Soethout (geursel)

Soethoutwortels.

Soethout (ook liquorice of drop genoem in vele streke) is 'n mengsel gegeur met die aftreksel van die wortels van die soethoutplant. 'n Wye verskeidenheid van liquorice lekkergoed word oor die wêreld heen geproduseer. Soethoutekstrak, met 'n soet smaak en soms onaangename nasmaak, word as smaakmiddel by onder meer lekkergoed en tabak gevoeg, en medisinaal veral as ekspektorant (slymafdrywer of -losmaker) in hoesmedisyne gebruik.

In Amerika word dit "swart drop" genoem om dit te onderskei van soortgelyke gebakvariëteite wat nie verwant is aan soethoutaftreksel nie, maar algemeen vervaardig word in die vorm van sagte toue of buise. Benewens hierdie, word verskeie ander liquorice lekkers verkoop in die Verenigde Koninkryk, soos "liquorice allsorts".

Nederlandse en Nordiese liquorice bevat kenmerkend ammoniumchloried in plaas van natriumchloried. Die noodsaaklike bestanddele van liquorice lekkergoed is liquorice uittreksel, suiker, en 'n bindmiddel. Die bindmiddel is gewoonlik stysel/meel, Arabiese gom, gelatien, of 'n kombinasie hiervan. Bykomende bestanddele is ekstra geursel, byewas vir 'n blink oppervlak, ammoniumchloried en melasse om die eindproduk die bekende swart kleur te gee. Ammoniumchloried word hoofsaaklik gebruik in sout liquorice lekkergoed, met konsentrasies tot ongeveer 8 persent. Tog kan selfs gereelde liquorice lekkergoed tot 2 persent ammoniumchloried bevat, die smaak waarvan minder prominent is as gevolg van die hoër konsentrasie suiker. Sommige liquorice lekkergoed is gegeur met anysolie in plaas van, of in kombinasie met, liquorice wortelaftreksel.

Ander name

Ander Afrikaanse name vir drop is soethout, soethoutekstrak, en minder gebruiklik (geselstaal, verouderd, vir die lekkergoed) hondebloed of perdebloed. Die Engelse naam, liquorice, word dikwels ook in Afrikaans gebruik.

Bereiding

Droplekkers (liquorice).

Wortels word van die soethoutstruik afgeknip en in die son gedroog. Die struik self word in die grond teruggeplaas om verder te groei. Die wortels word gemaal en die gemaalde wortels met water tot ’n pap aangemaak. Die wortelpap word gefiltreer en in die vorm van blokke gekonsentreerde drop (dropblokke) ingedamp. Dié blokke word verkoop.

Smaak

Die bestanddeel van soethoutekstrak wat tot ’n groot mate vir die kenmerkende dropsmaak verantwoordelik is, is glisirrisien. Die skerp, bitter nasmaak word deur ’n verwante bestanddeel, glisirretien, veroorsaak. Ander bestanddele is asparagien, soute, stysel en enkele bystowwe.

Glisirrisien is ongeveer vyftig keer soeter as kristalsuiker.

Lekkergoed

So word drop gemaak (1979).

In blokvorm gaan drop na die vervaardigers van droplekkergoed. Om dié snoepgoed te maak, word die gekonsentreerde drop weer verdun en met ander geur- en verdikkingsmiddels (soos gemodifiseerde stysel) gemeng.

Vir soetheid word suiker (in persentasies wat wissel tussen 30 en 60 persent) of ’n ander versoeter bygevoeg. Vroeër is droplekkers met Arabiese gom gebind, maar in plaas van die gom word deesdae stysel of gelatien gebruik. Ammoniumchloried, ’n wit, kristalyne stof met ’n sterk soutsmaak, of ook soms tafelsout, word bygevoeg, asook ander geur- en smaakmiddels, hetsy natuurlik of kunsmatig (anys, bloekom, heuning, melasse).

Van nature bruinerige en ietwat deurskynende dropsoorte word met koolstof of karamel donkerder gekleur.

By ’n temperatuur van 135 °C begin die stysel verdik en vorm die dropmengsel ’n deeg, soortgelyk aan brooddeeg. Die deeg word gepers in allerlei vorms wat van mieliestysel gemaak word. In dié vorms droog die drop vir ongeveer 36 uur by ’n temperatuur van 65 °C uit. Daarna word die stysel afgeblaas en die droplekkergoed met ’n glansmiddel bedek.

Gesondheid

As gevolg van die glisirrisiensuur wat dit bevat, kan die eet van groot hoeveelhede drop die werking van die niere versteur en hoë bloeddruk tot gevolg hê. Dit is nie dadelik merkbaar nie, maar die simptome van skade kan op die lange duur in hoofpyn, duiseligheid en oorsuising manifesteer. Daar is ook enkele sterfgevalle aangemeld wat met die langdurige inname van groot hoeveelhede drop – ’n daaglikse inname van 95 mg glisirrisiensuur of meer – in verband gebring is. By drop met ’n gemiddelde glisirrisiensuurinhoud van 0,1 persent stem dit ooreen met ongeveer 95 gram drop per dag.

Produksie en verbruik

Nie almal waardeer die kenmerkende soutsmaak – soms dubbelsoutsmaak – van drop nie, maar in die Skandinawiese lande, Wes- en Noord-Duitsland, Spanje en veral in Nederland is drop gewild. Daar is ook likeure met ’n dropsmaak.

In die Europese Unie is Nederland die grootste vervaardiger van droplekkergoed. Ongeveer 80 persent van die Nederlandse bevolking eet drop, meer vroue as mans, en 14 persent gereeld. In die loop van ’n jaar verorber Nederlanders ongeveer 32 miljoen kilogram drop. Tussen een en twee persent van dié dropeters eet meer as 100 g drop per dag.

Etimologie

Via Oud- en Middelnederlands, drop (nou Engels se druppel) en drup en druppel (Afrikaans), kom die woord drop uit Oudhoogduits, tropho, verwant aan druip. In die geval van drop wat van soethout kom, was die oorspronklike verwysing na ’n druppel of bolletjie verdikte soetwortelekstrak.