Peru, Bolivië en Noord-Chili ingesluit het. Ecuador is 'n ruolieprodusent en was van 1973 tot 1992 'n lid van OPUL, in 2007 het dié land weer by OPUL aangesluit.[8]

Geskiedenis[wysig | wysig bron]

Mark dag in Ambato, Ecuador
Cotopaxi en Ruminahui soos gesien van die bopunt van die vulkaan Corazón

Gevorderde beskawings het reeds in Ecuador floreer toe dié land in die 15e eeu deur die Inkas verower is. Die Spaanse conquistadores verower die Inkaleërs in 1534 en die Spaanse koloniste word die nuwe elite. Die inheemse bevolking is afgemaai deur die uitbreek van siektes waarteen die Inkas nie weerstand gehad het nie en is onderdruk deur die "encomienda"-arbeidstelsel waarvolgens hulle vir Spaanse grondeienaars moes werk. In 1563 word die nuwe hoofstad, Quito, in Ecuador 'n setel van die koninklike "audiencia" (administratiewe distrik) van Spanje.

Na onafhanklikheidsmagte die koninklikgesinde weermag in 1822 verslaan het, sluit Ecuador aan by Simón Bolívar se republiek van Groot-Colombia, net om in 1830 'n aparte republiek te word. Die 19de eeu is gekenmerk deur onbestendigheid en vinnig opeenvolgende heersers. Die konserwatiewe Gabriel Garcia Moreno verenig dié land in die 1860's met die ondersteuning van die Rooms-Katolieke Kerk. In die laat 1800's, dra die wêreldwye vraag na kakao daartoe by dat dié land se ekonomie swaar steun op uitvoer van primêre produkte en lei dit tot migrasie van die hooglande na die landbouvoorposte langs die kus.

'n Kusgebaseerde rewolusie in 1895 onder leiding van Eloy Alfaro het die mag van die kerklui verminder en die weg gebaan vir kapitalistiese ontwikkeling. Die einde van die kakaovoorspoedgolf het hernude politieke onstabiliteit te weeg gebring en gelei tot 'n militêre staatsgreep in 1925. Die 1930's en 1940's is die regering gekenmerk deur populistiese politici soos die vyf-keer president Jose Velasco Ibarra.

Resessie en populêre onrus het in die 1960's terugkeer na populistiese politiek en binnelandse militêre ingrypings gelei, terwyl buitelandse maatskappye oliebronne in die Ecuadoriaanse Amasone ontwikkel het. In 1972 het 'n nasionalistiese militêre regering aan bewind gekom en die nuwe olierykdom en buitelandse lenings gebruik vir 'n industrialisasieprogram, grondhervorming en subsidies vir stedelike verbruikers. Terwyl die olie-opbloei begin taan, het Ecuador in 1979 teruggekeer tot demokrasie, maar teen 1982 het die regering 'n ekonomiese krisis in die gesig gestaar gekenmerk deur inflasie, begrotingstekorte, 'n dalende geldeenheid, skuld wat ophoop en 'n onmededingende industrie.

Sedert die terugkeer na demokrasie het opeenvolgende presidente probeer om die oligargie te breek deur verskeie pogings om ekonomiese hervormings in werking te stel. Meeste hiervan het egter gefaal, óf as gevolg van weerstand deur die heersende klas óf as gevolg van korrupsie. In 2005 is die president, Gutierezz, afgeset vanweë korrupsie en diefstal wat daarna lei tot politieke chaos wat tans ondervind word.

Hoewel Ecudaor vir meeste van die 20ste eeu politieke onrus beleef het was dit tog heelwat rustiger as die naburige Colombia. Tussen 1999 en 2003 het enorme getalle Colombiane na Ecuador gevlug met die gevolg dat daar nou 'n groot hoeveelheid Colombiane in Ecuador is.

Geografie[wysig | wysig bron]

Ecuador is 'n kleurryke land met drie verskillende klimate: 1) Costa (kus) – sonnig en warm met perfekte strandweer. 2) Sierra (die hoogland) – die Andesgebergte loop deur die middel van dié land en die stede wat daar geleë is, is ten minste 1000 m bo seespieël en is dus aangenaam koud en daar val ook sneeu. 3) Amazonas (die Amasone) die reënwoud met 'n reënwoudklimaat.

Die Galápagos-eilande met hulle besondere fauna vorm deel van Ecuador.

  • lengte landgrense: 2 010 km (590 km met Colombia, 1 420 km met Peru)
  • kuslyn: 2 237 km
  • grootste riviere: xxxx, #### km.
  • grootste meer: xxxx, #### km².
  • hoogste punt: Chimborazo in die Andes (6 310 m)
  • laagste punt seevlak

Demografie[wysig | wysig bron]

Kolonisasie deur die Spanjaarde en Europeërs uit Suid-Amerika, slawe uit Afrika wat hulle saamgebring het, en die inheemse Indiane wat oorleef het, dra by tot 'n land met ryk diversiteit. Die grootste etniese groep is die Mestizos (van gemengde Spaans en Indiaanse afkoms) en verteenwoordig net meer as 65 persent van die bevolking. Die Andes-Indiane (indigenas) vorm die tweede grootste groep (~30%). Blankes is meestal Kreole, afstammelinge van die Spaanse koloniste wat nie met ander groepe vermeng het nie en vorm 7% van die bevolking. Die res bestaan uit 'n klein minderheid Afro-Ecuadoriane, insluitend Mulatto's en Zambo's.

Kultuur[wysig | wysig bron]

Ecuador se kultuur is 'n spieëlbeeld van dié land se demografie en bestaan uit 'n kookpot van verskillende invloede. Baie soos die voorouers van die Mestizomeerderheid, is die kultuur van Ecuador 'n mengsel van Europese en Indiaanse invloede, met verskeie ander elemente geërf van afstammelinge van die slawe uit Afrika. 'n Verskedenheid musiek- en dansstyle word beoefen insluitend: Salsa, Merengue, Bachata, Reggaeton, Cumbia, Vallenato, Samba en Capoeira.

Bowen die nasionale kultuur beoefen baie van die inheemse gemeenskappe ook hulle eie kulture.

Verwysings[wysig | wysig bron]

  1. (en) "Ecuador". CIA World Factbook. Verkry op 25 Mei 2017. 
  2. (es) España (1 Januarie 1841). "Tratado de paz y amistad celebrado entre España y la República del Ecuador: en 16 de febrero de 1840". en la Imprenta Nacional. Verkry op 25 Mei 2017 – via Google Books. 
  3. (en) "United Nations World population prospects" (PDF). 2015. Verkry op 25 Mei 2017. 
  4. (en) "Ecuadorian census held on November 28, 2010". Verkry op 25 Mei 2017. 
  5. 5,0 5,1 5,2 5,3 (en) "Ecuador". Internasionale Monetêre Fonds. Verkry op 25 Mei 2017. 
  6. (en) "2015 Human Development Report" (PDF). United Nations Development Programme. 2015. Verkry op 25 Mei 2017. 
  7. (en) "Gini Index". Wêreldbank. Verkry op 25 Mei 2017. 
  8. (en) "Ecuador facts and figures". OPUL. Verkry op 25 Mei 2017. 

Eksterne skakels[wysig | wysig bron]


 
Lande en gebiede in Suid-Amerika
Lande: Argentinië | Bolivië | Brasilië | Chili | Colombia | Ecuador | Guyana | Paraguay | Peru | Suriname | Uruguay | Venezuela
Afhanklike gebiede: Falkland-eilande - Frans-Guyana - Galápagos-eilande - Suid-Georgië en die Suidelike Sandwicheilande

Lande van: Afrika - Asië - Europa - Noord-Amerika - Oseanië
Karibiese gebied - Midde-Ooste - Sentraal-Amerika